PHÁP LUẬT
Cập nhật 23:03 | 15/07/2018 (GMT+7)
.

Nguyên đơn mất quyền thừa kế không có căn cứ

11:38 | 06/07/2018
Bản án dân sự phúc thẩm số 61/2018/DSPT của Tòa án Nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng xét xử vụ án chia thừa kế (kéo dài đã gần 10 năm, qua nhiều phiên tòa) đang bị khiếu nại gay gắt. Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa đã có công văn kèm theo đơn của đương sự, đề nghị Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao xem xét giải quyết…

Người quản lý di sản vi phạm nghĩa vụ

Vụ án tranh chấp di sản thừa kế giữa nguyên đơn là ông Nguyễn Văn Xít với bị đơn là bà Phan Thị Cân ở xã Vĩnh Ngọc, TP Nha Trang, Khánh Hòa từ năm 2009 đến nay đã gần 10 năm. Tòa án đã xét xử sơ thẩm hai lần và xét xử phúc thẩm hai lần, nhưng đương sự đang khiếu nại gay gắt, yêu cầu giải quyết lại vụ án theo thủ tục giám đốc thẩm.


Ông Nguyễn Văn Xít và các chị, em tại nhà từ đường

Theo các bản án, cha mẹ của nguyên đơn là cụ Nguyễn Mô và cụ Bùi Thị Chảnh. Cụ Chảnh chết năm 1973, cụ Mô chết năm 1993. Hai cụ có sáu người con là ông Nguyễn Hai, ông Nguyễn Ba, bà Nguyễn Thị Tư, ông Nguyễn Văn Xít, bà Nguyễn Thị Bảy và bà Nguyễn Thị Lui.

Ông Ba cư trú ở nước ngoài. Ông Hai chết năm 2006 có vợ là bà Phan Thị Cân. Do bà Cân chết năm 2016 nên các con của ông Hai, bà Cân kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng và ông Nguyễn Ninh là người đại diện.

Khi còn sống vợ chồng cụ Mô tạo lập được khối di sản hai thửa đất: Một thửa đất khoảng 3000m2, trên đó có nhà từ đường, có khu mộ địa (khoảng 250m2), diện tích còn lại là đất quả, tọa lạc tại tổ 7, thôn Xuân Lạc, xã Vĩnh Ngọc, TP Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa; một thửa đất màu diện tích 1500m2 liền kề thửa đất có từ đường.

Cụ Mô, cụ Chảnh không để lại di chúc. Sau khi hai cụ qua đời, thì vợ chồng ông Nguyễn Hai quản lý di sản. Năm 2003, các thừa kế thỏa thuận với nhau chia thửa đất màu (khoảng 1500m2), không có tranh chấp.

Đối với thửa đất 3000m2 trên đó có nhà từ đường thì năm 2004, vợ chồng ông Hai, bà Cân là người quản lý di sản đã tự ý làm thủ tục xin cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Ngày 10.9.2004, UBND TP Nha Trang đã cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 01674/QSDĐ/VN-NT cho vợ chồng ông Hai theo đơn đề nghị.

Năm 2006, ông Nguyễn Hai chết. Năm 2007 bà Phan Thị Cân tự ý chia nhà đất là di sản của cụ Mô, cụ Chảnh để lại cho các con của ông Hai, bà Cân và treo biển chuyển nhượng 300m2 đất. Việc làm của bà Cân không được sự đồng ý của các đồng thừa kế di sản của cụ Mô, cụ Chảnh. Do đó, ông Nguyễn Văn Xít có văn bản đề nghị UBND xã Vĩnh Ngọc giải quyết. Ngày 2.12.2009, UBND xã Vĩnh Ngọc tổ chức hòa giải nhưng không có kết quả.

Ông Nguyễn Ninh, con của ông Hai, bà Cân, sau khi được chia đất di sản, đã cùng vợ là Vương Thị Kim Cúc có đơn đề nghị UBND TP Nha Trang cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với thửa đất mà bà Cân chia cho. Ngày 3.3.2008, UBND TP Nha Trang đã cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số H 23042/QSDĐ/VN-NT cho vợ chồng ông Nguyễn Ninh và bà Vương Thị Kim Cúc.

Hành trình tố tụng

Ngày 10.12.2009, ông Nguyễn Văn Xít khởi kiện đề nghị Tòa án chia thừa kế theo pháp luật đối với di sản của cụ Mô, cụ Chảnh để lại là thửa đất 3000m2 trên đó có từ đường và mộ địa khoảng 250m2.

Kết quả xét xử vụ án này chia thành hai giai đoạn.


Giai đoạn thứ nhất, tại Bản án dân sự sơ thẩm số 15/2010/DSST ngày 27.8.2010, TAND tỉnh Khánh Hòa đã quyết định: “Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn ông Nguyễn Văn Xít về việc tranh chấp tài sản thừa kế với bị đơn là bà Phan Thị Cân” và Tòa án đã chia di sản cho các thừa kế theo quy định của Bộ luật Dân sự ( BLDS) năm 2005.

