24 giờ khủng hoảng và khoảng cách giữa Mỹ - Israel

Sau hơn 100 ngày xung đột với Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn chưa đạt được mục tiêu mà ông nhiều lần theo đuổi là một thỏa thuận có thể chấm dứt cuộc chiến. Trong bối cảnh đó, các cuộc tấn công và trả đũa giữa Israel và Iran cuối tuần qua đã khiến Nhà Trắng phải gấp rút hành động nhằm ngăn nguy cơ bùng phát một cuộc chiến tranh quy mô lớn tại Trung Đông.

Theo Axios, Tổng thống Trump đã rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan. Một mặt, ông hiểu rằng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu khó có thể bỏ qua một cuộc tấn công bằng tên lửa từ Iran mà không đáp trả. Mặt khác, ông lo ngại các hành động trả đũa liên tiếp sẽ nhanh chóng đẩy khu vực vào vòng xoáy xung đột toàn diện.

Trong cuộc phỏng vấn với Axios, ông Trump tiết lộ đã cảnh báo nhà lãnh đạo Israel rằng nếu Tel Aviv tiếp tục mở rộng chiến dịch quân sự chống Iran, nước này có thể sẽ phải hành động mà không có sự hậu thuẫn của Mỹ.

Từ Beirut đến nguy cơ chiến tranh toàn diện

Chuỗi leo thang mới bắt đầu từ sáng Chủ nhật, ngày 7/6, khi Israel tiến hành một cuộc không kích nhằm vào mục tiêu của Hezbollah tại Beirut, thủ đô Lebanon.

Một nguồn tin Israel cho biết, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã thông báo trước cho Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) về cuộc tấn công, nhưng không thông báo cho Nhà Trắng. Theo một quan chức Mỹ, ông Donald Trump không hài lòng với động thái này, đặc biệt khi chỉ vài ngày trước đó ông đã ngăn chặn một kế hoạch tương tự của Israel trong một cuộc điện đàm căng thẳng với Thủ tướng Netanyahu.

Sau cuộc tấn công, Iran phóng tên lửa về phía Israel, đúng như những cảnh báo trước đó rằng Tehran sẽ đáp trả nếu Beirut bị tấn công. Theo Axios, một số quan chức quân sự Israel trước đó tin rằng đây chỉ là lời đe dọa mang tính răn đe. Tuy nhiên, từ thời điểm đó, căng thẳng leo thang nhanh chóng.

Những cuộc điện đàm phía sau hậu trường

Theo các quan chức Mỹ, tối Chủ nhật, ông Donald Trump đã gọi điện cho Thủ tướng Netanyahu và đề nghị Israel không tiến hành các cuộc tấn công trả đũa.

Một nguồn tin Israel được thông báo về nội dung cuộc gọi cho biết, Tổng thống Mỹ lập luận rằng, hoặc ông sẽ đạt được một thỏa thuận với Iran trong vài ngày tới, khiến các cuộc không kích trở nên không cần thiết, hoặc nếu đàm phán thất bại, chính Mỹ có thể sẽ dẫn đầu các hành động quân sự nhằm vào Tehran.

Hai quan chức Mỹ cùng một nguồn tin Israel cho biết, cuộc trao đổi lần này diễn ra ôn hòa hơn nhiều so với cuộc điện đàm vài ngày trước đó. Một quan chức Mỹ mô tả cuộc điện đàm là “lịch sự”, trong khi một người khác nhận xét rằng ‘không ai lớn tiếng”.

Về phía Israel, ông Netanyahu được cho là đã phản đối quan điểm của Washington. Theo nguồn tin Israel, Thủ tướng nước này cho rằng, việc không đáp trả Iran sẽ gây tổn hại không chỉ cho an ninh Israel mà còn cho lợi ích của Mỹ và cả tiến trình đàm phán mà ông Trump đang thúc đẩy.

Cuộc điện đàm kết thúc mà không có quyết định rõ ràng. Một số quan chức Mỹ cho rằng Tổng thống Trump đã thành công trong việc kéo dài thời gian và tránh một cuộc leo thang ngay lập tức.

Tuy nhiên, theo nguồn tin Israel, ông Netanyahu không coi lập trường của ông Trump là một mệnh lệnh dứt khoát.

Israel tiếp tục hành động, Iran đáp trả

Sau cuộc họp với các cố vấn an ninh và lãnh đạo quân đội, ông Netanyahu thông báo với Nhà Trắng rằng, Israel sẽ tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công.

