VĂN NGHỆ
Cập nhật 20:47 | 14/12/2018 (GMT+7)
.
Tản mạn

Chữ cổ

07:41 | 25/11/2018
Hiéroglyphes là loại chữ cổ nhất (xuất hiện từ khoảng năm 3.200 trước Công nguyên) trong 4 hệ thống chữ Ai Cập cổ, và việc giải mã được nó mở ra một giai đoạn khám phá rực rỡ về Ai Cập cổ đại trong thế kỷ XIX.

Cho đến đầu thế kỷ XIX, chữ cổ Ai Cập vẫn chưa được giải mã. Người ta vẫn không hiểu những dòng chữ trên các khu mộ cổ, trên những đền đài Ai Cập có ý nghĩa gì. Một bước ngoặt trong việc giải mã chữ Ai Cập cổ đến từ cuộc viễn chinh của Napoléon đến xứ sở này, nơi đội quân của ông tìm thấy tảng đá Rossetta đặc biệt - trên đó xuất hiện cùng lúc 3 hệ thống chữ viết: Chữ Hy Lạp cổ đã được giải mã và hai loại chữ Ai Cập cổ là chữ Démotique và chữ Hiéroglyphes. Rủi ro thay, quân Pháp bị quân Anh đánh bại năm 1801 tại Ai Cập và tảng đá quý đó bị quân Anh chôm mất. Nay tảng đá đó đang nằm trong British Museum ở London.

Những người nghiên cứu ở Pháp đành hài lòng với bản sao của tảng đá, nhưng chính họ lại là những người giải mã thành công hai hệ thống chữ Demotique (với công lớn của Silvestre de Sacy) và Hiéroglyphes (nhờ công của Champollion - học trò của Sacy).

Hiéroglyphes là loại chữ cổ nhất (xuất hiện từ khoảng năm 3200 trước công nguyên) trong 4 hệ thống chữ Ai Cập cổ, và việc giải mã được nó mở ra một giai đoạn khám phá rực rỡ về Ai Cập cổ đại trong thế kỷ XIX.

Điểm mấu chốt trong việc giải mã chữ Hiéroglyphes đến từ sự đặc biệt của tảng đá Rossetta: Cả ba hệ thống chữ trên tảng đá đều viết về cùng một nội dung. Do chữ Hy Lạp cổ đã được giải mã từ lâu, người ta hiểu được nội dung viết gì, và từ đó đối chiếu với các ký hiệu của hệ thống Hiéroglyphes để giải mã. Đó có thể coi là khai sinh của loại tấn công Chosen Plaintext Attack hiện được nghiên cứu trong mật mã: Kẻ tấn công biết nội dung của một bản mã, và cố gắng giải các bản mã khác.

Nói đơn giản như vậy nhưng quá trình giải mã chữ Hiéroglyphes của Champollion thực sự kỳ công, trải dài hơn 10 năm, có những lúc hoàn toàn bế tắc, có những khi cạnh tranh khốc liệt với đồng nghiệp và nhóm nghiên cứu khác (như nhóm của Thomas Young ở Anh), có những khi đi đến những kết luận sai lầm (lúc thì chữ Hiéroglyphes bị cho là không có nghĩa đầy đủ, khi lại đi tới nhận định nó là loại chữ alphabetic). Tất cả nén đọng, để rồi cuối cùng ông đã giải mã được hoàn chỉnh chữ Hiéroglyphes, với bất ngờ là hệ thống chữ đó bao gồm sự kết hợp giữa cả chữ tượng hình và chữ alphabetic.

Ngôi nhà của Champollion tại Figeac nay trở thành bảo tàng về lịch sử khám phá chữ viết, trọng tâm là quá trình giải mã chữ Hiéroglyphes.

Vẫn còn những hệ thống chữ viết cổ (đặc biệt là hệ thống chữ Linear A) còn chưa được giải mã và đang chờ những “chú bé có tài mở khóa”.

Phan Dương Hiệu
Xem tin theo ngày:
ÂM NHẠC
14:59 11/02/2015
Cuối năm 2014 đầu năm 2015, chương trình Lửa của nghệ sĩ piano Phó An My, nhạc sĩ Đặng Tuệ Nguyên cùng các diễn viên Nhà hát Tuồng Việt Nam đã mang đến cuộc đối thoại thú vị giữa piano - khí cụ của châu Âu và tuồng - nghệ thuật sân khấu dân gian Việt Nam, dựa trên sự tôn trọng đặc thù của từng loại hình.
Quay trở lại đầu trang