80 năm Quốc hội đồng hành, kiến tạo, nâng cao vị thế giáo dục Việt Nam

Kiến tạo “kỳ tích” mang tầm quốc tế

Nhìn lại chặng đường 80 năm, Việt Nam - quốc gia từng đối mặt với 95% dân số mù chữ vào năm 1945 đã viết nên những thành tựu “đáng kinh ngạc” về giáo dục. Điều này được khẳng định tại tọa đàm "80 năm thành tựu giáo dục và dấu ấn lập pháp" do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức chiều 24/12.

TSKH. Phạm Đỗ Nhật Tiến dùng từ “thần tốc” để nói về phong trào Bình dân học vụ. Chỉ sau 5-7 năm, chúng ta cơ bản xóa nạn mù chữ ở tất cả các vùng giải phóng, trong hoàn cảnh bộn bề của cuộc kháng chiến chống Pháp. “Như Tổng Bí thư Tô Lâm nhận định bình dân học vụ là thành tựu nền tảng đầu tiên và căn bản để cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác”.

Sự phát triển của giáo dục Việt Nam không dừng ở xóa mù chữ mà đã vươn tới chuẩn mực quốc tế. TSKH. Phạm Đỗ Nhật Tiến dẫn chứng các kỳ thi PISA, Việt Nam khiến thế giới “ngả mũ” khi vượt qua nhiều nước thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) và thành tích này tiếp tục được duy trì ổn định qua các kỳ đánh giá năm 2015, 2018 và 2022. Bên cạnh đó, chất lượng đội ngũ nhà giáo - nhân tố quyết định sự thành bại của giáo dục - cũng được quốc tế ghi nhận. Theo báo cáo tháng 10/2025 của OECD, Việt Nam thuộc nhóm các nước có tỷ lệ giáo viên hoàn thành chuẩn đầu ra trong hoạt động nghề nghiệp cao nhất thế giới, đạt 72%, vượt xa mức trung bình 44% của các nước OECD.

Từ Luật Phổ cập giáo dục tiểu học lần đầu tiên năm 1991, đến nay, chúng ta đã gặt hái thành tựu lớn về phổ cập giáo dục, đưa Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên hoàn thành sớm nhất mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ trong lĩnh vực giáo dục. Chúng ta đã xây dựng, hoàn thiện hệ thống giáo dục quốc dân thống nhất toàn quốc; hình thành, phát triển hệ thống giáo dục ngoài công lập chất lượng; đạt thành tựu lớn trong xây dựng xã hội học tập; và đang gặt hái thành quả đầu tiên trong chuyển đổi số giáo dục.

"Đó là minh chứng sống động cho tính ưu việt của hệ thống giáo dục 'của dân, do dân và vì dân' được vun đắp suốt 8 thập kỷ qua", TSKH. Phạm Đỗ Nhật Tiến chỉ ra.

Đóng góp vào thành tựu đó là vai trò đồng hành, kiến tạo thể chế của Quốc hội. Khẳng định như vậy, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đinh Công Sỹ cho biết, đến nay, Quốc hội đã ban hành hệ thống pháp luật về giáo dục và đào tạo ngày càng đồng bộ, toàn diện, bao trùm đến các bậc học, cấp học và trình độ đào tạo. “Quốc hội có vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát triển của nền giáo dục nước nhà; nhất quán chủ trương giáo dục - đào tạo là quốc sách hàng đầu, đặt giáo dục vào vị trí ưu tiên cao nhất trong chiến lược phát triển đất nước”.

Xung lực mới cho kỷ nguyên vươn mình

Nếu 80 năm qua là hành trình nỗ lực khẳng định vị thế thì giai đoạn hiện nay là thời điểm “chuyển mình bứt phá” của giáo dục từ những dấu ấn lập pháp. Chỉ riêng năm 2025, Quốc hội đã ban hành Luật Nhà giáo, sửa đổi đồng thời 3 luật (Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học, Luật Giáo dục nghề nghiệp), thông qua hàng loạt nghị quyết quan trọng. Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đinh Công Sỹ, đây là dấu ấn quan trọng trong lịch sử xây dựng pháp luật Việt Nam về hoàn thiện chính sách, pháp luật trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo.

Như sự ra đời của Luật Nhà giáo thể hiện sự ưu tiên rõ ràng và cam kết chính trị mạnh mẽ của Đảng, Nhà nước đối với người thầy. Nghị quyết về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3 - 5 tuổi và chính sách miễn, hỗ trợ học phí cho học sinh phổ thông không chỉ bảo đảm công bằng xã hội mà còn tạo cơ hội tiếp cận giáo dục bình đẳng cho mọi trẻ em. Trong bối cảnh chuyển đổi số, hành lang pháp lý mới cũng bắt nhịp hướng tới nền giáo dục hiện đại. "Những điểm mới căn bản này kỳ vọng là cú hích cực kỳ mạnh mẽ để thúc đẩy giáo dục trong giai đoạn tới", ông Đinh Công Sỹ nhận định.

Cùng quan điểm, ông Đồng Ngọc Ba, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cho đây là những quyết định có tính chiến lược, thể hiện vai trò mạnh mẽ của Quốc hội, thông qua những giải pháp cụ thể để đổi mới, phát triển đột phá giáo dục trong thời gian tới.

“Đặc biệt, lần hoàn thiện thể chế này là sự chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo. Các cơ chế, chính sách đặc thù trong các luật và các nghị quyết đều thể hiện tư duy rất mới, nằm trong tổng thể tư duy về quản trị đất nước”, ông Đồng Ngọc Ba lý giải.

TSKH. Phạm Đỗ Nhật Tiến cho rằng, suốt hành trình 80 năm qua, đặc biệt là trong những thập kỷ gần đây, tư duy lập pháp đã có sự vận động không ngừng nghỉ. Điều đó không nằm ngoài tiến trình Quốc hội tự làm mới, tự hoàn thiện để vừa giữ vững được triết lý vì dân, vừa mở ra những không gian sáng tạo, đột phá cho giáo dục nước nhà. "Những thành tựu về mặt thể chế này chính là bệ phóng vững chắc nhất để chúng ta tin tưởng vào những bước tiến mới của giáo dục Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”.