100 ngày xung đột Iran: Kinh tế thế giới qua 6 biểu đồ
Tròn 100 ngày kể từ khi xung đột giữa Iran với Mỹ và Israel bùng phát, cuộc chiến không chỉ làm thay đổi cục diện an ninh Trung Đông mà còn để lại dấu ấn sâu sắc trên các thị trường tài chính và nền kinh tế thế giới.
Ngày 7/6 đánh dấu 100 ngày kể từ khi chiến sự tại Trung Đông bùng phát. Dù Mỹ và Iran hiện vẫn duy trì một lệnh ngừng bắn mong manh để tạo điều kiện cho hoạt động ngoại giao, triển vọng đạt được một thỏa thuận hòa bình lâu dài vẫn còn rất xa vời.
Các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran liên tục rơi vào bế tắc, trong khi Washington và Tehran phát đi những thông điệp trái chiều về tiến trình thương lượng. Những đợt tấn công quân sự lẻ tẻ vẫn xảy ra, khiến giới đầu tư phải liên tục điều chỉnh kỳ vọng đối với triển vọng kinh tế toàn cầu.
Khi cuộc chiến kéo dài sang tháng thứ tư, áp lực ngày càng gia tăng đối với nhiều nền kinh tế cũng như các phân khúc quan trọng của thị trường tài chính.
Chứng khoán Mỹ vượt qua nỗi lo chiến tranh
Những ngày đầu sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran, thị trường chứng khoán toàn cầu đồng loạt lao dốc. Tuy nhiên, chỉ sau vài tuần, bức tranh đã có sự phân hóa rõ rệt.
Trong khi nhiều thị trường vẫn chưa thể lấy lại đà tăng trưởng trước chiến tranh, Phố Wall đã phục hồi hoàn toàn. Chỉ số S&P 500 không những xóa sạch mức giảm ban đầu mà còn liên tiếp thiết lập các mức cao kỷ lục mới.
Theo ông Iain Barnes, Giám đốc đầu tư của Netwealth, thị trường cổ phiếu thời gian qua bị chi phối bởi giả định rằng cuộc chiến sẽ đẩy các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng lớn từ trạng thái giảm lạm phát tương đối thuận lợi sang nguy cơ đình lạm - tức tăng trưởng chậm đi kèm lạm phát cao.
Tuy nhiên, kỳ vọng về tiềm năng của trí tuệ nhân tạo (AI) và triển vọng lợi nhuận khả quan của doanh nghiệp Mỹ đã lấn át phần nào những lo ngại đó.
“Động lực rõ ràng đến từ các doanh nghiệp tại Mỹ và châu Á được xem là những bên hưởng lợi trực tiếp từ làn sóng chi tiêu cho AI”, ông Barnes nhận định.
“Đến một thời điểm nào đó, nếu xung đột kéo dài, nhu cầu sẽ bị phá hủy ở mức mà các nhà đầu tư không thể bỏ qua. Nhưng thời điểm đó vẫn chưa đến”
Ông Toni Meadows, Giám đốc đầu tư tại BRI Wealth Management
Nhiều nền kinh tế như Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc) đang được nâng dự báo tăng trưởng nhờ hưởng lợi từ xu hướng này. Trong khi đó, cổ phiếu châu Âu tăng chậm hơn do tác động tiêu cực từ chi phí năng lượng leo thang.
Tuy vậy, nhiều chuyên gia cảnh báo rằng, nếu xung đột không được giải quyết, tác động tiêu cực đối với nhu cầu tiêu dùng cuối cùng sẽ xuất hiện.
Lợi suất trái phiếu tăng mạnh
Khác với thị trường cổ phiếu, thị trường trái phiếu đang phản ánh rõ hơn những lo ngại về triển vọng kinh tế.
Kể từ khi chiến tranh bùng phát, lợi suất trái phiếu chính phủ tại nhiều quốc gia liên tục duy trì ở mức cao. Do giá trái phiếu và lợi suất diễn biến ngược chiều, điều này đồng nghĩa giá trị của các tài sản nợ vẫn đang chịu áp lực giảm.
Tại Mỹ, lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 30 năm đã tăng lên mức cao nhất kể từ trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.
Xu hướng tương tự cũng xuất hiện tại nhiều nền kinh tế lớn khác. Đặc biệt, trái phiếu chính phủ Anh bị bán tháo mạnh trong bối cảnh nước này đồng thời đối mặt với bất ổn chính trị trong nước.
