AI và công nghệ lượng tử - lựa chọn kép của Singapore

Kết hợp lợi ích trước mắt với tầm nhìn dài hạn

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang được ứng dụng ngày càng rộng rãi tại Singapore, song tốc độ triển khai trên thực tế vẫn vượt quá khả năng thích ứng của nhiều doanh nghiệp. Theo các trao đổi với thành viên SGTech, trong khi người lao động chủ động thử nghiệm các công cụ AI, nhiều tổ chức vẫn gặp khó khăn trong việc xây dựng phương án triển khai đồng bộ, lựa chọn giải pháp phù hợp và đưa công nghệ vào hoạt động trên quy mô lớn. Vì vậy, hỗ trợ doanh nghiệp và người lao động khai thác hiệu quả AI tiếp tục là yêu cầu cấp thiết. Những lợi ích của công nghệ này đã thể hiện trong nhiều lĩnh vực, từ nâng cao khả năng phát hiện gian lận tại các tổ chức tài chính đến tự động hóa công việc tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ đang thiếu hụt nhân lực.

Tuy nhiên, kinh nghiệm phát triển kinh tế của Singapore cho thấy việc khai thác công nghệ phục vụ nhu cầu trước mắt cần đi đôi với đầu tư cho những lĩnh vực có khả năng định hình năng lực cạnh tranh trong tương lai. Đây cũng là định hướng được đề cập trong Đánh giá Chiến lược Kinh tế (ESR), theo đó Singapore cần củng cố vị thế tại những ngành đã có lợi thế, đồng thời mạnh dạn đầu tư vào các lĩnh vực mới nổi. Công nghệ lượng tử là một trong những lĩnh vực cần được quan tâm theo cách tiếp cận này, ngay cả khi các ứng dụng thương mại chưa phổ biến.

Quá trình hình thành ngành bán dẫn của Singapore là một minh chứng. Năm 1968, National Semiconductor thiết lập cơ sở sản xuất bán dẫn đầu tiên tại quốc gia này; một năm sau, Texas Instruments cũng mở nhà máy tại đây. Thay vì chờ đợi thị trường và hệ sinh thái hoàn thiện, Singapore từng bước đầu tư vào cơ sở hạ tầng, năng lực sản xuất và nguồn nhân lực. Qua nhiều thập kỷ, những nền tảng đó đã góp phần đưa quốc gia này trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu. Kinh nghiệm này cho thấy việc chuẩn bị sớm có ý nghĩa quyết định đối với những công nghệ đòi hỏi thời gian dài để phát triển. Chẳng hạn, trong lĩnh vực an ninh mạng, các tổ chức quản lý dữ liệu nhạy cảm cần chủ động đánh giá nguy cơ máy tính lượng tử trong tương lai có thể phá vỡ một số phương thức mã hóa hiện hành, từ đó từng bước chuyển sang các giải pháp mật mã hậu lượng tử. Đây không chỉ là vấn đề nghiên cứu công nghệ mà còn là một phần của quản trị rủi ro dài hạn.

Phát triển năng lực bổ trợ giữa AI và công nghệ lượng tử

AI và công nghệ lượng tử không nhất thiết phải được xem là hai hướng phát triển tách biệt. Hai lĩnh vực có thể bổ trợ cho nhau, dù mức độ kết hợp và hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào sự tiến bộ của công nghệ cũng như từng bài toán cụ thể. AI có thế mạnh trong nhận diện quy luật, xử lý dữ liệu quy mô lớn và hỗ trợ đưa ra quyết định. Trong khi đó, nếu đạt được những bước tiến cần thiết, điện toán lượng tử có thể nâng cao hiệu quả giải quyết một số bài toán tối ưu hóa và mô phỏng phức tạp mà các hệ thống máy tính hiện nay khó xử lý hiệu quả.

Nhu cầu này có thể ngày càng rõ nét trong các ngành hàng hải và logistics, khi chuỗi cung ứng toàn cầu chịu tác động từ những thay đổi về thuế quan và yêu cầu bảo đảm an ninh kinh tế. Việc phân tích dữ liệu vận hành, tối ưu hóa tuyến vận chuyển, phân bổ không gian chứa hàng và xây dựng lịch trình tàu cập cảng đều đòi hỏi năng lực tính toán ngày càng cao. Trong bối cảnh đó, nhân lực có khả năng kết nối chuyên môn công nghệ với hiểu biết thực tiễn của từng ngành sẽ có vai trò quan trọng.

