8 tuần xung đột Mỹ - Iran: Lối thoát hẹp cho thoả thuận

Một lệnh ngừng bắn tạm thời được Tổng thống Mỹ Donald Trump gia hạn trong tuần này giúp giảm nguy cơ chiến tranh toàn diện, song chưa đủ để tạo ra nền tảng hòa bình lâu dài. Thay vào đó, khu vực vùng Vịnh đang chứng kiến cuộc đấu sức mới bằng các biện pháp phong tỏa, răn đe quân sự và sức ép kinh tế.

Theo đánh giá của các chuyên gia, các đợt không kích quy mô lớn của Mỹ và Israel đã không đạt được mục tiêu buộc Tehran chấp nhận các yêu cầu của Washington. Trong bối cảnh đó, chính quyền Tổng thống Donald Trump chuyển sang gia tăng sức ép thông qua phong tỏa hàng hải đối với các cảng của Iran.

Tuy nhiên, vấn đề là Tehran cũng không lùi bước. Việc tiếp tục kiểm soát chặt chẽ eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng quan trọng hàng đầu thế giới - cho thấy Iran vẫn nắm trong tay đòn bẩy chiến lược đáng kể. Đây cũng là nguyên nhân khiến thị trường năng lượng toàn cầu tiếp tục biến động mạnh.

Washington tuyên bố chỉ dỡ bỏ phong tỏa nếu Iran chấp thuận một thỏa thuận mới. Ngược lại, Tehran khẳng định sẽ không nối lại đàm phán hoặc mở lại eo biển Hormuz khi các biện pháp phong tỏa còn tồn tại. Lập trường cứng rắn từ cả hai phía khiến nỗ lực xúc tiến vòng đàm phán tiếp theo tại Islamabad chưa đạt kết quả.

Diễn biến hiện nay cho thấy cả Mỹ và Iran đều đang chịu sức ép đáng kể. Về phía Mỹ, chiến dịch quân sự kéo dài chưa mang lại bước đột phá rõ ràng, trong khi giá dầu, khí đốt và nhiều nguyên liệu đầu vào trên thế giới tăng mạnh, gây tác động dây chuyền tới kinh tế toàn cầu. Đối với Iran, nền kinh tế tiếp tục chịu tổn thất nặng nề, nhưng giới lãnh đạo nước này dường như chấp nhận chi phí ngắn hạn để bảo toàn vị thế chiến lược.

Dù vậy, cả hai bên đều có lý do để muốn chấm dứt xung đột. Vấn đề nằm ở chỗ mỗi bên đều muốn giữ “thể diện” chính trị và khẳng định mình giành phần thắng. Điều đó khiến các tín hiệu hạ nhiệt vừa qua nhanh chóng bị triệt tiêu bởi những tuyên bố cứng rắn và sự thiếu tin cậy lẫn nhau.

Giới quan sát nhận định, nếu chỉ duy trì một lệnh ngừng bắn mong manh đi kèm phong tỏa kinh tế, xung đột có thể tạm lắng nhưng chưa được giải quyết tận gốc. Căng thẳng kéo dài sẽ tiếp tục đe dọa chuỗi cung ứng toàn cầu, làm gia tăng chi phí năng lượng và khiến các đồng minh của Mỹ tại Trung Đông luôn trong trạng thái bất an.

Trong bối cảnh đó, một khuôn khổ thỏa thuận toàn diện vẫn được xem là lối thoát khả thi nhất. Theo hướng này, Mỹ có thể từng bước nới lỏng phong tỏa, đổi lại Iran mở lại eo biển Hormuz và quay lại bàn đàm phán. Các cuộc thương lượng sau đó sẽ tập trung vào hồ sơ hạt nhân, bao gồm việc hạn chế chương trình làm giàu uranium, chuyển lượng uranium cấp độ cao sang nước thứ ba và chấp nhận cơ chế giám sát quốc tế nghiêm ngặt.

Điều trớ trêu là mô hình thỏa thuận như vậy có nhiều điểm tương đồng với thỏa thuận hạt nhân năm 2015 mà Washington từng rút khỏi trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump. Điều này cho thấy, sau nhiều vòng leo thang quân sự và đối đầu chiến lược, giải pháp cuối cùng cho cuộc khủng hoảng vẫn có thể quay trở lại điểm xuất phát: đàm phán và thỏa hiệp.

Tình hình tại vùng Vịnh hiện vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Nhưng nếu các bên chấp nhận giảm yêu sách tối đa và đặt ổn định khu vực lên trên lợi ích ngắn hạn, cánh cửa cho một thỏa thuận Mỹ - Iran vẫn chưa khép lại.