“Nếu tình hình hiện tại kéo dài, tăng trưởng kinh tế sẽ bị ảnh hưởng và lợi suất trái phiếu nhiều khả năng tiếp tục neo ở mức cao, khiến thị trường cổ phiếu gặp nhiều khó khăn hơn trong việc duy trì mức định giá hiện nay”
Ông Neil Birrell, Giám đốc đầu tư của Premier Miton Investors
Ông Neil Birrell, Giám đốc đầu tư của Premier Miton Investors cho rằng thị trường trái phiếu đang phát đi tín hiệu cảnh báo rõ ràng. “Thị trường trái phiếu đang cho rằng có điều gì đó thực sự đáng lo ngại”, ông nói, đồng thời chỉ ra những rủi ro liên quan đến lạm phát cao hơn, tăng trưởng thấp hơn và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng.
Theo ông, điều quan trọng không chỉ là lạm phát hay lãi suất tăng đến đâu, mà còn là chúng sẽ duy trì ở mức cao trong bao lâu.
Giá dầu vẫn cao hơn nhiều so với trước chiến tranh
Một trong những tác động dễ nhận thấy nhất của cuộc chiến là diễn biến của thị trường năng lượng.
Eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu gần như bị phong tỏa trong phần lớn thời gian diễn ra xung đột. Điều này khiến giá dầu biến động mạnh theo từng thông tin liên quan đến các cuộc tấn công, đàm phán hòa bình hay lệnh ngừng bắn.
Mặc dù đã giảm đáng kể so với mức đỉnh ghi nhận trong thời chiến, giá dầu hiện vẫn cao hơn rất nhiều so với trước khi chiến sự nổ ra.
Dầu Brent hiện cao hơn khoảng 36% so với trước chiến tranh, trong khi dầu WTI của Mỹ vẫn tăng gần 50%.
“Nếu lượng dầu dự trữ tiếp tục suy giảm, việc giá dầu quay trở lại trên mốc 100 USD/thùng sẽ là điều khó tránh khỏi. Điều tối quan trọng là eo biển Hormuz phải được mở cửa trở lại càng sớm càng tốt để giảm bớt tình trạng thiếu hụt nguồn cung và từ đó hạ nhiệt áp lực lạm phát”
Ông Tamas Varga, Chuyên gia phân tích của PVM Oil Associates
Theo ông Tamas Varga, chuyên gia phân tích của PVM Oil Associates, một số yếu tố đã giúp ngăn chặn đà tăng quá nóng của giá dầu.
“Việc giải phóng dầu từ Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược, nới lỏng một số lệnh trừng phạt đối với dầu của Iran và Nga, nhu cầu nhập khẩu dầu giảm tại Trung Quốc, các tuyến vận tải thay thế từ Vùng Vịnh sang châu Á và châu Âu, cùng với việc Mỹ gia tăng xuất khẩu dầu thô và sản phẩm tinh chế là những yếu tố góp phần kiềm chế giá dầu”, ông nói.
Tuy nhiên, ông cảnh báo rằng nếu lượng dầu dự trữ tiếp tục suy giảm trong tháng 6, thị trường có thể nhanh chóng rơi vào tình trạng thiếu hụt.
Lạm phát bắt đầu nóng lên
Những tác động của cuộc chiến hiện đã xuất hiện rõ trong các số liệu kinh tế.
Khi giá năng lượng tiếp tục duy trì ở mức cao, nhiều nền kinh tế lớn bắt đầu ghi nhận áp lực lạm phát gia tăng do chi phí dầu mỏ, khí đốt, nhiên liệu hàng không và xăng tăng mạnh.
Tại Mỹ, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) trong tháng 4 tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước, mức cao nhất trong gần ba năm.
Nguồn cung năng lượng suy giảm từ Trung Đông được xem là nguyên nhân quan trọng dẫn tới xu hướng này. Một số quốc gia như Đức và Ấn Độ đã phải triển khai các biện pháp hỗ trợ nhằm hạn chế tác động của giá năng lượng đối với người dân.
Nhìn chung, sau 100 ngày xung đột ở Iran nổ ra, thị trường tài chính toàn cầu đã phần nào thích nghi với trạng thái bất ổn mới, nhưng những tác động đối với nền kinh tế thực đang ngày càng rõ nét. Giá năng lượng vẫn ở mức cao, lạm phát có dấu hiệu quay trở lại tại nhiều nền kinh tế lớn, trong khi thị trường trái phiếu phát đi tín hiệu lo ngại về triển vọng tăng trưởng trong trung và dài hạn.
Dù chứng khoán Mỹ tiếp tục lập đỉnh nhờ động lực từ làn sóng đầu tư vào AI, giới phân tích cảnh báo rằng không nền kinh tế nào có thể miễn nhiễm hoàn toàn trước một cuộc khủng hoảng địa chính trị kéo dài. Nếu các cuộc đàm phán hòa bình vẫn kéo dài và không đạt được đột phá, diễn biến tại Trung Đông sẽ tiếp tục là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến triển vọng kinh tế và thị trường toàn cầu trong những tháng tới.
