Lão nông Ba Mọi và chặng đường chinh phục VietGAP

Ảnh: H.Loan

Mất đúng 10 năm, Trang trại nho Ba Mọi ở thôn Hiệp Hòa, xã Phước Thuận, huyện Ninh Phước, Ninh Thuận mới đạt chứng chỉ VietGAP (thực hành nông nghiệp tốt). “Trồng nho đã khó, lấy VietGAP còn khó hơn”, nguyên một buổi sáng đầy ắp nắng gió xứ Phan, lão nông Ba Mọi đã kể về hành trình ấy. Câu chuyện thi thoảng bị ngắt quãng bởi những đoàn khách từ xa đến Trang trại của ông tham quan, mua sắm.

“Giây phút bất lực nhìn những con nước của trận lũ năm 1998 kéo về ngập dần những giàn nho, tui đã quyết định phải làm lại từ đầu một cách thật bài bản, không ngẫu hứng nữa”, ông bắt đầu. Thời điểm ấy, nói tới nho Phan Rang, người ta ớn vì bị bơm thuốc nhiều quá nên ông đã tính phải trồng cho được nho sạch. Cơ duyên sao, hai năm sau, ông được ngành nông nghiệp và khoa học công nghệ tỉnh Ninh Thuận chọn mặt gửi vàng để sử dụng thử nghiệm chế phẩm sinh học trên cây nho nhằm tạo ra sản phẩm an toàn và chất lượng dưới sự hướng dẫn của Viện Khoa học Kỹ thuật nông nghiệp miền Nam. “Hồi đó ít ai dám bỏ vốn, bỏ vườn ra làm thí nghiệm vì không chắc ăn”, ông nói. Thế mà trong khi “vợ con lo quá trời đất”, ông đem cả 1.000m2 nho xanh đang chuẩn bị cắt cành thu hoạch vào cuộc thử nghiệm. Giã biệt thuốc sâu hóa học, phân bón hóa học, ông chuyên tâm sử dụng chế phẩm sinh học cho cây nho và tuân thủ tuyệt đối hướng dẫn kỹ thuật canh tác của cán bộ kỹ thuật. Bốn tháng trời ăn không ngon, ngủ không yên, cây nho giống mới NH01- 48 đã cho mùa ngọt, quả chín chật cành, lại cao giá. Lúc ấy, ông mới tạm thở phào. “Làm miết đến năm 2007 thì bắt đầu có chương trình canh tác VietGAP, tui theo luôn và đến năm 2010 được cấp chứng nhận. Nói cho văn hoa một chút thì con đường tui đi 10 năm trời mới lấy được chứng nhận đó”, ông cười sảng khoái. Bao nhiêu nếp nhăn lại rủ nhau chạy hết vào khóe mắt người đàn ông tuổi ngoài 60, có đôi lông mày rậm, vóc dáng cao to, da đen sạm...

“VietGap mang lại cho ông điều gì?”, chúng tôi hỏi. “Nó làm tăng uy tín và giá trị thương phẩm nho Ba Mọi, người tiêu dùng biết đến nho Ba Mọi nhiều hơn”, ông đáp ngay rồi trầm ngâm: “Tui nghĩ vấn đề là làm sao duy trì được VietGap cho sản phẩm của mình. Một ký nho VietGAP bán giá 50 ngàn, cao hơn nho thường tới hai, ba chục ngàn nhưng quan trọng không phải lãi bấy nhiêu đó, mà là lãi trong bao lâu? Có nghĩa, tính bền vững mới là quan trọng. Canh tác vô tội vạ, lạm dụng thuốc hóa học thì tuổi thọ của cây nho ngắn lại, chừng 5 năm. Canh tác theo VietGAP tuổi thọ cây nho khoảng 7 - 10 năm, lại an toàn hơn cho cả người sản xuất và tiêu dùng”.

Giờ đã có thể gọi ông là ông chủ, với một trang trại rộng 6.000m2 cho sản lượng 10 - 15 tấn nho mỗi năm, hầu hết được tiêu thụ qua hệ thống siêu thị ở TP Hồ Chí Minh, Hà Nội. Xưởng chế biến rượu nho của ông có công suất 50.000 chai/năm, nhưng hiện tại mới chỉ dừng lại ở 15.000 chai, vì không đủ nguyên liệu do hầu hết bà con chỉ trồng giống nho ăn tươi, bán liền, mà ít trồng những giống nho rượu… Các sản phẩm chế biến từ nho: mứt nho, siro nho, rượu nho cũng đang chiếm lĩnh thị trường.

Nho xanh trong Trang trai Ba Moi

Nhưng cảm giác “lẻ loi tới mức độ khủng khiếp” vẫn đeo bám ông. Hỏi vì sao, ông kể một câu chuyện thay cho câu trả lời: “nhiều khi vườn nho tui cung ứng không đủ thị trường, vẫn phải đi mua nho bà con khác. Nhưng phải là nho sạch, có kiểm định chặt chẽ! Có lần, mai thu hoạch thì nay phát hiện nho bị nhện đỏ, chủ vườn nằng nặc đòi bơm thuốc. Can ngăn thế nào cũng không được, rốt cuộc, tui hỏi ông ta lứa nho này bao nhiêu tiền, tui sẽ gửi đủ, để thu hoạch xong hãy bơm thuốc. Ổng cầm tiền, rồi đi nhậu chơi vậy thôi”. Khẽ lắc đầu, giọng ông chùng xuống: “Thế đấy, họ nghĩ sản phẩm đã bán rồi là không liên quan tới họ nữa. Tui nói, chiếc xe còn có bảo hành, các ông bán nho thì đêm nằm cũng phải suy nghĩ một tí xem người tiêu dùng ăn nho thế nào, ưng hay không để điều chỉnh. Chứ cứ bán là xong, sau này thương lái ép giá ráng chịu!”.

Thảo nào ông thú nhận, kéo bà con theo mình là mệt nhất. Có cái khó truyền kiếp của nông dân mình là bảo thủ và an phận! Muốn theo VietGAP họ phải thay đổi tư duy, quyết tâm thay đổi và chịu cực khổ, từ chuyện nhỏ nhất là chiều đến phải ghi nhật ký thực hiện VietGAP thay vì đi nhậu. “Tui thấy chưa có cái nước nào dân trí thấp mà hiện đại hóa được nông thôn cả. Anh phải đưa mặt bằng của nông dân tiến lên thì mới có thể tiếp cận khoa học công nghệ, mới hiện đại hóa được. Nghĩ vậy là tui làm: hiện đại vừa phải làm vườn, vừa đi học từ vi tính đến sách báo… Đời tui chỉ học hết cấp ba. Con tui phải học đại học chứ. Để một mai nó có về nông thôn làm việc thì cũng là một nông dân – trí thức. Tui nghĩ rằng, anh nông dân trí thức sẽ làm nâng tầm nền nông nghiệp của chúng ta lên rất nhiều!”.

Trước lúc chia tay, lão nông Ba Mọi mời chúng tôi ly vang cây nhà lá vườn và ngỏ ý muốn khoe một tấm hình tay ông chụp trong dịp ra Hà Nội năm ngoái. Trong ảnh là con đường Cổ Ngư với những chiếc xe tấp nập chở đào, quất về phố trong một sáng mùa đông còn chưa phai hết sương…