Phương án tài chính của các Dự án BOT:

Nhà đầu tư cần chủ động ứng phó 

Xem với cỡ chữ
Tổng cục Đường bộ Việt Nam vừa có báo cáo về việc nhiều dự án BOT có doanh thu sụt giảm, khiến nhà đầu tư có nguy cơ bị “vỡ phương án tài chính” và có thể dẫn đến nợ xấu gia tăng cho các ngân hàng tài trợ vốn cho các dự án này. Nếu các vướng mắc trong thu phí không được xử lý dứt điểm sẽ ảnh hưởng đến khả năng trả nợ và chất lượng tín dụng cùa các ngân hàng về dài hạn.

32% dự án BOT doanh thu không đạt dự kiến

Báo cáo của Tổng Cục Đường bộ Việt Nam cho biết, trong số 57 dự án BOT đang khai thác do Bộ Giao thông – Vận tải quản lý, có 27 dự án doanh thu năm 2018 tăng so với phương án tài chính dự kiến trong hợp đồng. Tuy nhiên, có 26 dự án doanh thu năm giảm, 4 dự án còn lại do mới vận hành, khai thác nên chưa đánh giá. 

Lý giải nguyên nhân này, đại diện Tổng cục Đường bộ Việt Nam cho biết, các dự án doanh thu giảm có nguyên nhân chính là do lưu lượng thực tế thấp hơn so với dự kiến, phải phân chia lưu lượng phương tiện sang tuyến đường song hành, hoặc giảm giá vé dịch vụ sử dụng đường bộ và miễn hoặc giảm giá cho các phương tiên giao thông khu vực lân cận trạm thu phí, trạm thu phí chưa được đưa vào khai thác theo quy định trong hợp đồng, hoặc thời gian đưa vào thu phí chậm so với hợp đồng.


Ảnh minh họa 

Trong số những dự án giảm doanh thu lớn có dự án mở rộng quốc lộ 1 đoạn Hà Nội - Bắc Giang, doanh thu năm 2018 đạt trên 460 tỷ đồng, giảm 87%; dự án hầm đường bộ Phú Gia - Phước Tượng đạt doanh thu trên 260 tỷ đồng, giảm trên 90%; dự án hầm Đèo Cả doanh thu hơn 450 tỷ đồng, giảm 95%. Thậm chí có trường hợp nhà đầu tư có nguy cơ phá sản bởi không được thu phí theo hợp đồng BOT đã ký ban đầu. BOT 38 Bắc Ninh là một ví dụ điển hình. Chủ đầu tư cho hay, với tiến độ thu phí như hiện tại, thì có thu 1000 năm cũng không đảm bảo phương án tài chính. Nguyên nhân dẫn tới tình trạng này là do sau khi dự án hoàn thành và bắt đầu thu phí, tỉnh Bắc Ninh cũng mở rộng tỉnh lộ 267 qua đoạn đê sông Đuống chạy song song và chỉ cách với Trạm thu phí BOT 38 khoảng 500-700m. Nên phần lớn các ô tô đều đi đường này để “né trạm”, dù có sử dụng một đoạn đường mới.

Bộ Giao thông - Vận tải cũng cho biết, theo báo cáo của các ngân hàng thương mại, hiện có 32% dự án BOT đang khai thác có doanh thu thu phí không đạt dự kiến, tổng dư nợ cho vay vào khoảng 43.000 tỷ đồng. Tình trạng này có thể sẽ dẫn đến rủi ro phải cơ cấu nợ, chuyển nhóm nợ, phát sinh nợ xấu cho các ngân hàng. Do các khoản vay đối với các dự án BOT, BT giao thông có mức vay lớn, thời gian vay vốn dài (chủ yếu 15-20 năm), trong khi nguồn vốn của các ngân hàng chủ yếu là ngắn hạn.

Chủ động ứng phó

Thực tế, vấn đề này đã xảy  từ rất lâu, làm ảnh hưởng đến phương án tài chính của chủ đầu tư, thậm chí là “vỡ phương án tài chính” nếu các chủ đầu tư không chủ động có các giải pháp xử lý, ứng phó kịp thời. Một trog những doanh nghiệp vẫn trụ vững khi phương án tài chính gặp khó chính là Công ty Cổ phần Đầu tư Đèo Cả. Việc chủ động ứng phó đã chứng tỏ có hiệu quả, khi dự án hầm Đèo Cả doanh thu hơn 450 tỷ đồng, giảm 95% nhưng doanh nghiệp vẫn vận hành các công trình hầm đường bộ thông suốt, không để gián đoạn, bảo đảm an toàn giao thông cho người dân.

Công ty Cổ phần Đầu tư  Đèo Cả chủ động thực hiện nhiều giải pháp để tiết giảm chi phí đầu tư như: điều chỉnh vị trí cửa hầm làm giảm chiều dài tuyến hầm và tận dụng các tuyến đường kiểm lâm hiện hữu để làm đường công vụ phục vụ thi công, làm giảm tổng mức đầu tư hạng mục hầm Đèo Cả từ 15.600 tỷ đồng còn 11.378 tỷ đồng; tối ưu giảm quy mô các trạm thu phí hầm Cù Mông, Hải Vân; rà soát điều chỉnh thời gian đầu tư tạm thời chưa đầu tư các hạng mục không phải là  nhu cầu thiết yếu như trung tâm điều hành Miền Trung mặt dù đã được phê duyệt thực hiện… Các phương án tiết giảm được thực hiện trên cơ sơ nghiên cứu, đề xuất của Nhà đâu tư và ý kiến chấp thuận của các cơ quan có thẩm quyền. Đồng thời, qua các đợt kiểm tra, Kiểm toán Nhà nước đã khẳng định việc tiết giảm chi phí đầu tư là cần thiết và mang lại hiệu đầu tư cho Dự án.

Trong bối cảnh doanh thu sụt giảm, đại diện Công ty Cổ phần Đầu tư Đèo Cả cho biết, đã tiếp tục bù đắp một phần vốn chủ sở hữu để duy trì hoạt động cơ bản của dự án như vận hành hầm Hải Vân, hầm Đèo Cả, điều chỉnh giá vé phù hợp để tạo ra doanh thu khi cho người dân đi qua hầm Cù Mông không thu phí gần 2 tháng để có bài toán so sánh kích cầu, qua đó đưa ra giá vé điều chỉnh phù hợp. Đồng thời, soát xét lại các thông số đầu vào để điều chỉnh phương án tài chính, yêu cầu ngân hàng cùng tham gia giải quyết.

Thực tế các dự án vẫn còn khó khăn khi các hỗ trợ khác gần như không có hoặc vẫn đang chờ giải quyết nhưng các yêu cầu giảm giá vé, tăng lãi suất  liên tục đến. Các chính sách bất cập về trạm thu phí chưa xử lý, đặc biệt nguồn vốn được hỗ trợ bị từ nguồn vốn PPP  thường chậm hoặc cơ chế xử lý không đảm bảo sẽ tiếp tục gây áp lực khó khăn cho các dự án – nhất là những dự án bị giảm doanh thu. Phương án tài chính cho các dự án BOT hiện tại sẽ còn khó khăn hơn khi sẽ xuất hiện đường song hành, dẫn đến lượng xe cộ lưu thông sẽ bị phân lưu. Để ngăn ngừa hệ luỵ xấu có thể xảy trong thời gian tới, cần có ngay các giải pháp chủ động, căn cơ, kịp thời.

Thành Nam