PHÁP LUẬT
Cập nhật 18:45 | 26/07/2014 (GMT+7)
.

Xây dựng pháp luật kiểm soát thuốc lá, rượu bia – kinh nghiệm từ Thái Lan và Srilanka

15:17 | 20/03/2012
Cuối tháng 2 vừa qua, đoàn ĐBQH Việt Nam đã có chuyến đi tới hai nước Thái Lan và Srilanka để tìm hiểu về tình hình thực thi pháp luật phòng chống tác hại của thuốc lá và rượu bia cũng như chăm sóc sức khỏe người dân. Những kinh nghiệm của nước bạn đã được các đại biểu chia sẻ tại Hội thảo Kinh nghiệm xây dựng pháp luật trong kiểm soát thuốc lá, rượu bia của Thái Lan và Sri Lanka vừa được Ủy ban Về các vấn đề xã hội tổ chức tại Hà Nội.

Cách thức tổ chức, hoạt động quan trọng hơn tiền

Ý tưởng xây dựng pháp luật về thuốc lá và rượu được đưa ra ở Srilanka vào năm 1997. Tháng 6/2006, QH Srilanka đã thông qua luật về vấn đề này với tên gọi Luật về cơ quan nhà nước có thẩm quyền về kiểm soát rượu, thuốc lá (gọi tắt là Luật về NATA). Nội dung luật quy định tổ chức, nhiệm vụ, chức năng của NATA, trong đó giao nhiệm vụ cho NATA thực hiện chức năng điều phối, đôn đốc các cơ quan liên quan thực hiện các quy định về kiểm soát thuốc lá, rượu bia. Cụ thể, NATA là cơ quan điều phối quốc gia về kiểm soát thuốc lá và rượu bia, nằm trong sự quản lý hành chính của Bộ Y tế, gồm khoảng hơn 20 thành viên do Bộ trưởng các Bộ Y tế, Thể thao, Thông tin, Giáo dục, Cảnh sát, Tài chính bổ nhiệm, một số thành viên còn lại là chuyên gia độc lập trong lĩnh vực sức khỏe. Kinh phí hoạt động của NATA do ngân sách cấp và các nguồn hỗ trợ khác. Thực chất, tại văn phòng NATA chỉ có 2-3 cán bộ chuyên trách và hưởng lương từ ngân sách, còn lại là cán bộ kiêm nhiệm đang làm việc ở các bộ, ngành liên quan như thuế, cảnh sát, giáo dục, thông tin, thanh tra thuốc và thực phẩm và tòa án. NATA thường xuyên họp hàng tháng để đôn đốc công việc. Tại một số tỉnh, văn phòng kiểm soát thuốc lá và rượu nằm trong phạm vi quản lý của Sở Y tế tỉnh cũng được thành lập để đôn đốc thi hành pháp luật về kiểm soát thuốc lá và rượu.

Sau khi Luật về NATA có hiệu lực, tình trạng hút thuốc lá ở nơi công cộng giảm rất nhanh và hầu như rất ít người hút thuốc ở nơi công cộng. Hiện tỷ lệ nam giới hút thuốc ở Srilanka là 22%, uống rượu là 26%. Phó chủ nhiệm Nguyễn Văn Tiên chia sẻ, thực tế khi quan sát các nơi công cộng hay trên đường đi, hầu như không nhìn thấy người hút thuốc lá. Đáng lưu ý là Luật NATA không quy định thành lập quỹ phòng chống thuốc lá và rượu mà chỉ dùng ngân sách nhưng việc thực thi luật vẫn đạt hiệu quả cao. Điều này trước hết do bộ máy của NATA tinh gọn, không cồng kềnh. Mặc dù NATA nằm trong Bộ Y tế nhưng Bộ chỉ quản lý hành chính, còn NATA hoạt động theo quy định của Điều lệ, do một Hội đồng với thành phần từ các ban ngành chỉ đạo. Bên cạnh đó, Luật quy định rất cụ thể, rõ ràng nhiệm vụ của từng cơ quan liên quan như: cảnh sát có nhiệm vụ xử phạt hành vi hút thuốc ở nơi công cộng; cán bộ thuế xử phạt hành vi vi phạm về quảng cáo khuyến mại, tài trợ của thuốc lá, buôn lậu thuốc lá, bán thuốc lá cho người dưới 21 tuổi…; thanh tra thuốc và thực phẩm cũng tham gia xử lý các hành vi vi phạm. Nhiều hành vi vi phạm quy định về hút thuốc lá ở nơi công cộng đã được đưa ra xử tại tòa hành chính cấp thấp nhất để làm gương cho người dân chấp hành pháp luật.

