Vài năm trở lại đây, ai có dịp đi qua xã Quang Yên, chắc chắn sẽ không khỏi ngỡ ngàng trước những sự đổi thay nhanh chóng của vùng quê thuần nông này. Những đồi sắn, đồi bạch đàn dần nhường chỗ cho những đồi mía xanh mướt đang tạo nên một diện mạo mới cho vùng đất miền núi phía bắc của huyện Sông Lô, Vĩnh Phúc.
Nằm giáp với huyện Sơn Dương, Tuyên Quang, cách Công ty cổ phần mía đường Sơn Dương 15km, đó là vị trí thuận lợi để cây mía “bén duyên” với vùng đất Quang Yên. Từ một vài hộ (năm 2007), đến nay cả xã có đến hàng trăm hộ trồng mía và diện tích cũng không ngừng được mở rộng. Năm 2007, diện tích trồng mía của toàn xã chỉ có 11ha, đến năm 2011 toàn xã đã có 94ha mía. Trong đó nhiều nhất là các thôn Đồng Chằm, Yên Thiết, Đồng Găng, Quang Viễn... Theo ước tính của xã, trung bình mỗi ha mía đang cho năng suất từ 48- 55 tấn, thậm chí có nhiều nơi đất tốt có thể cho năng suất lên đến 60-65 tấn mía nguyên liệu. Với giá 950.000 đồng/tấn mía được ký hợp đồng ngay từ đầu năm, trừ chi phí, mỗi ha mang về cho người nông dân khoảng 25 triệu đồng. Thực tế, những năm gần đây nhờ trồng mía nên nhiều gia đình ở Quang Yên đã có cuộc sống khấm khá, mua sắm được nhiều vật dụng sinh hoạt và ô tô phục vụ sản xuất.
Ông Nguyễn Văn Di thôn Đồng Chằm, một trong những gia đình trồng mía đầu tiên của xã Quang Yên cho biết: năm 2007, được chính quyền xã và nhà máy mía đường Sơn Dương tuyên truyền, vận động, gia đình ông đã mạnh dạn đi đầu trồng điểm 1,3ha mía. Nhờ tích cực chăm sóc, vun bón nên đến cuối vụ, cây mía sinh trưởng và phát triển tốt, phù hợp với vùng đất đồi nơi đây nên trữ lượng đường đạt khá cao. Từ hiệu quả bước đầu mà cây mía mang lại, số hộ trồng mía trong thôn và trong xã dần dần tăng lên. Đến nay thôn Đồng Chằm có 25 hộ tham gia trồng mía với tổng diện tích 28ha, trong đó hộ có diện tích đất đồi trồng tới 3ha mía. Cây mía không chỉ giúp gia đình ông mà còn nhiều gia đình khác trong xã có nguồn thu ổn định.
Chủ nhiệm HTX Quang Yên Nguyễn Hồng Sơn cho biết: trước đây, vùng đất đồi của xã chủ yếu trồng bạch đàn, keo, nhưng những loại cây này phải mất từ 5 năm trở lên mới được thu hoạch và mỗi lần cũng chỉ được khoảng 30 - 40 triệu đồng/ha. Còn diện tích đất vườn người dân chủ yếu trồng cây ăn quả, cho năng suất kém và hiệu quả kinh tế không cao. Từ khi nhà máy mía đường Sơn Dương phối hợp với xã xây dựng vùng sản xuất nguyên liệu mía, nhà trồng ít thì vài sào, nhà nào có đất đồi thì lên tới 2 - 3ha, cuộc sống của người dân Quang Yên cũng từng bước đi lên. Trong chiến lược phát triển kinh tế của xã, Đảng bộ xã đã xác định cây mía là một trong những loại cây trồng chủ lực để xóa đói giảm nghèo. Theo đó, người trồng mía sẽ được nhà máy hỗ trợ toàn bộ giống, phân bón, tiền công khai hóa đất và thuốc trừ sâu khi có dịch bệnh. Sản phẩm sản xuất ra đến đâu, nhà máy sẽ bao tiêu toàn bộ sản phẩm cho người dân với giá ổn định. Toàn bộ những kỹ thuật chăm sóc, thu hoạch, nhà máy sẽ cử cán bộ chuyên trách xuống tận thôn, xã tập huấn tuyên truyền cho bà con nông dân. Cây mía mỗi năm cho thu hoạch một lần, sau 3- 4 vụ mới phải thay gốc. Quá trình cây mía phát triển, bà con nông dân chỉ cần chú ý theo dõi để phát hiện sâu bệnh.
Theo Phó chủ tịch Hội Nông dân huyện Sông Lô Nguyễn Văn Bắc, để tạo điều kiện cho cây mía tiếp tục phát triển mang lại hiệu quả kinh tế cho người dân xã Quang Yên, tháng 10. 2011, Hội Nông dân huyện Sông Lô và Sở Khoa học và Công nghệ đã có buổi trao đổi, làm việc trực tiếp với lãnh đạo Công ty cổ phần Mía đường Sơn Dương. Nắm bắt được yêu cầu thực tiễn sản xuất, kinh doanh của Công ty, nhận thấy điều kiện tự nhiên, thổ nhưỡng của một số xã (Quang Yên, Lãng Công) của huyện Sông Lô và Lập Thạch phù hợp của cây mía; hiện nay diện tích đất trống, sử dụng chưa hợp lý, có thể quy hoạch vùng trồng mía tập trung của hai huyện khoảng gần 200ha. Mặt khác, khu vực này thuận lợi về giao thông, gần nhà máy sản xuất đường. Do vậy, các cơ quan, đơn vị thống nhất đề xuất hình thành vùng trồng mía tập trung của hai huyện. Trong thời gian tới, Hội Nông dân hai huyện sẽ báo cáo, xin chủ trương của lãnh đạo huyện ủy, UBND huyện, đề xuất xây dựng một dự án với quy mô, phạm vi đủ lớn và đủ tầm. Nếu dự án được triển khai sẽ đạt được nhiều mục đích: vừa gắn kết mối quan hệ 4 nhà (nhà khoa học – nhà quản lý - nhà sản xuất - nhà nông), vừa thực hiện yêu cầu chuyển đổi cơ cấu cây trồng và hình thành vùng sản xuất mía tập trung.
Duy trì và phát triển diện tích trồng mía đang là hướng đi, bước đột phá trong chuyển đổi cơ cấu, cây trồng của Quang Yên. Cây mía đã thực sự góp phần tạo việc làm cho lao động nông thôn, từng bước cải thiện, nâng cao đời sống cho nhân dân. Hiệu quả kinh tế từ cây mía là đòn bẩy vững chắc, góp phần xóa đói, giảm nghèo và làm giàu cho nhiều hộ gia đình ở địa phương.