5 vấn đề nghị sự giữa Obama - Karzai

Tổng thống Mỹ Obama và Tổng thống Afghanistan Karzai trong buổi họp báo sau hội đàm ngày 10.1                                                                                                         Nguồn: CNN

1. “Xanh lá tấn công xanh dương”

Theo số liệu của Bộ Quốc phòng Mỹ, đã có hơn 50 binh sỹ liên quân thiệt mạng trong hơn 37 vụ tấn công do binh sỹ Afghanistan thực hiện trong năm 2012. Bất chấp nhiều nỗ lực từ chính quyền Kabul và NATO, những vụ tấn công tương tự tuy có giảm nhưng vẫn tiếp diễn. Nguyên nhân là do những biện pháp được áp dụng chưa thực sự chạm đến gốc rễ của vấn đề: bất đồng văn hóa. Báo cáo của NATO cho thấy, những vụ tấn công nhằm mục đích khủng bố chỉ chiếm chưa đầy 1/3.

Rõ ràng, NATO và Chính phủ Afghanistan cần hợp tác để đưa ra nhiều biện pháp hữu hiệu hơn cho vấn đề này. Hiện tại, những tân binh của quân đội Afghanistan đều được phát miễn phí sách giới thiệu về văn hóa của quân đội liên quân. Tuy nhiên, hiệu quả của chính sách này rất thấp, do tỷ lệ mù chữ của binh lính Afghanistan còn ở mức cao. Về phía NATO, các bài học về văn hóa bản địa cần được tăng cường trong chương trình huấn luyện cả về số lượng lẫn chất lượng. Bên cạnh đó, cần soạn ra chương trình đặc biệt cũng như các bài kiểm tra về khả năng ứng xử trước những dị biệt văn hóa dành cho những người tiếp xúc trực tiếp và thường xuyên với người Afghanistan.

2. Phẩm chất quân đội

Mặc dù kỹ năng chiến đấu của binh sỹ Afghanistan đã được nâng cao trong nhiều năm qua, nhưng tư duy chiến thuật cũng như khả năng sử dụng các phương tiện kỹ thuật quân sự vẫn còn rất kém. Thực tế, quân đội Afghanistan hầu như chưa thể tác chiến độc lập. Tuy nhiên, vấn đề đau đầu nhất ở đây lại là nạn mù chữ và nghiện ma túy. Theo ước tính của chính quyền Kabul, 95% tân binh gia nhập lực lượng quân đội và cảnh sát Afghanistan mù chữ. Theo một báo cáo của Reuters, nhiều sĩ quan thậm chí không đọc được hướng dẫn bảo dưỡng thiết bị hay điền vào các loại đơn từ thông thường.

Nghiện ma túy là một tệ nạn phổ biến trong cộng đồng binh sỹ, nhưng đáng buồn là cho đến nay Chính quyền Kabul hầu như chưa có biện pháp thỏa đáng nào cho tình trạng này. Do chưa có thống kê chính thức, ước tính về tỷ lệ binh sỹ và cảnh sát thường xuyên sử dụng các loại chất gây nghiện dao động khá lớn, từ 40% - 70%. Khá nhiều binh sỹ vẫn sử dụng ma túy kể cả khi đang làm nhiệm vụ. Đã có nhiều ý kiến đề xuất chính quyền Kabul áp dụng chính sách kiểm tra định kỳ đối với binh sỹ, ai không vượt qua 3 lần kiểm tra liên tiếp, với các sỹ quan là một lần, sẽ bị khai trừ khỏi quân ngũ. Tất nhiên song song với các cuộc kiểm tra này, cần tiến hành ngay chương trình cai nghiện bắt buộc đối với quân đội Afghanistan. Tuy nhiên, hiệu quả của những biện pháp trên còn phụ thuộc rất nhiều vào cuộc chiến chống tệ nạn ma túy của Afghanistan.

3. Mâu thuẫn lợi ích giữa Ấn Độ và Pakistan

Ấn Độ hiện đang đóng một vai trò quan trọng ở Afghanistan. Từ năm 2001 đến nay, quốc gia này đã đóng góp 2 tỷ USD cho các chương trình hỗ trợ phát triển Afghanistan. Năm 2011, New Delhi và Kabul còn ký thỏa thuận chung về việc phối hợp huấn luyện cho lực lượng an ninh Afghanistan. Người láng giềng không mấy hòa thuận với Ấn Độ, Pakistan cũng đang tìm cách tăng cường ảnh hưởng ở Afghanistan, trong đó nổi bật là việc tham gia khá nhiều vào quá trình đàm phán giữa chính quyền Kabul và Taleban. Đáng chú ý là Pakistan ủng hộ việc trao một số quyền lợi chính trị cho Taleban, vốn có quan điểm bài Ấn. Điều này cho thấy, chính quyền Pakistan coi sự hiện diện của Ấn Độ ở Kabul là một mối đe dọa.

Với vị thế của mình, Washington có nhiều lợi thế để thuyết phục đôi bên giảm bớt nghi kỵ, tập trung vào mục tiêu hỗ trợ chính quyền Kabul. Mặc dù Pakistan lâu nay có thái độ khá thất thường với Nhà Trắng, tin tốt là người được đề cử vị trí Ngoại trưởng John Kerry có mối quan hệ rất tốt với giới lãnh đạo Pakistan.

4. Khai thác tiềm năng khoáng sản

Kabul ước tính tiềm năng khoáng sản ở Afghanistan có giá trị khoảng 3 nghìn tỷ USD. Đây cũng là một tin tốt cho tham vọng thiết lập “Con đường Tơ lụa mới” nối giữa Trung và Nam Á của Mỹ. Dĩ nhiên, các quốc gia còn lại trong khu vực không có lý do gì để phản đối kế hoạch này.

Nhờ bản đồ khoáng sản do Cơ quan thăm dò địa chất Mỹ thiết lập, thử thách lớn nhất hiện nay nằm ở tình hình an ninh. Bên cạnh đó, cần phải tăng cường tính minh bạch và công bằng của Chính phủ Afghanistan, để nguồn tài nguyên dồi dào đồng nghĩa với việc điều kiện sinh hoạt của người dân Afghanistan được cải thiện, chứ không chỉ đem lại cuộc sống xa hoa cho giới lãnh đạo và các doanh nghiệp.

5. Hiệu quả những dự án hỗ trợ phát triển

Cộng đồng quốc tế đã có nhiều đóng góp cho các dự án xây dựng trường học cũng như hệ thống đường sá và đê điều mới ở Afghanistan. NATO và các nhà tài trợ đều ca ngợi thành công của những dự án này trong việc đưa Afghanistan tiến gần đến một tương lai ổn định và phồn vinh. Trên thực tế, chúng chỉ có thể được coi là thành công nếu những công trình trên nhận được đủ sự quan tâm để có thể vận hành bình thường, không bị các nhóm vũ trang phá hoại, không hỏng hóc do thiếu bàn tay chăm sóc của các kỹ sư đủ trình độ hay bị bỏ dở giữa chừng do thiếu kinh phí. Bên cạnh công tác duy trì những dự án đã hoàn thành, nhiều dự án mới còn ở dạng kế hoạch cũng cần đến nguồn tài trợ để được triển khai. Điều này đòi hỏi sự cố gắng hơn nữa của Chính phủ Afghanistan.