Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang hội nhập mạnh mẽ, đổi mới công nghệ đã trở thành nhu cầu cấp thiết cho mỗi doanh nghiệp. Nhiều chuyên gia cho rằng, điều quan trọng nhất là Nhà nước cần tạo ra lực đẩy và doanh nghiệp cần có lực kéo - khát vọng được đổi mới công nghệ. Hai lực này gặp nhau sẽ tạo ra những chuyển biến mạnh hơn, hiệu quả hơn trong đổi mới công nghệ của doanh nghiệp.
Trình độ công nghệ của doanh nghiệp Việt
Năm 2010, Chương trình Phát triển của Liên Hợp Quốc (UNDP) và Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) đã có khảo sát về tình hình sử dụng thiết bị - công nghệ (TBCN) và tư vấn công nghệ của các doanh nghiệp (DN) Việt Nam. Theo đó, 100 DN ở Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đã tham gia khảo sát và thực trạng yếu kém về công nghệ của DN thể hiện rõ qua con số: mức đầu tư cho đổi mới TBCN chỉ chiếm 3% doanh thu cả năm. Đa số DN sử dụng công nghệ từ những năm 80 của thế kỷ trước; 69% DN phụ thuộc vào nguyên vật liệu; 52% phụ thuộc vào TBCN nhập khẩu và 19% DN lệ thuộc vào bí quyết công nghệ. Số cán bộ, kỹ thuật có chuyên môn của DN chỉ đạt 7%.
Nguồn: vcmedia.vn
|
Theo CIEM, trình độ công nghệ cũng như mức độ làm chủ công nghệ của các DN Việt Nam thuộc hàng thấp và chậm so với khu vực. Thực tế cho thấy, vài thập kỷ trước, Thái Lan, Malaysia, thậm chí Hàn Quốc, chỉ có trình độ phát triển tương đương nhưng hiện nay, các nước này đã vượt qua Việt Nam như trong lĩnh vực dệt may, TBCN đã gần 15 tuổi, thuộc dạng thanh lý của Hàn Quốc nhưng nhiều DN cùng lĩnh vực của nước ta vẫn nhập để đưa vào sản xuất.
Còn theo UNDP thì tỷ lệ nhập khẩu công nghệ, thiết bị mỗi năm của Việt Nam rất thấp dưới 10%. Không chỉ vậy, điều đáng nói là các DN Việt đua nhau nhập khẩu TBCN lạc hậu, làm lãng phí năng lượng, gây ô nhiễm môi trường và quan trọng hơn là không có hiệu quả kinh tế. Theo Tổng cục Hải quan, kim ngạch nhập khẩu TBCN của nước ta từ thị trường Trung Quốc gần đây liên tục tăng. Cụ thể là nửa đầu năm 2011, kim ngạch nhập khẩu nhóm hàng này tăng lên gần 1,6 tỷ USD so với hơn 1 tỷ USD nửa đầu năm 2010; trong đó, chiếm số lượng lớn là thiết bị trong ngành dệt may, da giày, các loại máy đóng gói, thiết bị điện, máy công cụ… Trong khi đó, báo cáo của Cục Cảnh sát Môi trường cho thấy, hàng năm có tới hàng triệu tấn hàng nhập khẩu vào Việt Nam, trong số đó, khá nhiều các mặt hàng là máy móc thiết bị lạc hậu cũ hỏng hoặc có chứa chất nguy hại vượt nhiều lần tiêu chuẩn Việt Nam cho phép.
Tăng sức cạnh tranh bằng công nghệ
Trong những năm qua, Việt Nam đã đẩy mạnh việc đổi mới công nghệ (ĐMCN) nhằm tăng sức cạnh tranh của DN, đặc biệt là đã xây dựng hoàn thiện hệ thống các chính sách nhằm hỗ trợ các DN đổi mới công nghệ. Theo kết quả điều tra của CIEM cho thấy, có tới 90% các DN được hỏi đồng ý với quan điểm trên và coi áp lực cạnh tranh là động lực lớn nhất để DN quyết định đầu tư ĐMCN. Tuy nhiên, không ít người cho rằng, đổi mới công nghệ, nâng cao sức cạnh tranh cho DN vẫn là câu chuyện rất khó làm, bởi thực tế DN còn gặp nhiều thách thức.
