AI tác động đến thị trường xuất bản như thế nào?
Đây là một trong những chủ đề được đưa ra tại tọa đàm “Xuất bản trong thời đại AI” chiều 24/4, do ANA Hà Nội phối hợp tổ chức, nhằm nhìn lại ngành xuất bản trong bối cảnh công nghệ trí tuệ nhân tạo đang có những chuyển dịch sâu sắc.
Giám đốc ANA Hà Nội Hoàng Thanh Vân cho biết, ngành xuất bản toàn cầu đã và đang trải qua nhiều thử thách khi các yếu tố địa chính trị và lạm phát gây áp lực nặng nề tại nhiều nước, cùng với sự bùng nổ của các nền tảng video ngắn và công nghệ AI.
Châu Á là tâm điểm của sự thay đổi trong cơn lốc công nghệ: hiệu sách vật lý dần trở thành không gian văn hóa, trong khi doanh số chính đến từ livestream và sàn thương mại điện tử. Cách thức marketing và bán hàng thay đổi liên tục. Các định dạng sách kỹ thuật số cũng đang dần phát triển.
Bà Hoàng Thanh Vân lấy ví dụ, tại Thái Lan, doanh thu tại Hội chợ Sách Thái Lan cuối năm 2025 đạt 474 triệu baht (15 triệu USD). Các dòng như romantasy, dark fantasy, dark academia giữ ngôi đầu bảng với chất lượng in ấn và trình bày cao cấp. Sách phi hư cấu tăng trưởng nhẹ với các dòng nổi bật là self-help, tâm lý, các kỹ năng làm việc trong thời đại AI.
Thị trường tiểu thuyết thương mại của các tác giả Trung Quốc cũng bùng nổ mạnh mẽ. Các tác phẩm được xuất bản trực tuyến trước, sau đó tác phẩm tốt được các nhà xuất bản săn lùng đưa vào danh mục xuất bản chính thức. Doanh thu mảng sách phi hư cấu đạt con số 49,55 tỷ nhân dân tệ (191.000 tỷ đồng Việt Nam) và vẫn đang tăng. Văn học kinh điển hiện đại và các tiểu thuyết đoạt giải thưởng lớn vẫn được săn đón.
Các tác giả đón nhận sử dụng AI và ngày càng chủ động trong việc tự xuất bản tác phẩm của mình. Các ấn phẩm này thường được trả tiền thông qua chia sẻ lợi nhuận giữa các nền tảng và tác giả, sau đó sẽ bán lại bản quyền sách giấy và IP (sản phẩm sáng tạo).
Trong khi đó, ở Indonesia, thị trường phục hồi nhờ các hoạt động quảng bá trực tuyến sôi nổi từ những người có ảnh hưởng trên TikTok, BookTok và Instagram.
Từ thực tế tác động của AI tới ngành xuất bản ở các quốc gia, Việt Nam có thêm bài học, bao gồm việc livestream và sử dụng sàn thương mại điện tử trong kinh doanh sách, sử dụng sự phát triển của AI trong quá trình lựa chọn, phát triển các dòng sách, các hoạt động quảng bá, truyền thông, sáng tạo và sản xuất nội dung, định hình vai trò của tác giả, nhà xuất bản...
Giám đốc Read Station Ngô Thị Ly cho rằng, những người làm xuất bản có thể dùng AI như một công cụ thúc đẩy sự phát triển của ngành, thay vì trở nên phụ thuộc và đánh mất dần vị thế trong thế giới công nghệ. Cũng cần có những thay đổi trong quy định bản quyền liên quan đến AI từ các chủ sở hữu bản quyền...
Để phát triển trong thời đại AI, xuất bản buộc phải xây dựng chiến lược phù hợp. Việc kết hợp giữa công nghệ và yếu tố con người được xem là hướng đi bền vững. AI nên được sử dụng như một công cụ hỗ trợ, giúp nâng cao hiệu quả mà không thay thế hoàn toàn vai trò sáng tạo của con người.
Đồng thời, cần thiết lập các quy chuẩn rõ ràng về đạo đức và pháp lý, bảo đảm quyền lợi của tất cả các bên liên quan.
Việc đào tạo nguồn nhân lực hiểu biết về AI cũng là yếu tố quan trọng, giúp các đơn vị thích nghi với sự thay đổi và tận dụng tối đa lợi ích mà công nghệ mang lại...
