VĂN NGHỆ
Cập nhật 20:34 | 19/03/2019 (GMT+7)
.

Đáy nước

08:31 | 01/01/2019
Chẳng hiểu sao tôi luôn chạnh nhớ những dòng sông, nhất là mỗi độ cuối năm, Tết xấp xới đầu làng. Nhưng làng bây giờ đã khác, và dòng sông thì rất khác...

Hai dải làng xanh ôm quanh một dòng sông nhỏ, bờ bên này gọi í ơi sang bờ bên kia, xóm giềng sẻ lửa, chia cho nhau đẵn mía, củ khoai, nắm chè, củ sắn. Quả bưởi cho nhau quăng nhẹ một tay là người bên này ôm trọn trước ngực như trái bóng tròn, giọng cười giòn tan óng ánh cả mặt nước sông. Còn ở rìa sau, là mở ra bát ngát cánh đồng lúa hai mùa. Chiêm tháng năm, mùa tháng mười, lúc được mùa, khi thất bát, ăm ắp đầy vơi cả thơ thới niềm vui lẫn những nỗi đời khó nhọc.


Người làng ngày ấy thắm thiết, hồn nhiên, lấm láp với đất đai, với lúa, ngô, với khoai bèo rau đậu. Học trò làng lớp sáu lớp bảy, trưa chiều cắp rổ bát ra sông rửa, cũng hẹn nhau, để bờ bên này nói chuyện với bờ bên kia, chỉ thế mà vui.

Sông quê xưa trong, sạch, mỗi độ chiều thu trời trong văn vắt, đứng nơi mé bờ là có thể nhìn thấu cả những cụm rong tóc tiên chao nhẹ đu đưa theo sóng nước, như mái tóc dài xao xuyến của những nàng tiên. Con mạt nước bé như cái tăm bơi loang loáng trên mặt nước dòng sông, chỉ thế thôi mà cũng cả nỗi niềm tuổi thơ ở đó. Ấy là niềm vui bất tận trong nín lặng kiếm tìm rình bắt và rạng rỡ chiến tích của bọn trẻ quê ngày đó không biết đến ánh điện, cái ti vi hay bất cứ món đồ chơi thành thị nào. Con mạt nước, nghe mỏng mảnh thương thương cái tên bé xíu. Thứ cá hiền lành, ngây thơ như trẻ nít, chiều chiều rủ nhau ra sông tắm, bảo nhau ngồi nín thở trên cầu ao, tay lăm lăm cầm cái gáo dừa, chờ đàn cá mạt nước tung tẩy bơi qua mà vợt nhẹ một cái. Chỉ đơn giản thế thôi mà thành ra cả một niềm thích thú ùa ập vào lòng. Mấy chú cá bé như cái tăm thì ngơ ngác chẳng hiểu sao mình bị rời khỏi cái mặt sông mênh mông mà luẩn quẩn đụng đuôi nhau trong cái gáo bé tựa bàn tay này. Cứ thế lũ cá ngơ ngác trong tiếng cười bọn trẻ vỡ giòn mặt sông. Mà có cô bé mỏng manh tơ liễu đứng từ xa nhìn lại, đôi mắt đen nhóng nhánh ngấn lệ, để rồi một ngày bỗng đâu bật thành những vần thơ trìu mến: “Con mạt nước nổi lên rồi lặn xuống những vòng cung đàn vỡ/ Rong rêu hát điệu sầu của các nàng tiên/ Mau soi mình xuống nước dòng sông/ Thấy con còng vó nhảy choi choi đừng bắt/ Mà lòng sông cứ sáng/ Mau soi mình xuống nước dòng sông...”

 “Những dòng sông đã lặng lẽ ngang dọc nối nhau, chảy quanh làng qua làng, chảy quanh làng ra đồng, nối bến bờ, làng mạc, xuôi dài ra sông Cái. Những dòng sông đã chở mang thơ bé chúng tôi xuôi nước ra đồng, để vơi bớt những nhọc nhằn của mẹ, của chị, của quê hương trên những đầm ấm ngọt ngào, cả những nắng mưa và héo úa...”

