CÔNG NGHỆ - MÔI TRƯỜNG
Cập nhật 18:21 | 17/08/2017 (GMT+7)
.
Hôm nay, QH biểu quyết thông qua Luật Chuyển giao công nghệ (sửa đổi)

Giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn

08:22 | 19/06/2017
Luật Chuyển giao công nghệ là một trong những đạo luật chuyên ngành quan trọng trong lĩnh vực khoa học và công nghệ (KH - CN). Sau 10 năm triển khai, Luật đã góp phần thúc đẩy hoạt động đổi mới và chuyển giao công nghệ trong nước, ứng dụng các tiến bộ KH - CN trong sản xuất và đời sống, từng bước giúp cải thiện năng lực công nghệ của doanh nghiệp và nền kinh tế, nâng cao tốc độ tăng trưởng của các ngành, lĩnh vực.

Khu vực và thế giới đang bước vào cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư

Bối cảnh quốc tế và trong nước hiện nay đang có thay đổi nhanh chóng. Xu thế toàn cầu hóa, tự do hóa thương mại xóa bỏ các hàng rào bảo hộ giữa các quốc gia và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư với các công nghệ thế hệ mới đã và sẽ tác động mạnh mẽ tới các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, mở ra cơ hội và thách thức rất lớn đối với các doanh nghiệp (DN) và cơ quan quản lý, hoạch định chính sách về chuyển giao công nghệ (CGCN). Làn sóng đổi mới công nghệ tốc độ cao song hành với hội nhập và tự do hóa thương mại toàn cầu sẽ tạo sức ép cạnh tranh rất lớn đối với các DN, buộc các DN phải rà soát mô hình kinh doanh; cải thiện phương thức cung cấp sản phẩm, dịch vụ; không ngừng đổi mới công nghệ để thích ứng thị trường.


Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Chu Ngọc Anh

Kỷ nguyên số với các công nghệ mới, nền tảng điều hành mới cũng sẽ tác động mạnh mẽ tới hoạt động quản lý nhà nước về công nghệ và CGCN. Một mặt, tạo cơ hội để các cơ quan nhà nước có thể dựa trên hạ tầng công nghệ số để tối ưu hóa hệ thống thống kê, giám sát và quản lý hoạt động CGCN thay vì các phương thức quản lý truyền thống, mặt khác, buộc hệ thống này phải cải tổ theo hướng minh bạch và hiệu quả. Tư duy hoạch định chính sách về CGCN cũng cần được đổi mới để bắt nhịp các thay đổi không ngừng của đời sống công nghệ công nghiệp, với làn sóng công nghệ mới, công nghệ cao có tầm ảnh hưởng xuyên quốc gia, nhất là trong lĩnh vực quốc phòng và an ninh. Bên cạnh đó, thực tiễn phát triển KH - XH trong nước cũng đặt ra yêu cầu mới trong công tác quản lý công nghệ, thẩm định công nghệ các dự án đầu tư, thách thức đối với cơ quan quản lý nhà nước bảo đảm môi trường kinh doanh thuận lợi, thông thoáng, thu hút đầu tư nước ngoài để gia tăng nguồn lực phát triển đất nước, nhưng đồng thời kiểm soát được thực trạng công nghệ, đặc biệt là công nghệ trong các dự án đầu tư để bảo đảm gìn giữ môi trường và phát triển bền vững.

Trước bối cảnh phát triển KT - XH của đất nước, khu vực và thế giới có nhiều thay đổi, cùng với những vướng mắc, bất cập trong thực thi Luật Chuyển giao công nghệ, buộc chúng ta phải rà soát nội dung của Luật để có điều chỉnh phù hợp, đáp ứng kịp thời các yêu cầu mới phát sinh từ thực tiễn cũng như bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ và hiệu lực thi hành của văn bản. Với mục tiêu tạo môi trường pháp lý thuận lợi thúc đẩy hoạt động CGCN, đổi mới công nghệ, thương mại hóa và ứng dụng các thành tựu KH - CN hiện đại, lành mạnh hóa thị trường công nghệ và môi trường kinh doanh ở Việt Nam, từ đó góp phần nâng cao năng lực công nghệ của quốc gia và DN, thúc đẩy chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế đi đôi với kiểm soát công nghệ chuyển giao, bảo đảm môi trường xanh và phát triển bền vững. Với định hướng trên, Dự thảo Luật có những điểm mới căn bản nhằm giải quyết những vướng mắc, bất cập. 