Bà Cân kháng cáo. Bản án dân sự phúc thẩm số 47/2011/DS-PT ngày 26.4.2011 của Tòa phúc thẩm TANDTC tại Đà Nẵng đã quyết định: “Không chấp nhận kháng cáo của bà Phan Thị Cân. Giữ nguyên bản án sơ thẩm…”.

Tuy nhiên, ngày 21.3.2011 Chánh án TANDTC ra Quyết định kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm số 32/2013/KN-DS đối với Bản án dân sự phúc thẩm số 47/2011/DS-PT ngày 26.4.2011 của Tòa phúc thẩm TANDTC tại Đà Nẵng với lý do: Thời hiệu khởi kiện đã hết; chưa xác định ông Nguyễn Ba định cư ở nước ngoài trước hay sau ngày 1.7.1991… và chia di sản chưa bảo đảm quyền lợi của ông Nguyễn Hai.

Ngày 10.9.2013 Hội đồng Thẩm phán TANDTC ra Quyết định giám đốc thẩm số 113/2013/DS.GĐT, quyết định hủy toàn bộ bản án dân sự phúc thẩm số 47/2011/DS-PT ngày 26.4.2011 của Tòa phúc thẩm TANDTC tại Đà Nẵng  và bản án sơ thẩm… giao hồ sơ cho TAND tỉnh Khánh Hòa xét xử sơ thẩm lại theo quy định của pháp luật.

Giai đoạn 2, sau khi thụ lý lại vụ án và nguyên đơn bổ sung thêm yêu cầu Tòa án hủy hai Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mà UBND TP Nha Trang đã cấp cho ông bà Nguyễn Hai, Phan Thị Cân và ông bà Nguyễn Ninh, Vương Thị Kim Cúc, TAND tỉnh Khánh Hòa đã đưa vụ án ra xét xử sơ thẩm. Tại Bản án số 22/2017/DS-ST, TAND tỉnh Khánh Hòa đã chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn và phân chia di sản cho các ông bà Nguyễn Văn Xít, Nguyễn Thị Tư, Nguyễn Thị Bảy và chia cho các đồng thừa kế của ông Hai; hủy hai Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mà UBND TP Nha Trang đã cấp cho ông bà Nguyễn Hai, Phan Thị Cân và Nguyễn Ninh, Vương Thị Kim Cúc. Bản án còn quyết định phần thanh toán chênh lệch và án phí.

Ông Nguyễn Ninh kháng cáo. Bản án dân sự phúc thẩm số 61/2018/DSPT ngày 18.5.2018 của TAND cấp cao tại Đà Nẵng đã sửa bản dân sự sơ thẩm nói trên, không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn và ông Nguyễn Văn Xít… và buộc ông Xít và những người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan là bà Tư, bà Lui, bà Bảy phải trả lại cho những người thừa kế quyền, nghĩa vụ tố tụng của bà Phan Thị Cân những hiện vật, tiền đã nhận theo quyết định của bản án sơ thẩm.

Căn cứ chủ yếu để bác yêu cầu khởi kiện là phía bị đơn cho rằng ông Nguyễn Văn Xít đã được chia 3.000m2, ông Nguyễn Hai được chia 3.500m2. Như vậy, thửa đất 3.000m2 có nhà từ đường thuộc về gia đình ông Nguyễn Hai.

Nhiều vấn đề của vụ án phải làm rõ

Nghiên cứu các bản án trên đây, chúng tôi nhận thấy TAND tỉnh Khánh Hòa xét xử sơ thẩm vụ án là đúng với quy định tại điểm a khoản 1 Điều 37 Bộ luật Tố tụng dân sự (BLTTDS) năm 2015 vì có đương sự  là ông Nguyễn Ba sống ở nước ngoài.

Tuy nhiên, Bản án dân sự phúc thẩm số 61/2018/DSPT ngày 18.5.2018 của TAND cấp cao tại Đà Nẵng có nhiều vấn đề phải làm rõ.

Trước hết, pháp luật áp dụng để giải quyết vụ án, Bản án dân sự sơ thẩm số 22/2017/DS-ST, TAND tỉnh Khánh Hòa ghi rõ là: Áp dụng Điều 611… BLDS năm 2015, nhưng Bản án dân sự phúc thẩm số 61/2018/DSPT  của TAND cấp cao tại Đà Nẵng chỉ ghi: “Áp dụng Điều 158, Điều 161… Điều 166 của BLDS mà không ghi rõ là áp dụng BLDS năm 2005 hay BLDS năm 2015. Như vậy là không chặt chẽ, do đây là vụ án kéo dài gần 10 năm.

Thứ hai, xác định địa vị tham gia tố tụng vụ án của ông Nguyễn Hai và bà Phan Thi Cân không rõ ràng. Theo bản án sơ thẩm và bản án phúc thẩm, ông Hai là con ruột của cụ Mô, cụ Chảnh. Sau khi hai cụ chết, ông Hai và bà Cân là người quản lý di sản. Trong đó, ông Hai quản lý từ năm 1993 đến khi ông Hai chết (2006), còn bà Cân quản lý di sản từ năm 2006 đến khi Bản án phúc thẩm số 47/2011/DS PT ngày 26.4.2011 của Tòa phúc thẩm TANDTC tại Đà Nẵng có hiệu lực pháp luật.