Những còng vó nhảy choi choi. Chẳng thể nào quên chúng bởi một tuổi thơ chẳng ai tài nào có thể nào bắt chúng được. Những mại cờ óng ánh sọc kẻ mấy màu, thì phải có con sâu râm bụt buộc vào sợi chỉ làm mồi câu, may ra chúng mới dại dột mà sa bẫy. Tuổi thơ với chừng ấy thứ cũng đã đủ để thành sắc thành màu tươi đẹp trên những dòng sông. Thêm những buổi tắm trâu, tập bơi cây chuối, chậu nhôm mà dòng sông bỗng thành không gian diễn xướng ấu thơ đầy biến ảo, đan xen những khoảng mộng mơ không giấu giếm của những đôi bạn mỗi chiều hái rau vớt bèo cũng rủ nhau, để làm hộ lẫn nhau. Mà sau bảy, tám năm, lớn lên, những kỷ niệm rủ rê hái rau, vợt cá bỗng thành vật báu của tuổi trẻ, để những trai gái vân vi hồi tưởng mà rồi nên đôi nên lứa, nên vợ nên chồng...

Chẳng hiểu sao tôi luôn chạnh nhớ những dòng sông, nhất là mỗi độ cuối năm, Tết xấp xới đầu làng. Nhưng làng bây giờ đã khác, và dòng sông thì rất khác. Dòng sông vẫn còn đó, nhưng không trong, không cá, không rong rêu và vắng bặt tiếng cười. Hơn cả nỗi nhớ những cánh đồng cho lúa cho ngô, cho mùa màng no ấm nay đã thành đô thị mới, những công xưởng mới. Nỗi nhớ dòng sông ngày cũ có lúc tưởng đến mủn rời bước chân hôm nay khô khốc trên con đường bê tông khô ráo đến lạnh lùng. Có lẽ, cả một cánh đồng với một tuổi thơ đã quá đỗi rộng dài. Cánh đồng trang trải với tâm tình của mẹ, của chị nhiều hơn, bởi mẹ, bởi chị đã nhọc nhằn nhiều nhất trong suốt cuộc đời lam lũ cùng lúa ngô và con tôm cái tép trên những cánh đồng, để chúng tôi được yêu thương trìu mến, được ôm ấp vỗ về, được vui chơi nhiều nhất nơi những dòng sông.


Những dòng sông chảy qua khó nhọc đến thương yêu của mẹ cha; chảy qua tuổi thơ đến tuổi trẻ chúng tôi, sóng sánh một miền thơ ấu; để nuôi nấng những khát vọng, chắp cánh những ước mơ thơ bé mà lớn lên thành tương lai. Nhưng tương lai của làng bây giờ khác lắm so với những gì tuổi thơ chúng tôi có thể mường tượng. Nhà máy, công xưởng vào tận rìa làng, cả cánh đồng thương nhớ của mẹ tôi không còn nhìn đâu thấy một thửa ruộng nữa. Vườn nhà tôi cũng chỉ còn cách bờ tường khu công nghiệp bằng với khoảng cách đôi bờ của dòng sông.

Đồng ruộng không còn, thấy trong ánh mắt người xóm tôi có chút nhẹ nhõm vui vui của cảnh xế chiều không còn phải lam lũ trông mưa trông nắng, mà ngày ngày thảnh thơi xách làn đi chợ như người thành phố mua con cá mớ rau. Thì mỗi nhà bây giờ cũng đã có cuốn sổ tiết kiệm từ tiền đền bù đất ruộng, cuộc sống thôn quê giờ đây đã có màu sắc của thành phố rồi. Vườn thì cũng vẫn rộng đấy, có thể trồng mươi loại rau, đủ ăn, nhưng không hiểu sao chị tôi không thích trồng nhiều. Vất vả lam lũ gần cả cuộc đời, giờ hãy cứ nhàn nhã một tí, cảm giác sống kiểu thành phố hình như có gì đó thật sự cám dỗ.

