PHÁP LUẬT
Cập nhật 19:43 | 24/11/2017 (GMT+7)
.

Hòa giải trong vụ án hình sự

08:39 | 15/11/2017

Lâu nay, hòa giải trong tố tụng dân sự là thủ tục bắt buộc đối với tòa án, trừ trường hợp Bộ luật Tố tụng dân sự quy định không được hòa giải như mức trợ cấp cho người mất khả năng lao động hay mức phí tổn nuôi con… Còn trong tố tụng hình sự, hòa giải là vấn đề khá mới mẻ, mới được ghi nhận trong Khoản 3, Điều 29, Bộ luật Hình sự 2015. Theo đó, người thực hiện tội phạm ít nghiêm trọng hoặc tội phạm nghiêm trọng do vô ý gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm hoặc tài sản của người khác, được người bị hại hoặc người đại diện tự nguyện hòa giải và đề nghị miễn trách nhiệm hình sự thì có thể được miễn trách nhiệm hình sự.

Thực tiễn xét xử, không ít trường hợp tại phiên tòa người bị hại đã xin tòa tha cho bị cáo hoặc xin cho bị cáo được hưởng án treo, mặc dù không có quy định nào đề cập nhưng khi quyết định hình phạt, tòa bao giờ cũng cân nhắc đến lời đề nghị của người bị hại. Đơn cử như vụ việc tại Long An vào tháng 5.2016, một người điều khiển xe tải do lấn đường nên đã gây tai nạn khiến một người bị tử vong. Theo Khoản 1, Điều 202, Bộ luật Hình sự, người này bị khởi tố với mức hình phạt đến 5 năm tù nhưng do đã thỏa thuận bồi thường cho gia đình bị hại và bên bị hại không yêu cầu xử lý hình sự, TAND huyện Đức Hòa (Long An) đã vận dụng quy định có lợi theo Bộ luật Hình sự 2015 để miễn trách nhiệm hình sự cho người này.

Không ít người nhìn nhận việc địa phương áp dụng quy định này là rất tiến bộ và nhân văn đồng thời phù hợp với pháp luật. Bởi theo Hướng dẫn số 276 năm 2016 của TANDTC thì đây là quy định mới có lợi cho người phạm tội trong Bộ luật Hình sự 2015 và được phép áp dụng từ 1.7.2016. Hơn nữa, việc hòa giải giữa người phạm tội với người bị hại còn có tác dụng giúp họ hàn gắn mâu thuẫn, thù oán. Đã có nhiều trường hợp ra tòa người bị hại xin (bãi nại) cho bị cáo được hưởng án treo để tiếp tục làm ăn và chăm sóc người bị hại hoặc gia đình bị hại (trong trường hợp người bị hại tử vong). Lợi ích của việc hòa giải trong vụ án hình sự nhiều khi đem lại những ý nghĩa to lớn không chỉ đối với hai bên, mà còn đối với xã hội.

Tuy vậy, xung quanh nội dung này còn nhiều ý kiến khác nhau. Đơn cử như nguyên tắc hòa giải ra sao, ai hòa giải và thủ tục ra sao, nhất là khi Bộ luật Tố tụng hình sự không có điều luật nào quy định về nội dung này. Lẽ ra thủ tục hòa giải phải được quy định cụ thể vì trong một số trường hợp, việc hòa giải đó không liên quan đến việc xác định cấu thành tội phạm hay xem xét tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự đối với bị can, bị cáo. Đây là những khoảng trống pháp lý cần lấp đầy để quy định nhân văn này được áp dụng hiệu quả.

Bên cạnh đó, việc ra quyết định miễn trách nhiệm hình sự ở giai đoạn nào cũng cần tính tới, có nhất thiết phải ra quyết định khởi tố vụ án rồi mới ra quyết định đình chỉ để miễn trách nhiệm hình sự cho bị can hay ngay từ đầu, thấy hội đủ các điều kiện thì ra quyết định không khởi tố vụ án để rút ngắn thủ tục tố tụng? Có lẽ, với vụ án khởi tố theo yêu cầu của người bị hại, trước khi mở phiên tòa sơ thẩm, tòa án có thể hòa giải. Nếu người bị hại đồng ý rút đơn khởi tố thì tòa án hướng dẫn cho họ viết đơn rút yêu cầu khởi tố, đồng thời tòa ra quyết định đình chỉ vụ án. Việc tòa án cấp sơ thẩm tiến hành hòa giải để người bị hại rút đơn yêu cầu không vi phạm tố tụng mà còn thể hiện trách nhiệm của tòa án trong quá trình giải quyết vụ án, góp phần tăng cường sự đoàn kết, xóa bỏ mâu thuẫn, vì việc phải mở phiên tòa để xét xử chỉ là biện pháp cuối cùng, không ai mong muốn.

Tất nhiên, vẫn có trường hợp quy định này bị lạm dụng kiểu như có sự thỏa thuận nhưng do ép buộc hoặc bị gây áp lực. Chính vì vậy, không phải mọi trường hợp phạm tội ít nghiêm trọng hay nghiêm trọng do lỗi vô ý đều được miễn trách nhiệm hình sự, mà phải phụ thuộc vào sự đánh giá khách quan của cơ quan tố tụng, bảo đảm đúng tinh thần khoan hồng, nhân văn nhưng không bỏ lọt tội phạm. 

Dương Cầm
Xem tin theo ngày:
VĂN BẢN PHÁP LUẬT
20:53 10/04/2017
Toàn quốc phấn đấu không phát sinh tụ điểm phức tạp về ma túy; mỗi năm triệt xóa từ 5 - 10% số điểm, tụ điểm và mỗi huyện, quận, thị xã, thành phố (trực thuộc tỉnh) xây dựng được 1 mô hình điểm về phòng, chống ma túy tại xã, phường, thị trấn... Đây là mục tiêu Chương trình phòng, chống ma túy đến năm 2020 vừa được Thủ tướng phê duyệt.
Quay trở lại đầu trang