Trong cuộc phỏng vấn với Axios, ông Trump cho biết: “Họ thông báo cho chúng tôi rất muộn. Họ đã trên đường thực hiện chiến dịch. Nhưng cuối cùng tôi đã khiến cuộc tấn công bị giới hạn hơn”.

Một quan chức Israel xác nhận, Thủ tướng Netanyahu và các quan chức cấp cao khác đã trao đổi với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio trong đêm Chủ nhật nhằm thống nhất phạm vi các mục tiêu sẽ bị tấn công.

Sau đó, Israel tấn công một hạng mục quan trọng thuộc tổ hợp hóa dầu lớn nhất của Iran cùng nhiều mục tiêu khác tại Tehran. Đáp trả, Iran tiếp tục phóng loạt tên lửa mới nhằm vào Tel Aviv.

Theo các nguồn tin được Axios dẫn lại, hai bên đã thực hiện thêm nhiều đợt tấn công và phản công trong sáng thứ Hai, đẩy khu vực tới sát nguy cơ bùng phát chiến tranh toàn diện.

Dù quân đội Mỹ không tham gia trực tiếp các cuộc không kích của Israel, hai quan chức quốc phòng Mỹ cho biết Washington đã hỗ trợ Israel đánh chặn các tên lửa Iran.

Cảnh báo cứng rắn từ Nhà Trắng

Trong lúc căng thẳng leo thang, Tổng thống Donald Trump cho biết đã nhận được các cuộc gọi từ 5 quốc gia trong khu vực đề nghị Mỹ gây sức ép buộc Israel dừng các hoạt động quân sự.

“Những nước này rất lo ngại. Họ ủng hộ thỏa thuận mà chúng tôi đang đàm phán”, ông Trump nói.

Tổng thống Mỹ cũng khẳng định, chính quyền của ông đã nhận được thông điệp từ Iran trong sáng thứ Hai rằng Tehran sẵn sàng ngừng bắn nếu Israel làm điều tương tự.

“Họ gọi cho chúng tôi và nói rằng họ sẽ không thực hiện thêm cuộc tấn công nào nữa, đồng thời đề nghị chúng tôi nói với Israel cũng không nên tiếp tục tấn công”, ông Trump cho biết.

Theo hai quan chức Israel, trước khi có sự can thiệp của Nhà Trắng, quân đội nước này đã chuẩn bị cho đợt không kích lớn nhất nhằm vào Iran kể từ tháng 4, với hàng chục mục tiêu nhạy cảm nằm trong danh sách tấn công.

Ông Trump cho biết đã gọi điện trực tiếp cho ông Netanyahu để yêu cầu dừng kế hoạch. “Tôi nói: “Bibi, ông nên cẩn thận. Nếu không, rất sớm ông sẽ phải hành động một mình”, Tổng thống Mỹ kể lại.

Một nguồn tin Israel cho biết cuộc điện đàm kết thúc với việc ông Netanyahu đồng ý tạm thời dừng các cuộc tấn công nếu Iran không tiếp tục khai hỏa. Sau đó, Thủ tướng Israel được cho là đã yêu cầu các chỉ huy quân đội hủy bỏ kế hoạch không kích đã chuẩn bị.

Lợi ích ngày càng khác biệt

Theo các nguồn tin Mỹ và Israel được Axios dẫn lại, những diễn biến trong 24 giờ qua cho thấy khoảng cách trong lợi ích chiến lược giữa Washington và Tel Aviv đang ngày càng rõ nét.

Trong khi chính quyền Tổng thống Donald Trump ưu tiên ngăn chặn chiến tranh lan rộng và thúc đẩy một thỏa thuận với Iran, Chính phủ của Thủ tướng Netanyahu vẫn coi việc duy trì sức ép quân sự là yếu tố quan trọng đối với an ninh quốc gia cũng như vị thế chính trị trong nước.

Một quan chức Mỹ nhận xét: “Ông Netanyahu cần cuộc chiến tiếp tục để duy trì sự sống còn về chính trị ở Israel, còn ông Trump cần cuộc chiến kết thúc để duy trì sự sống còn về chính trị ở Mỹ”.

Nhận định này phản ánh thực tế rằng, dù vẫn là những đồng minh thân cận, Washington và Tel Aviv đang ngày càng khác biệt trong cách tiếp cận đối với cuộc xung đột kéo dài tại Trung Đông.