Ôm lấy dòng sông tuổi thơ tôi bây giờ là con đường bê tông thẳng tắp, ô tô có thể bon bon vào tận ngõ xóm. Mọi thiết bị điện máy đã có mặt trong từng gia đình, nghèo nhất làng như nhà tôi cũng chẳng còn thiếu gì nữa. Nước máy đã về làng thay thế việc dùng nước của những dòng sông. Liệu bọn trẻ con sẽ thiệt thòi hơn chúng tôi, khi không được ra sông vớt cá, tắm trâu, hay chúng sướng hơn chúng tôi, được xem ti vi thỏa thích, lại có bao nhiêu đồ chơi đẹp như trẻ con thành phố? Mà dòng sông giờ cũng đâu còn nữa những dải tóc tiên, đàn đàn mạt nước. Cũng không có đôi bờ cỏ mật, hoa mâm xôi...

Tôi không hiểu mình có mơ mộng quá không, đáng ra phải mừng vì bây giờ làng nhiều nhà cao tầng, ô tô riêng cũng không thiếu. Đành rằng cuộc sống có khép kín lại bởi tường bao xây cho sạch xóm đẹp làng, cũng là một nét văn minh của đô thị hóa đấy chứ, mà tôi cứ mãi nhớ những phên dậu râm bụt, ô rô, dậu mồng tơi của mưa nắng ngày nào. Cả cảnh đồng áng tíu tít những bà những cô lưng ong áo cánh quần thâm mùa hạ, khăn mỏ quạ áo bông trần mùa đông, trong mưa phùn gió bấc đội mạ non ra đồng...

Mẹ tôi bảo rằng, quê mình giờ giàu rồi, người đô thị, người công ty họ về, có cả người nước ngoài nữa đấy. Tôi bảo với mẹ, tôi cũng vui, chỉ không thích lắm những cánh cổng sắt sơn xanh, cứ chập tối là đã đóng im ỉm. Mẹ bảo người thành phố, người Tây họ mượn những cánh đồng làng mình để làm nhà máy, nhiều nhà bỗng có nhà to đấy, có tiền bỏ tiết kiệm như người thành phố, lãi tiết kiệm cũng như là lương hưu... Mà sao thành phố đông đúc như thế, mấy đứa làng mình ra đó làm gì, có biết cách kiếm lấy việc làm hay không mà cứ kéo nhau mà đi...

Mẹ tôi có vẻ an vui hơn, một bà già nhà quê cả đời nghèo khó, giờ có sổ tiết kiệm yên vui tuổi già thì thật chẳng còn gì bằng. Nhưng mẹ cũng đã lúc nhớ lúc quên, mắt cũng rất kém. Tự nhiên một hôm lại bảo, này, mang bát ra sông rửa đi, rồi gọi sang nhà bà Thạc bên kia, xin bà ấy ném cho quả bưởi về sắp mâm ngũ quả. Thì ra, trong sự lẫn lộn nhớ quên của tuổi già, ký ức của mẹ vẫn còn đó dòng sông...

Thì hãy cứ để mẹ được trở về tươi nguyên như thế với dòng sông của mẹ, của lũ trẻ trâu chúng tôi. Những dòng sông đã lặng lẽ ngang dọc nối nhau, chảy quanh làng qua làng, chảy quanh làng ra đồng, nối bến bờ, làng mạc, xuôi dài ra sông Cái. Những dòng sông đã chở mang thơ bé chúng tôi xuôi nước ra đồng, để vơi bớt những nhọc nhằn của mẹ, của chị, của quê hương trên những đầm ấm ngọt ngào, cả những nắng mưa và héo úa, để chúng tôi bây giờ lớn lên, vẫn thèm khát được “soi mình xuống nước dòng sông”...

Ký của Trang Thanh
Xem tin theo ngày:
ÂM NHẠC
14:59 11/02/2015
Cuối năm 2014 đầu năm 2015, chương trình Lửa của nghệ sĩ piano Phó An My, nhạc sĩ Đặng Tuệ Nguyên cùng các diễn viên Nhà hát Tuồng Việt Nam đã mang đến cuộc đối thoại thú vị giữa piano - khí cụ của châu Âu và tuồng - nghệ thuật sân khấu dân gian Việt Nam, dựa trên sự tôn trọng đặc thù của từng loại hình.
Quay trở lại đầu trang