Quỹ phòng chống tác hại thuốc lá phải được giám sát chặt chẽ

Ở Thái Lan, Luật Kiểm soát sản phẩm thuốc lá và Luật Bảo vệ những người không hút thuốc được ban hành năm 1992. Nội dung 2 luật này đều thể hiện những điểm cơ bản của Công ước khung về kiểm soát thuốc lá đó là tăng thuế, cấm quảng cáo, khuyến mại, tài trợ và bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi, cấm hút thuốc lá ở nơi công cộng. Kể từ sau khi có luật, ước tính tỷ lệ hút thuốc ở Thái Lan giảm từ 32% xuống còn 21%.

Thái Lan là một trong số ít các quốc gia trên thế giới thành lập Quỹ Nâng cao sức khỏe (Thaihealth) để phục vụ cho các hoạt động nhằm nâng cao sức khỏe của người dân trước tình hình tỷ lệ hút thuốc, uống rượu ngày càng cao và ngày càng có nhiều bệnh không lây nhiễm phát sinh do ảnh hưởng của việc hút thuốc lá và uống rượu. Nguồn quỹ này được trích trực tiếp từ lợi nhuận của các ngành sản xuất rượu, thuốc  lá (2%). Để bảo đảm minh bạch, Thaihealth hoạt động theo điều lệ với các quy định rất cụ thể, ví dụ cấp nào có quyền quyết định chi bao nhiêu tiền. Thaihealth thực hiện kiểm toán nội bộ và chịu sự kiểm toán nhà nước và hàng năm báo cáo hiệu quả hoạt động và thu chi trước QH. Vào năm đầu tiên, Thaihealth có số thu là 44 triệu USD, đến 2008 số dư là 94 triệu USD, năm 2011 hơn 110 triệu USD. Tổng số thu của Thaihealth từ rượu và thuốc lá sau 8 năm là 820 triệu USD.

Dù nguồn quỹ của Thaihealth là 30% từ thuốc lá và 70% từ rượu bia, tuy nhiên số tiền Quỹ chi cho phòng, chống tác hại thuốc lá chỉ chiếm khoảng 9%, cho phòng chống bia rượu khoảng 12%, số còn lại chi cho các hoạt động nhằm thực hiện các biện pháp để nâng cao sức khỏe, nhờ đó rất nhiều hoạt động cảnh báo, dự phòng để nâng cao sức khỏe được hưởng lợi từ Quỹ này. Các nhà quản lý, những người khởi xướng xây dựng quỹ Thaihealth nhấn mạnh, với số Quỹ lên tới hàng trăm triệu đô la, Quỹ rất dễ bị lạm dụng, vì vậy phải để Thaihealth trực thuộc Chính phủ và dưới sự giám sát chặt chẽ của các hội đồng cố vấn, có như vậy mới bảo đảm Quỹ đi đúng tiêu chí, mục tiêu phục vụ xã hội.

Dự án Luật Phòng chống tác hại thuốc lá đã được trình QH Khóa XIII cho ý kiến tại Kỳ họp thứ Hai. Trước việc hiện nay còn nhiều ý kiến khác nhau về việc nên thành lập quỹ riêng cho phòng chống tác hại của thuốc lá hay quỹ chung về phòng chống tác hại và nâng cao sức khỏe (bao gồm rượu bia, thuốc lá, tai nạn giao thông,…); nguồn quỹ lấy từ đâu: ngân sách nhà nước hay nguồn thu từ thuế thuốc lá, rượu bia… thì những kinh nghiệm về xây dựng chính sách pháp luật trong kiểm soát thuốc lá, rượu bia của Thái Lan và Srilanka sẽ là những thông tin bổ ích, có giá trị để các ĐBQH tham khảo trong quá trình thảo luận dự án Luật, từ đó tìm ra được một mô hình phù hợp với bối cảnh đất nước và bảo đảm được nguồn kinh phí ổn định để hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá được thực hiện một cách toàn diện và hiệu quả.

Nguyễn Hải
Xem tin theo ngày:
VĂN BẢN PHÁP LUẬT
08:36 05/10/2013
Phí bảo hiểm tiền gửi (BHTG) là khoản tiền tổ chức tham gia BHTG phải nộp cho tổ chức BHTG để bảo hiểm cho tiền gửi của người được BHTG tại tổ chức tham gia BHTG. Đây là loại phí có tính chất bắt buộc đối với tổ chức tham gia BHTG để thực hiện chính sách BHTG. Mục tiêu của việc thu phí BHTG là nhằm hình thành nguồn quỹ BHTG có sẵn để xử lý đổ vỡ ngân hàng và thực hiện mục tiêu bảo vệ người gửi tiền.
Quay trở lại đầu trang