PHÁP LUẬT
Cập nhật 09:57 | 27/04/2018 (GMT+7)
.
Bảo vệ trẻ em trước tình trạng xâm hại tình dục

Gắn công tố với hoạt động điều tra

08:28 | 11/01/2018
Theo quy định của Hiến pháp năm 2013 (Điều 107) thì Viện Kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp, có nhiệm vụ bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Tuy nhiên, quá trình thực hành công tố còn nhiều hạn chế, khó khăn khi gia đình có trẻ bị xâm hại tình dục (XHTD) tố giác muộn, khiến các cơ quan chức năng không có đủ thông tin cần thiết, không còn dấu vết hoặc dấu vết không có giá trị chứng minh.

Xâm hại nhiều, xét xử ít

Theo Cục Cảnh sát hình sự, Bộ Công an, tình trạng XHTD trẻ em có dấu hiệu gia tăng và diễn biến phức tạp. Từ năm 2014 đến nay, cả nước xảy ra hơn 4.000 vụ với khoảng 5.000 trẻ em bị XHTD. Đối tượng XHTD trẻ em phổ biến ở độ tuổi từ 17 đến 40, đang thất nghiệp hoặc làm nghề tự do. Cá biệt, một số người có tri thức, nghề nghiệp ổn định cũng lợi dụng công việc để xâm hại trẻ em. Phương thức, thủ đoạn xâm hại trẻ em không có gì mới, song, do trẻ không đủ khả năng tự vệ, phòng tránh nên dễ dàng trở thành nạn nhân.

Mặc dù số vụ XHTD trẻ em gia tăng nhưng theo số liệu của Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao, số án XHTD trẻ em được khởi tố điều tra, truy tố, xét xử của những năm gần đây có chiều hướng giảm. Cụ thể, năm 2014, khởi tố 1.832 vụ/1.846 bị can; truy tố 1.791 vụ/1.861 bị can; xét xử 1.692 vụ/1.835 bị cáo. Năm 2015, khởi tố 1.613 vụ/1.600 bị can; truy tố 1.564 vụ/1.651 bị can; 1.514 vụ/1.483 bị can; truy tố 1.339 vụ/1.403 bị can; xét xử 1.381 vụ/1.449 bị cáo. Năm 2017 (tính từ 1.12.2016 đến 28.2.2017), khởi tố 168 vụ/164 bị can; truy tố 167 vụ/173 bị can; xét xử 158 vụ/162 bị cáo. Ngoài ra, mỗi năm còn khoảng trên, dưới 200 vụ thuộc trường hợp mới thụ lý đang giải quyết tố giác tin báo tội phạm bị tạm đình chỉ, hoặc ra quyết định không khởi tố vụ án hình sự.

Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và ứng dụng khoa học về giới, gia đình, phụ nữ và vị thành niên (CSAGA) Nguyễn Vân Anh cho biết, trẻ em gái có nguy cơ bị XHTD nhiều hơn trẻ em trai. Số trẻ em gái từ 12 đến 15 tuổi bị XHTD chiếm 57,46% tổng số vụ xâm hại. Đáng chú ý, số trẻ dưới 6 tuổi bị XHTD chiếm tỷ lệ 13,2% và có rất ít vụ bị đưa ra xét xử. Năm 2017, cả nước xảy ra hàng trăm vụ XHTD trẻ em nhưng mới có 10 vụ được đưa ra xét xử. “Khi nào các vụ án XHTD còn bị “chìm xuồng” thì khi đó những người có âm mưu hoặc có hành vi phạm tội còn nhởn nhơ, coi thường luật pháp”, bà Nguyễn Vân Anh khẳng định.