Ưu tiên nguồn lực cho hoạt động CGCN trong nông nghiệp, nông thôn

Thứ nhất, Dự thảo Luật quy định một số chính sách, biện pháp thúc đẩy hoạt động thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, giải quyết các vấn đề thực tiễn sản xuất đặt ra, thu hút nguồn lực của xã hội cho hoạt động này, cụ thể là: Tổ chức, cá nhân tự đầu tư nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ sau khi có kết quả được chuyển giao, ứng dụng hiệu quả trong thực tiễn, được cơ quan quản lý nhà nước về KH - CN công nhận thì được hỗ trợ kinh phí từ ngân sách nhà nước. Trường hợp kết quả có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển KT - XH và quốc phòng, an ninh thì Nhà nước sẽ xem xét mua kết quả đó. Tổ chức KH - CN sở hữu kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ có hoạt động liên kết với tổ chức ứng dụng, CGCN địa phương được hỗ trợ từ ngân sách nhà nước để hoàn thiện kết quả phù hợp đặc thù của địa phương. Khuyến khích các nhà khoa học nghiên cứu nắm bắt và giải quyết những vấn đề cấp bách mà thực tiễn đặt ra, Dự thảo Luật quy định cơ chế hỗ trợ của Nhà nước đối với các cá nhân thuộc các viện nghiên cứu, cơ sở giáo dục đại học thực hiện hoạt động nghiên cứu chuyển giao, ứng dụng, đổi mới công nghệ tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh. Đẩy mạnh việc hoàn thiện thiết kế, chế tạo máy móc, thiết bị chế tạo trong nước đủ sức cạnh tranh trên thị trường.

Thứ hai, với một nền kinh tế có sự tham gia của gần 70% dân số trong lĩnh vực nông nghiệp, đa phần là hộ cá thể, chủ trương của Đảng và Nhà nước là cần tái cấu trúc nông nghiệp, phát triển nông nghiệp, nông thôn phù hợp với nền sản xuất hàng hóa. Quán triệt chủ trương này, đồng thời để thúc đẩy CGCN tiên tiến, hiện đại trong lĩnh vực nông nghiệp, Dự thảo Luật đã bổ sung chính sách ưu tiên bố trí nguồn lực đầu tư cho hoạt động CGCN trong nông nghiệp, nông thôn. Đồng thời, bổ sung quy định về CGCN trong nông nghiệp đáp ứng và phù hợp với thực tiễn, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật về CGCN trong nông nghiệp, nông thôn, có tính đến đặc thù trong phương thức, hình thức CGCN trong nông nghiệp.


Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Chu Ngọc Anh trao đổi với các ĐBQH bên hành lang
Kỳ họp thứ 3

Tạo thuận lợi nhiều hơn cho doanh nghiệp

 Dự thảo Luật Chuyển giao công nghệ đã cụ thể hóa chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với hoạt động CGCN, trong đó tập trung đẩy mạnh CGCN tiên tiến, công nghệ cao từ nước ngoài vào Việt Nam; khuyến khích CGCN từ Việt Nam ra nước ngoài; thúc đẩy CGCN trong nước. Đồng thời, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp cũng như tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức, cá nhân hoạt động CGCN; phát triển thị trường KH - CN, hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia với DN là trung tâm; nâng cao trình độ, tiềm lực công nghệ quốc gia nhằm bảo đảm quốc phòng, an ninh, phát triển nhanh và bền vững.

Thứ ba, vấn đề giao quyền sở hữu và quyền sử dụng công nghệ được sửa đổi theo hướng hoàn chỉnh và tiến bộ hơn, tạo thuận lợi cho tổ chức chủ trì trong việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ.

Thứ tư, DN được sử dụng quỹ phát triển KH - CN của DN để đầu tư, đối ứng vốn, nhận vốn đối ứng đầu tư cho hoạt động đổi mới công nghệ, ươm tạo công nghệ, khởi nghiệp sáng tạo, thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. Quy định này giúp các doanh nghiệp mở rộng nội dung chi của Quỹ nhằm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng cho hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ của DN.

Thứ năm, Dự thảo Luật bổ sung một số cơ chế hỗ trợ DN ứng dụng, đổi mới công nghệ nhằm nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ. Đặc biệt là việc thừa nhận các quyền sở hữu, quyền sử dụng, quyền khác phát sinh từ kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, đối tượng sở hữu trí tuệ có thể xác định được giá trị là quyền tài sản, là tài sản bảo đảm cho giao dịch vay vốn đầu tư từ Quỹ Đổi mới công nghệ Quốc gia, Quỹ Phát triển KH - CN Quốc gia và các tổ chức tín dụng.

Thứ sáu, về phát triển thị trường KH - CN, Dự thảo Luật bổ sung các quy định mở đường cho phát triển nguồn cung, cầu công nghệ; mua sáng chế, sáng kiến đã được áp dụng hiệu quả ở quy mô nhỏ để chuyển giao cho DN, cộng đồng. Hợp tác công tư trong phát triển các trung gian của thị trường KH - CN (xây dựng hạ tầng kỹ thuật, hỗ trợ hoạt động của sàn giao dịch công nghệ quốc gia, trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp công nghệ quốc gia); đào tạo nguồn nhân lực cho tổ chức trung gian và hỗ trợ nâng cao năng lực khai thác thông tin về công nghệ trong nước và nước ngoài.

