99% dự án đầu tư xây dựng chậm tiến độ

Con số thống kê, 99% các dự án đầu tư xây dựng, đặc biệt là các công trình giao thông tại Việt Nam chậm tiến độ của Tổng hội xây dựng Việt Nam mới đây khiến dư luận giật mình và đáng suy nghĩ. Có người trong ngành này đã từng nói ví von, những dự án về đích đúng tiến độ hiện nay chỉ đếm trên đầu ngón tay, còn lại đa phần đều bị kéo dài lê thê, làm giảm hiệu quả đầu tư. Theo thống kê, chỉ có 1% các công trình hoàn thành đúng tiến độ và các công trình này hầu hết đều là các dự án trọng điểm quốc gia. Nhắc lại câu chuyện chậm tiến độ các dự án, hẳn dư luận còn nhớ sự kiện thay tướng của vài công trình dự án hồi đầu tháng 10 của Bộ trưởng Bộ Giao thông - Vận tải. Đây được coi là sự kiện nóng và được dư luận hoan nghênh và đồng tình vì khi ngay sau quyết định đó, các dự án được chạy một cách nhanh hơn, đúng tiến độ như yêu cầu cần phải như thế.

Nếu như nhìn lại năm 2011 thì có thể thấy, tình trạng dự án chậm tiến độ diễn ra ở tất cả các địa phương với hàng nghìn dự án đầu tư lớn nhỏ. Riêng ngành giao thông, với hàng loạt các dự án bị chỉ mặt, điểm tên mà hầu hết liên quan đến chất lượng và tiến độ thực hiện, ví dụ như  Dự án Cao tốc TP.Hồ Chí Minh - Trung Lương; Dự án mở rộng Quốc lộ 32, đoạn Nhổn -Từ Liêm, Hà Nội); Cầu Thuận Phước, TP Đà Nẵng); Đại lộ Thăng Long, Hà Nội...

Nguyên nhân nằm ở gần như tất cả các công đoạn đều…bị chậm, từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, thực hiện dự án đến vận hành sử dụng. Ví như riêng khâu giải phóng mặt bằng, tính bình quân thời gian dành cho công tác này cũng mất khoảng 20 tháng, thậm chí nhiều công trình kéo dài 5- 7 năm.

Có ý kiến cho rằng, chậm tiến độ là một phương pháp làm ăn của giớái xây dựng. Điều này, như một luật không văn bản và được chấp nhận như một lẽ tự nhiên.

Rồi một nguyên nhân quan trọng khác dẫn đến chậm trễ là do cơ chế chính sách, quy định của pháp luật chưa đồng bộ, chưa phù hợp với thực tế. Hay việc cho phép thành lập các doanh nghiệp trong lĩnh vực xây dựng theo Luật Doanh nghiệp còn chưa phù hợp, nhiều khi dễ dãi và chưa quy định chặt chẽ về các điều kiện cần và đủ để được thành lập doanh nghiệp. Đến chế tài xử phạt những đơn vị gây ra chậm trễ từ người quyết định đầu tư, chủ đầu tư và các chủ thể khác cũng chưa mạnh và chưa nghiêm. Vì thế, việc tháo gỡ được tất cả những điều này là vấn đề nan giải, chưa thể giải quyết được trong ngày một ngày hai.

Khó nhưng không phải không thể. Đã đến lúc cần có sự vào cuộc mạnh mẽ của các cơ quan chức năng từ xây dựng thể chế đến vận hành đưa vào thực tiễn. Muốn vậy, nhiều chuyên gia chung nhận định: có ba yếu tố rất quan trọng cần được giải quyết. Thứ nhất, đó là toàn bộ các công trình xây dựng, các dự án đều phải xuất phát từ quy hoạch; Thứ hai, Nhà nước cần sửa đổi bổ sung, thậm chí xây dựng mới hàng loạt vấn đề liên quan đến luật pháp từ đấu thầu, xây dựng, doanh nghiệp; Yếu tố thứ ba là chính sách, chế độ để cho cán bộ, công nhân thực sự đáp ứng được nhu cầu phát triển của ngành.

Trung bình mỗi năm Nhà nước thường dành khoảng 40% GDP, tương đương hơn  40 tỷ USD - một con số khổng lồ để đầu tư các dự án xây dựng, nhưng tỉ lệ lớn trong số đó lại chậm hoàn thành dẫn đến sản xuất đình trệ, nguồn vốn không được quay vòng kịp thời, lãi suất vẫn phải trả, thiếu công trình cho xã hội, cho người dân… Rõ ràng, việc các dự án chậm tiến độ khiến cả Nhà nước và nhân dân cùng bị thiệt. Năm 2012, người dân chờ đợi sự quyết tâm trong thực thi, sự quyết liệt trong điều hành để khắc phục tình trạng chậm tiến độ các dự án, công trình quan trọng trong cả nước. Đây cũng là bước khởi đầu quan trọng của quá trình nâng cao hiệu quả đầu tư theo tinh thần tái cơ cấu nền kinh tế toàn diện của Chính phủ.