Đại diện nhiều DN cho biết, sở dĩ DN chậm ĐMCN và TBCN của đại đa số DN giẫm chân tại chỗ là do họ thiếu thông tin về các công nghệ mới trên thị trường; chi phí đầu tư cho công nghệ lớn hơn rất nhiều chi phí đầu tư cho sản xuất nên với đại bộ phận DN thuộc diện vừa và nhỏ thì điều này là không đơn giản. Ngoài ra, đầu ra của sản phẩm công nghệ cao ở Việt Nam còn nhỏ hẹp; tiêu chuẩn công nghệ áp dụng ở Việt Nam lạc hậu hơn thế giới nên nhiều DN chần chừ... cũng là những trở ngại khiến vấn đề ĐMCN gặp khó khăn. Đó là chưa kể đến việc thiếu quỹ đầu tư mạo hiểm để giúp DN yên tâm khi quyết định đầu tư.
Một chuyên gia của Bộ KH - CN đã phân tích 5 thất bại mà các DN Việt Nam thường gặp phải khi thực hiện chuyển giao công nghệ là: không hình thành được một kế hoạch bài bản; thiếu phân tích tình hình; thiếu khả năng quản lý dự án; không tìm kiếm đúng công nghệ; thiếu khả năng đàm phán, soạn thảo hợp đồng chuyển giao công nghệ.
Cần một chiến lược
Hoạt động đổi mới công nghệ là một trong những yếu tố quan trọng tác động trực tiếp đến năng suất, giá trị gia tăng và hiệu quả sản xuất kinh doanh của các DN. Xúc tiến đổi mới công nghệ trong DN là một quá trình liên tục và lâu dài, đòi hỏi phải phối hợp giải quyết đồng thời nhiều yếu tố có liên quan như ban hành cơ chế chính sách phù hợp, môi trường thực thi pháp luật minh bạch, xác định rõ nhu cầu sản phẩm mới, tìm kiếm giải pháp công nghệ tối ưu, tìm nguồn tài chính để thực thi dự án, xác định nhu cầu của thị trường, đồng thời không thể thiếu vai trò quan trọng của khâu tuyên truyền... và đặc biệt rất cần DN mạnh dạn tham gia.
Theo Phó tổng giám đốc Tổng công ty Công nghiệp Sài Gòn Đặng Ngọc Hùng, điều cần thiết là DN cần phải biết công nghệ của ta đang ở đâu mới định hướng được việc đổi mới công nghệ như thế nào. Và quan trọng hơn, để hỗ trợ DN, cơ quan quản lý nhà nước cần tạo ra những lực đẩy và song song đó, DN cần có lực kéo (khát vọng được đổi mới công nghệ). Hai lực này gặp nhau sẽ tạo ra những chuyển biến mạnh hơn, hiệu quả hơn trong đổi mới công nghệ của DN.
Bên cạnh đó, rất cần những chế tài đủ mạnh nhằm thúc đẩy hoạt động đổi mới công nghệ tại các DN. Theo Bộ trưởng Bộ KH-CN Nguyễn Quân: “do hiện nay chúng ta chưa có chế tài đủ mạnh để buộc các DN phải đầu tư cho nghiên cứu, phát triển và đổi mới công nghệ” nên tình hình đổi mới công nghệ tại DN diễn ra chậm chạp. Tuy Luật Thuế thu nhập DN quy định DN được trích tới 10% lợi nhuận trước thuế để lập Quỹ phát triển khoa học và công nghệ, nhưng hầu hết doanh nghiệp của chúng ta vẫn chưa quan tâm và cũng chưa đầu tư. Chính vì vậy, cần phải có chế tài đủ mạnh để buộc doanh nghiệp phải thực hiện quy đinh này. “Nếu chúng ta buộc các doanh nghiệp phải trích 10% lợi nhuận trước thuế như trong Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp quy định, chắc chắn chúng ta sẽ có một nguồn đầu tư lớn gấp đôi tiền ngân sách Nhà nước đã đầu tư cho khoa học và công nghệ”, Bộ trưởng Nguyễn Quân nhấn mạnh.