Như vậy, ông Nguyễn Hai có địa vị pháp lý là người quản lý di sản từ năm 1993 - 2006; bà Cân là người quản lý di sản từ 1993 - 2011. Căn cứ vào địa vị tham gia tố tụng của ông Hai bà Cân để xác định họ có quyền lợi và nghĩa vụ gì?

Về quyền lợi, theo quy định tại Điều 610 BLDS năm 2015, ông Hai được  quyền hưởng di sản thừa kế và theo Điều 616 BLDS năm 2015, được hưởng quyền của người quản lý di sản. Bà Cân được hưởng quyền của người quản lý di sản.

Tuy nhiên, ông Hai và bà Cân đều vi phạm nghĩa vụ của người quản lý di sản được quy định tại Điều 617 BLDS năm 2015, đó là ông Hai, bà Cân đã tự định đoạt di sản mà không được sự đồng ý của năm người thừa kế khác. Cụ thể là ông Hai, bà Cân đã tự ý yêu cầu UBND TP Nha Trang cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng toàn bộ đất di sản của thửa đất trên đó có nhà từ đường và mộ địa của gia tộc. UBND TP Nha Trang do tin tưởng đề nghị của ông Cân, bà Hai là đúng sự thật nên đã cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng toàn bộ đất di sản cho ông Cân, bà Hai.

Điểm b khoản 1 Điều 617 BLDS năm 2015 quy định về nghĩa vụ của người quản lý di sản là: “Bảo quản di sản; không được bán, trao đổi, tặng cho, cầm cố, thế chấp hoặc định đoạt tài sản bằng hình thức khác, nếu không được những người thừa kế đồng ý bằng văn bản”. Như vậy, do ông Hai, bà Cân vi phạm nghĩa vụ của người quản lý di sản nên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 01674/QSDĐ mà UBND TP Nha Trang cấp cho ông Hai, bà Cân là không hợp pháp.

Tiếp đó, bà Cân là người quản lý di sản lại tự ý chia đất di sản cho các con cũng là vi phạm Điều 617 BLDS năm 2015 đã nêu. Do đó,  Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số H 23042/QSDĐ/VN-NT mà UBND TP Nha Trang cấp cho vợ chồng ông Nguyễn Ninh và bà Vương Thị Kim Cúc cũng không hợp pháp.

Một vấn đề cấp giám đốc thẩm cần làm rõ là di sản của vợ chồng cụ Mô, cụ Chảnh để lại có bao gồm 3000m2 gia đình ông Xít đang sinh sống, như bị đơn phản ánh hay không? Theo ông Nguyễn Văn Xít, thửa đất 3000m2 gia đình ông đang sinh sống trong đó có khoảng 1000m2 do bà Tổ cô để lại và ông Xít có nghĩa vụ thờ cúng, 2000m2 do HTX cấp và gia đình ông tách hộ, sống trên thửa đất này từ năm 1978, khi đó cụ Mô còn sống đến năm 1993 mới mất, do đó đây không phải là tài sản để gộp vào thửa đất di sản vợ chồng ông Hai quản lý để phân chia kiểu đối trừ không có căn cứ như vậy.

Quyết định của Bản án dân sự phúc thẩm số 61/2018/DSPT ngày 18.5.2018 của TAND cấp cao tại Đà Nẵng không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn,  không chia thừa kế, nghĩa là toàn bộ di sản của cụ Mô, cụ Chảnh để lại chỉ có các thừa kế của ông Nguyễn Hai được hưởng, còn lại ông Nguyễn Xít và các chị em đồng thừa kế khác vô hình trung bị tước quyền thừa kế di sản của cha mẹ để lại. Quyết định như vậy là không đúng quy định của pháp luật, nên khiếu nại của ông Nguyễn Văn Xít là có căn cứ, đề nghị cơ quan chức năng, người có thẩm quyền xem xét giải quyết đúng quy định của pháp luật.

Đỗ Văn Chỉnh
Nguyên Trưởng ban Thanh tra, Tòa án Nhân dân Tối cao
Xem tin theo ngày:
VĂN BẢN PHÁP LUẬT
20:53 10/04/2017
Toàn quốc phấn đấu không phát sinh tụ điểm phức tạp về ma túy; mỗi năm triệt xóa từ 5 - 10% số điểm, tụ điểm và mỗi huyện, quận, thị xã, thành phố (trực thuộc tỉnh) xây dựng được 1 mô hình điểm về phòng, chống ma túy tại xã, phường, thị trấn... Đây là mục tiêu Chương trình phòng, chống ma túy đến năm 2020 vừa được Thủ tướng phê duyệt.
Quay trở lại đầu trang