Để đáp ứng yêu cầu này, phát triển kỹ năng cần được xem là quá trình liên tục, song hành với tiến bộ công nghệ. Bên cạnh năng lực sử dụng AI, người lao động cần được trang bị kiến thức về kỹ thuật số, xử lý và diễn giải dữ liệu, thiết kế câu lệnh và quản trị AI. Đồng thời, các nhóm chuyên môn cần chuẩn bị cho những yêu cầu mới: kỹ sư phần mềm có thể tiếp cận các nền tảng phát triển phần mềm lượng tử; chuyên gia an ninh mạng cần cập nhật kiến thức về mật mã hậu lượng tử; còn lãnh đạo doanh nghiệp cần hiểu rõ khả năng ứng dụng và giới hạn của các công nghệ này để xác định hướng đầu tư phù hợp. Mục tiêu không phải là yêu cầu mọi người theo đuổi chuyên môn sâu trong tất cả lĩnh vực, mà là hình thành lực lượng lao động có khả năng thích ứng, phối hợp liên ngành và chuyển hóa tiến bộ công nghệ thành giá trị thực tiễn.

Xây dựng hệ sinh thái để đón đầu làn sóng công nghệ mới

Chuẩn bị cho công nghệ lượng tử không đồng nghĩa với việc mọi doanh nghiệp Singapore phải đầu tư ngay vào lĩnh vực này khi còn đang tìm cách khai thác hiệu quả AI. Điều quan trọng hơn là xây dựng một hệ sinh thái đủ năng lực hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận công nghệ, thử nghiệm giải pháp và từng bước mở rộng ứng dụng mà không phải tự phát triển toàn bộ nguồn lực từ đầu.

Quá trình đó đòi hỏi sự phối hợp giữa chính phủ, doanh nghiệp, giới nghiên cứu và các nhà đầu tư. Chính phủ có thể góp phần phát triển năng lực quốc gia, hoàn thiện chính sách và tạo điều kiện thử nghiệm; các viện nghiên cứu cung cấp nền tảng khoa học và thúc đẩy những khám phá mới; doanh nghiệp đưa ra bài toán thực tiễn và kiểm chứng khả năng ứng dụng; trong khi nhà đầu tư hỗ trợ mở rộng những giải pháp có triển vọng. Các hiệp hội ngành nghề cũng có thể đóng vai trò kết nối, giúp thu hẹp khoảng cách giữa nghiên cứu và nhu cầu thị trường.

Một hệ sinh thái hiệu quả cần đáp ứng đúng những vướng mắc mà doanh nghiệp đang đối mặt: thiếu lộ trình rõ ràng từ thử nghiệm đến triển khai, khó đánh giá độ tin cậy của các giải pháp và hạn chế trong việc tiếp cận nguồn lực, chuyên gia cũng như đối tác phù hợp. Bên cạnh đó, hợp tác quốc tế sẽ giúp Singapore cập nhật các tiến bộ công nghệ, tiếp cận thị trường rộng lớn hơn và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao. Đối với những lĩnh vực đang phát triển nhanh như AI và điện toán lượng tử, kết nối với các trung tâm nghiên cứu, doanh nghiệp và mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh.

Định hướng của ESR về việc củng cố các ngành thế mạnh song song với đầu tư vào công nghệ mới nổi phản ánh cách tiếp cận dài hạn trong chiến lược phát triển của Singapore. Trong giai đoạn đổi mới tiếp theo, yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp nhận công nghệ mới, mà còn phải sớm xây dựng nguồn nhân lực, hạ tầng, tiêu chuẩn và cơ chế quản trị cần thiết để bảo đảm khả năng ứng dụng an toàn, hiệu quả. Việc kết hợp khai thác AI ở hiện tại với chuẩn bị cho công nghệ lượng tử trong tương lai sẽ giúp Singapore chủ động hơn trước những thay đổi của môi trường kinh tế và công nghệ toàn cầu.