Gỡ vướng trong xác định tội danh

 Theo luật sư Ngô Anh Tuấn, Bộ luật Hình sự nên có quy định cụ thể về hành vi “dâm ô”; giảm độ tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự với tội dâm ô trẻ em. Người phạm tội liên quan tới trẻ em phải chịu thêm các hình phạt như không được hành nghề liên quan đến trẻ em; không được tiếp cận với trẻ em trong phạm vi nhất định; bị công khai thông tin phạm tội tại cộng đồng… “Theo Bộ luật Hình sự năm 2015, tội dâm ô chỉ áp dụng cho người đủ 18 tuổi trở lên. Như vậy, người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội dâm ô không phải chịu trách nhiệm hình sự với tội danh này. Trên thực tế, có những trường hợp “lách luật” bằng cách cho người đủ 16 đến dưới 18 tuổi chịu tội thay để không bị xử lý hình sự. Để khắc phục việc hạ độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự với tội danh dâm ô là hợp lý”, luật sư Ngô Anh Tuấn nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy, dù theo quy định của Hiến pháp năm 2013 (Điều 107) thì Viện Kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp, có nhiệm vụ bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Cùng với đó, theo Điều 126 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 thì khi có đủ căn cứ để xác định một người đã thực hiện hành vi phạm tội thì cơ quan điều tra ra quyết định khởi tố bị can. Tuy nhiên, TS. Hoàng Anh Tuyên, Vụ Pháp chế và quản lý khoa học, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao lại cho rằng, việc thực hiện quyền công tố gặp không ít khó khăn, hạn chế vì gia đình có trẻ bị xâm hại tình dục tố giác muộn, khiến các cơ quan chức năng không có đủ thông tin cần thiết, không còn dấu vết hoặc dấu vết không có giá trị chứng minh. Trong khi đó, việc thu thập, đánh giá chứng cứ còn khó khăn, do đôi khi chỉ có lời khai người bị hại, đối tượng không nhận tội, không có nhân chứng trực tiếp… Ngoài ra, việc đánh giá chứng cứ, tội danh của các cơ quan chức năng không khớp do nhận thức khác nhau về các quy định pháp luật. “Hiện nay, tội phạm ngày càng tinh vi, khó phát hiện. Trong khi, người bị hại (trẻ em) nhận thức còn non nớt, khai báo không đầy đủ  dẫn đến kéo dài thời gian điều tra. Bên cạnh đó, chưa có cơ chế phối hợp hoạt động giữa các cơ quan y tế, giáo dục, tư pháp với cơ quan quản lý nhà nước để phát hiện và xử lý kịp thời. Sự thiếu sót trong pháp luật tố tụng hình sự, pháp luật hình sự quy định chưa rõ ràng dẫn đến khó khăn trong việc thực thi pháp luật đối với tội phạm XHTD trẻ em…”, TS. Hoàng Anh Tuyên nói.

Từ thực trạng trên, TS. Hoàng Anh Tuyên cho rằng, cần nâng cao chất lượng thực hành công tố các vụ án XHTD trẻ em. Trước hết, cần tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra, gắn công tố với hoạt động điều tra. Nâng cao chất lượng công tác thu thập chứng cứ cũng như thực hiện tốt nguyên tắc suy đoán vô tội và tranh tụng trong xét xử được bảo đảm. Nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, trách nhiệm, bản lĩnh nghề nghiệp, rèn luyện phẩm chất đạo đức của cán bộ, kiểm sát viên. Tăng cường công tác quản lý, chỉ đạo, thanh tra, kiểm tra, giám sát trong ngành kiểm sát, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới. “Để việc áp dụng pháp luật được thống nhất, cần sửa đổi, bổ sung pháp luật hình sự nêu rõ những khái niệm chưa rõ ràng và quy định theo hướng mở rộng nguyên tắc xác định chứng cứ, cách thức thu thập chứng cứ đối với loại tội phạm này để kịp thời phát hiện, điều tra, xử lý loại tội phạm XHTD trẻ em. Ngoài ra, Hội đồng Thẩm phán Tòa án Nhân dân Tối cao cần ban hành Nghị quyết hướng dẫn áp dụng thống nhất khái niệm “dâm ô” để khắc phục vướng mắc đang tồn tại giữa các cơ quan tiến hành tố tụng trong xác định tội danh dâm ô đối với trẻ em”,  TS. Hoàng Anh Tuyên kiến nghị.

Thái Yến
Xem tin theo ngày:
VĂN BẢN PHÁP LUẬT
20:53 10/04/2017
Toàn quốc phấn đấu không phát sinh tụ điểm phức tạp về ma túy; mỗi năm triệt xóa từ 5 - 10% số điểm, tụ điểm và mỗi huyện, quận, thị xã, thành phố (trực thuộc tỉnh) xây dựng được 1 mô hình điểm về phòng, chống ma túy tại xã, phường, thị trấn... Đây là mục tiêu Chương trình phòng, chống ma túy đến năm 2020 vừa được Thủ tướng phê duyệt.
Quay trở lại đầu trang