Làm sao để cung - cầu gặp nhau

Báo cáo về thực trạng các đơn vị nghiên cứu khoa học và hỗ trợ ứng dụng trực thuộc UBND thành phố, Phó chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Thị Bích Ngọc cho biết, Hà Nội hiện có 410 đơn vị KH-CN thuộc các sở, ban, ngành và 2.220 đơn vị trực thuộc UBND thành phố. Ngoài ra, có khoảng 285 đơn vị, tổ chức KH-CN được cấp phép hoạt động.

Trong 5 năm qua, giai đoạn 2006 -2010, ngân sách nhà nước đầu tư cho hoạt động KH-CN của thành phố đạt khoảng 1.739 tỷ đồng, tăng từ 174,8 tỷ đồng năm 2006 lên 646,3 tỷ đồng vào năm 2010. Trong đó, có những dự án đầu tư có quy mô lớn, công nghệ tiên tiến như: công trình nhà máy xử lý nước thải Bắc Thăng Long – Vân Trì; công trình nhà máy xử lý nước thải Yên Sở, Nhà máy xử lý rác thải Nam Sơn, dự án nạo vét thí điểm hồ Hoàn Kiếm… Các chương trình KH-CN cấp thành phố đã triển khai 545 đề tài nghiên cứu và 36 dự án sản xuất thử nghiệm. Tỷ lệ ứng dụng kết quả vào thực tiễn của các đề tài khoảng 70% và dự án là 100%.

Một trong những lời giải cho bài toán cung – cầu mà Phó giám đốc Sở KH-CN Hà Nội Vũ Như Hạnh nêu lên là mô hình liên kết 3 nhà gồm nhà quản lý – nhà khoa học – nhà sản xuất và kinh doanh. Cũng theo ông Hạnh, đây được coi là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả của hoạt động KH-CN, tạo sự gắn kết giữa hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển với quản lý và sản xuất kinh doanh, qua đó góp phần thúc đẩy việc chuyển giao các kết quả nghiên cứu, thành tựu KH-CN vào thực tế quản lý, nâng cao năng lực cạnh tranh, chủ động hội nhập kinh tế thế giới.

Qua 2 năm tổ chức, chương trình đã có trên 200 lượt trường, viện, tổ chức KH-CN tham gia giới thiệu năng lực KH-CN, công nghệ, thiết bị sẵn sàng chuyển giao, gần 200 doanh nghiệp tham gia với gần 100 yêu cầu đặt hàng nghiên cứu, chuyển giao, ứng dụng KH-CN vào thực tiễn sản xuất, có 14 đề tài nghiên cứu được triển khai với tổng kinh phí là 58,506 tỷ đồng. Có thể kể đến các đề tài như: nghiên cứu thiết kế, xây dựng và đưa vào vận hành hệ thống tự động hóa xưởng nấu bia do Công ty CP bia Hà Nội – Kim Bài đặt hàng Trung tâm KH-CN Tự động hóa Hà Nội; Đề tài hệ thống giám sát và cảnh báo mức nước sông tự động ở những điểm xung yếu trong hệ thống đê điều của thành phố Hà Nội, do Chi cục đê điều và phòng chống lụt bão Hà Nội đặt hàng trường Đại học Bách khoa Hà Nội, hay đề tài nghiên cứu vật liệu và công nghệ chế tạo cao su trong để sản xuất giầy chất lượng cao phục vụ tiêu dùng và xuất khẩu do Công ty Cp Cao su Hà Nội đặt hàng Viện hóa học – Viện KH- CN Việt Nam…

Nêu vấn đề về cơ chế giao nhiệm vụ và việc tự chủ trong hoạt động của các đơn vị, Thứ trưởng Bộ KH-CN Nghiêm Vũ Khải cho rằng, điều quan trọng nhất trong bước xác định các đề tài, các chương trình nghiên cứu là phải chỉ rõ nhiệm vụ của đề tài và ai là người giao nhiệm vụ này, ai thực hiện và thực hiện bằng cách nào. Khi đã xác định chuẩn nhiệm vụ thì mới xác định được nguồn lực. Thứ trưởng Nghiêm Vũ Khải cũng chia sẻ những vướng mắc trong cơ chế tài chính, đãi ngộ mà các đơn vị gặp phải và cho rằng, việc giao tài chính "trọn gói" là không nên vì cần phải giữ kỷ luật tài chính, song chặt chẽ theo kiểu hành chính như hiện nay thì cũng rất khó khăn cho các nhà khoa học.

Theo Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Thế Thảo, trong 10 năm gần đây, thành phố luôn luôn đặt KH-CN là nhiệm vụ, và coi đó là giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế nhanh và bền vững. Tuy nhiên, thực trạng KH-CN tại Hà Nội vẫn còn những hạn chế lớn mà thành phố vẫn chưa thể bứt phá theo các mục tiêu đặt ra. Một trong những nguyên nhân chính dẫn tới việc KH-CN chưa thể trở thành động lực cho sự phát triển chính là cơ chế chính sách đãi ngộ với các nhà khoa học, cơ sở vật chất để phục vụ nghiên cứu khoa học công nghệ chưa đồng bộ, đặc biệt là nhận thức của đội ngũ cán bộ đang làm nhiệm vụ quản lý và nghiên cứu KH-CN còn nhiều tồn tại. Trong thời gian tới, Hà Nội sẽ tập trung đặt hàng các nhà khoa học để góp phần giải quyết các vấn đề bức xúc, nóng bỏng của thành phố như quy hoạch kiến trúc, quản lý đô thị, ô nhiễm môi trường, xử lý rác thải, nước thải sinh hoạt, làng nghề truyền thống, vệ sinh an toàn thực phẩm, tình trạng ùn tắc giao thông và ngập lụt…

Phó thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân đánh giá cao những nỗ lực và nhiều cách làm sáng tạo của Thủ đô trong nhiệm vụ phát triển KH-CN. Công tác chỉ đạo, điều hành, các định hướng về KH-CN của thành phố rất kịp thời và đã phát huy hiệu quả. Đặc biệt, với Quyết định 95 của thành phố về Quy chế quản lý các chương trình, đề tài, dự án KH-CN, Hà Nội đã có một bước tiến lớn về mặt thể chế, chính sách, công tác quản lý; về công nghệ cũng đã có nhiều khởi sắc.

Phó thủ tướng gợi ý, về lâu dài, mô hình tăng trưởng của Hà Nội phải giảm dần nhu cầu tăng vốn để tập trung tăng hàm lượng KH-CN và năng suất lao động. Do vậy, Hà Nội tập trung giải quyết những vấn đề trước mắt như cơ khí, môi trường, nông nghiệp. Bên cạnh đó, thành phố cần đẩy mạnh nghiên cứu khoa học xã hội và ứng dụng thực tiễn để phát huy và giữ gìn văn hóa Hà Nội.