Quy định về thẩm định công nghệ, thẩm định giá

Thứ bảy, Dự thảo Luật dành một chương quy định về thẩm định công nghệ các dự án đầu tư, xuất phát từ nhu cầu thực tiễn cần tăng cường kiểm soát công nghệ từ đầu vào, trong khi Luật Đầu tư và Luật Bảo vệ môi trường đều chưa quy định rõ. Tuy nhiên, việc tăng cường kiểm soát cần bảo đảm không làm tăng các gánh nặng và rào cản về thủ tục hành chính đối với DN, đồng thời, tránh được các xung đột pháp luật với các đạo luật hiện hành có liên quan. Trong quá trình soạn thảo Luật, Bộ Khoa học và Công nghệ đã phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành để lồng ghép thủ tục thẩm định công nghệ các dự án đầu tư vào quy trình xem xét chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư, bảo đảm sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý. 

Để kiểm soát, ngăn chặn công nghệ lạc hậu du nhập vào Việt Nam, ngoài quy định về thẩm định công nghệ nêu trên, Dự thảo Luật cũng sửa đổi tiêu chí xác định công nghệ khuyến khích chuyển giao, công nghệ hạn chế chuyển giao và công nghệ cấm chuyển giao, đồng thời bổ sung cơ chế quản lý đối với từng loại công nghệ, bảo đảm nắm được các luồng công nghệ chuyển giao.

Thứ tám, để ngăn ngừa tình trạng chuyển giá, trốn thuế xảy ra trong thời gian qua, Dự thảo Luật bổ sung quy định về việc kiểm toán giá công nghệ chuyển giao đối với 3 loại đối tượng (chuyển giao công nghệ giữa các bên mà một hoặc nhiều bên có vốn nhà nước, giữa các bên có quan hệ theo mô hình công ty mẹ - công ty con và giữa các bên có quan hệ liên kết theo quy định của pháp luật về thuế). Đồng thời, bổ sung quy định về thẩm định giá đối với công nghệ góp vốn trong trường hợp dự án đầu tư có sử dụng vốn nhà nước. 

Có thể nói, Bộ Khoa học và Công nghệ với sự hợp tác, phối hợp của các cơ quan có liên quan đã nỗ lực thể chế hóa các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển KH - CN và CGCN, kế thừa những nội dung tiến bộ của Luật Chuyển giao công nghệ năm 2006, tháo gỡ tối đa các vướng mắc trong thực tiễn nhằm tạo môi trường pháp lý thuận lợi nhất để thúc đẩy CGCN, đổi mới công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. Qua đó, thúc đẩy việc ứng dụng các thành tựu KH - CN hiện đại, góp phần nâng cao năng lực công nghệ của quốc gia và DN, thúc đẩy chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

BỘ TRƯỞNG BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG TRẦN HỒNG HÀ: Ưu tiên chuyển giao công nghệ tiên tiến, thích ứng với biến đổi khí hậu

Dự thảo Luật Chuyển giao công nghệ (sửa đổi) đã được cơ quan soạn thảo chuẩn bị công phu, bổ sung nhiều quy định mới, đặc biệt đã dành hẳn một chương riêng về thẩm định công nghệ các dự án đầu tư, quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan trong công tác thẩm định công nghệ, đồng thời quy định về việc kiểm tra giám sát công nghệ trong dự án đầu tư sau khi triển khai. Đây là điểm mới so với trước đây, tránh việc nhập khẩu các thiết bị lạc hậu, nhập khẩu các công nghệ lạc hậu, gây ô nhiễm môi trường. Những dự án đầu tư gây sự cố môi trường đã xảy ra trong thời gian qua là bài học đắt giá không cho phép chúng ta tiếp tục dễ dãi trong giai đoạn phát triển của đất nước hiện nay.

Tôi mong muốn QH thông qua Luật Chuyển giao công nghệ (sửa đổi) để vừa đẩy mạnh hoạt động chuyển giao công nghệ, hỗ trợ phát triển thị trường công nghệ trong nước, nhưng đồng thời cũng ngăn chặn chuyển giao những công nghệ lạc hậu từ nước ngoài vào Việt Nam. Trong giai đoạn hiện nay, nên ưu tiên chuyển giao những công nghệ tiên tiến, thích ứng với biến đổi khí hậu.

