Quy định về khiếu nại - mỗi luật một kiểu

Thời hiệu khiếu nại 90 hay 30 ngày?

Thời hiệu khiếu nại được hiểu là khoảng thời gian cần thiết đặt ra đối với người khiếu nại kể từ ngày nhận được quyết định hành chính hoặc biết được hành vi hành chính đó mà tự quyết định thực hiện khiếu nại hay không. Thời hiệu khiếu nại có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc bảo đảm tính liên tục, ổn định của nền hành chính, bảo đảm giải quyết khiếu nại được nhanh chóng, có hiệu quả hơn.

Thực tế cho thấy, khiếu nại của công dân xảy ra phổ biến ở khắp các địa phương trên cả nước, nếu như pháp luật không quy định cụ thể sẽ dễ dẫn tới trường hợp khiếu nại về một vụ việc phát sinh từ nhiều năm trước, các quyết định hành chính, hành vi hành chính đã được thực hiện hay kết quả thực hiện những quyết định đó đã có nhiều biến đổi, gây khó khăn trong việc giải quyết. Vì vậy, khiếu nại cần được thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định. Thời hiệu khiếu nại đã được quy định trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật, cụ thể là Luật Khiếu nại 2011 và Luật Đất đai 2003, tuy nhiên, quy định trong hai văn bản luật này không có sự thống nhất. Nếu như Luật Đất đai quy định thời hiệu khiếu nại trong lĩnh vực đất đai chỉ là 30 ngày kể từ ngày nhận được quyết định hành chính hoặc biết được quyết định hành chính, hành vi hành chính đó thì Luật Khiếu nại lại kéo dài thời hiệu lên 90 ngày.

Chính điểm không thống nhất giữa hai văn bản luật này đã khiến không ít người dân gặp vướng mắc trong quá trình thực hiện quyền công dân của mình. Trong khi những vụ việc khiếu nại liên quan đến lĩnh vực đất đai chiếm khoảng 70% tổng số vụ khiếu nại, người dân sẽ rất khó xác định được thời hiệu là 30 ngày hay 90 ngày, quyền và lợi ích của họ sẽ do luật nào điều chỉnh? Dễ thấy, không phải bất cứ người nào cũng hiểu hết quy định về khiếu nại cũng như xác định được quyền lợi của mình, sự không thống nhất giữa các văn bản sẽ khiến những người không hiểu luật càng thấy rắc rối, phức tạp hơn.

Thời hiệu khiếu nại kéo dài sẽ phần nào bảo đảm cho công dân thực hiện quyền và nghĩa vụ cơ bản của mình. Bởi thời gian tìm hiểu và phát hiện quyết định hành chính, hành vi hành chính có đúng hay không sẽ mất nhiều thời gian. Do vậy, quy định về thời hiệu là 90 ngày sẽ hợp lý hơn cả, giúp người dân xác định rõ cũng như cân nhắc kỹ khi khiếu nại, góp phần làm giảm bớt tình trạng khiếu nại “bừa” khiến nhiều quyết định hành chính, hành vi hành chính đúng theo quy định của pháp luật nhưng vẫn bị đưa ra xem xét, gây mất nhiều thời gian cho chủ thể có thẩm quyền trong quá trình giải quyết.

Khiếu nại lần hai - nhiều điểm mâu thuẫn

Một trong những quy định bảo đảm quyền cơ bản của người khiếu nại là trong trường hợp hết thời hạn giải quyết khiếu nại lần đầu mà không được giải quyết hoặc kể từ ngày nhận được quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu mà không đồng ý sẽ có quyền khiếu nại lần tiếp theo đến người có thẩm quyền để giải quyết. Trong khi đó, trình tự giải quyết khiếu nại lần tiếp theo giữa hai văn bản pháp luật này có nhiều điểm mâu thuẫn.

Theo Luật Đất đai 2003, trong trường hợåp không đồng ý với quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu, người khiếu nại có quyền khởi kiện tại Tòa án hoặc tiếp tục khiếu nại đến Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Khi đó, quyết định của Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương sẽ là quyết định cuối cùng. Điểm mâu thuẫn là ở chỗ nếu theo quy định của Luật Đất đai, trường hợp khiếu nại lần sau, người khiếu nại vẫn không đồng ý với quyết định giải quyết đó sẽ không được khởi kiện vụ án hành chính, bởi quyết định giải quyết khiếu nại đó đã là quyết định cuối cùng.

Trong khi, Luật Khiếu nại 2011 tại Điều 42 quy định rất cụ thể: nếu hết thời hạn giải quyết khiếu nại của Luật này mà khiếu nại không được giải quyết hoặc người khiếu nại không đồng ý với quyết định giải quyết khiếu nại lần hai thì có quyền khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án theo quy định của Luật Tố tụng hành chính. Hơn nữa, thuật ngữ “khiếu nại lần hai” để chỉ lần khiếu nại tiếp theo không được Luật Đất đai 2003 sử dụng nhưng lại được đề cập tới trong Luật Khiếu nại.

Mỗi luật lại có những quy định rất khác từ khái niệm tới trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại. Điều này không chỉ gây khó khăn cho người đi khiếu nại khi không xác định được sau khi thực hiện khiếu nại lần hai, có được phép khởi kiện vụ án hành chính hay không mà còn khiến cơ quan có thẩm quyền giải quyết lúng túng, bị động trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình. Mỗi luật quy định một kiểu vô hình trung đã trực tiếp ảnh hưởng tới quyền lợi chính đáng của cả người đi khiếu nại và chức năng, nhiệm vụ của cơ quan có thẩm quyền.

Vụ việc ở xã Vinh Quang, Tiên Lãng là một ví dụ điển hình cho thấy, giải quyết khiếu nại về đất đai không thỏa đáng sẽ gây ra những hậu quả rất đáng lo ngại. Vì vậy, sửa đổi quy định không còn phù hợp trong Luật Đất đai 2003 thực sự là việc làm cấp thiết nhằm tạo tính thống nhất của hệ thống pháp luật, bảo đảm quyền khiếu nại của công dân, góp phần giữ vững ổn định về chính trị - xã hội.