PHÓ CHỦ NHIỆM VĂN PHÒNG QUỐC HỘI PHẠM ĐÌNH TOẢN: Quy định chặt hơn để chống chuyển giá

Tôi cơ bản đồng tình với báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự án Luật Chuyển giao công nghệ (sửa đổi). Tuy nhiên, tôi cho rằng, cần quy định chặt chẽ hơn để chống hiện tượng chuyển giá về chuyển giao công nghệ. Khoản 3, Điều 27 Dự thảo Luật quy định một số trường hợp phải kiểm toán giá công nghệ. Tuy nhiên, cần quy định đơn vị đủ điều kiện kiểm toán vì đây là lĩnh vực khó và dễ hợp lý hóa. Mặc khác, dự thảo Luật cũng quy định: Tổ chức thẩm định giá được quy định tại Luật Giá. Hiện tại, các tổ chức, cá nhân cung ứng dịch vụ định giá theo Luật Giá đều đăng ký định giá công nghệ. Nhưng trong thực tế, hầu hết các tổ chức này chưa thực hiện các dịch vụ định giá công nghệ, chưa có chuyên gia chuyên biệt cho công tác này. Do đó, Điều 51 của dự thảo cần quy định thêm các điều kiện đặc thù, ngoài các điều kiện chung trong Luật Giá mà tổ chức hoạt động định giá công nghệ phải đáp ứng. Ngoài ra, cần quy định rõ trong Điều 58 trách nhiệm chủ động phối hợp của các cơ quan thuế, hải quan, thanh tra trong việc thanh tra, kiểm tra, giám định để phát hiện kịp thời và xử lý vi phạm đối với hành vi chuyển giá về công nghệ. Đề nghị bổ sung hành vi cấm chuyển giá trong chuyển giao công nghệ tại Điều 13.

PHÓ CHỦ NHIỆM ỦY BAN VH, GD, TN, TN VÀ NĐ NGÔ THỊ MINH: Quy định rõ trách nhiệm các bộ, ngành, địa phương

Trước khi dự án Luật Chuyển giao công nghệ (sửa đổi) được QH thông qua, điều tôi quan tâm nhất đó là quy định rõ trách nhiệm các bộ, ngành, địa phương. Bộ Khoa học và Công nghệ phải kịp thời cung cấp thông tin, nắm bắt công nghệ mới, tiên tiến để có sự phối hợp chặt chẽ các bộ, ngành, địa phương. Ngược lại, các đơn vị cũng phải có sự phối hợp chặt chẽ với cơ quan chuyên ngành là Bộ Khoa học và Công nghệ. Khâu yếu nhất hiện nay đó là sự phối hợp của các bộ, ngành, địa phương chưa được chặt chẽ và thông suốt. Riêng vấn đề này, tôi đề nghị Chính phủ xem xét có nên luật hóa, thiết lập cơ chế điều phối liên ngành hay không, vai trò của nhạc trưởng, trách nhiệm từng thành viên trong Ban chỉ đạo thế nào. Nếu không làm rõ việc này rất dễ dẫn đến tình trạng mạnh ai nấy làm và không ai chịu trách nhiệm.

Thêm một nội dung tôi quan tâm là khi Luật Chuyển giao công nghệ (sửa đổi) có hiệu lực, các cơ quan phải tuyên truyền luật, nghị định, thông tư thật tốt, đặc biệt quan tâm đến các doanh nghiệp nhỏ và vừa để họ nắm bắt được những quy định, chính sách ưu việt của luật.

PHÓ CHỦ TỊCH LIÊN HIỆP CÁC HỘI KHOA HỌC VÀ KỸ THUẬT VIỆT NAM NGHIÊM VŨ KHẢI: Quan trọng nhất là khâu triển khai Luật

Ban soạn thảo dự án Luật Chuyển giao công nghệ (sửa đổi) đã tiếp thu nhiều vấn đề có liên quan tại Kỳ họp thứ 2 và các phiên họp toàn thể của Ủy ban Khoa học, Công nghệ, Môi trường. Dự thảo Luật trình tại Kỳ họp thứ 3 có nhiều bước tiến như: Đã quy định rõ hơn về điều kiện, quy trình, thẩm định công nghệ để hạn chế tối đa công nghệ lạc hậu, gây ô nhiễm môi trường vào nước ta. Bên cạnh đó, Luật cũng đã bổ sung nhiều nội dung mới nhằm khuyến khích, thúc đẩy doanh nghiệp ứng dụng công nghệ tiên tiến; chính sách thúc đẩy hợp tác quốc tế, thúc đẩy sáng tạo trong lao động sản xuất…

Điều tôi quan tâm nhất lúc này là khâu thực hiện Luật khi có hiệu lực. Luật “hay” mấy đi chăng nữa nhưng nếu triển khai không tốt thì cũng giảm tính ưu việt. Đây thuộc về trách nhiệm của Bộ Khoa học và Công nghệ.

CHÍ TUẤN thực hiện

TS. CHU NGỌC ANH - Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang