VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 15:25 | 22/12/2014 (GMT+7)
.

Vai trò người cao tuổi trong xây dựng văn hoá gia đình

01/10/2009
NĐBO - Văn hóa gia đình là sự thể hiện sinh động, cụ thể một phần của đời sống văn hóa xã hội và góp phần hình thành bản sắc văn hóa dân tộc. Trong tiến trình hội nhập quốc tế việc lưu giữ, tiếp nhận những giá trị văn hóa mới và truyền thụ cho thế hệ mai sau những giá tri văn hoá truyền thống là yếu tố cấp thiết, góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá của người Việt. Trong quá trình này người cao tuổi có vai trò to lớn và hết sức quan trọng .

Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, “Văn hoá gia đình Việt Nam là một hệ thống những chuẩn mực ứng xử, đạo đức truyền thống, thị hiếu của từng dân tộc được thể hiện trong ứng xử gia đình, ngoài xã hội và với môi trường thiên nhiên. Hệ thống giá trị và chuẩn mực văn hóa gia đình cũng còn lệ thuộc vào tín ngưỡng (hay tôn giáo) đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Văn hóa gia đình phản ánh trung thực nhất bản sắc văn hóa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.”.

Gia đình là tế bào của xã hội, có vai trò to lớn trong việc hình thành văn hoá xã hội. Gia đình là nơi lưu giữ và chuyển giao các giá trị văn hoá từ thế hệ này sang thế hệ như một cầu nối giữa cá nhân và xã hội, bảo đảm tính liên tục của văn hóa. Cùng với đó, các giá trị văn hóa gia đình còn là quá trình cải tạo và thay đổi các giá trị, chuẩn mực văn hoá truyền thống, hình thành những giá trị mới dựa trên sự thay đổi của chính bản thân đời sống gia đình và sự giao thoa,  học hỏi từ các nền văn hoá khác.

Những thành viên trong gia đình là người sáng tạo ra văn hóa gia đình. Trong sự sáng tạo đó người cao tuổi có vai trò khởi nguồn, là trụ cột tác động thường xuyên và có tính quyết định trong việc hình thành, lưu giữ và truyền thụ các giá trị văn hoá cho các thế hệ sau. Người cao tuổi là nền tảng của gia đình, tài sản quý giá, một lực lượng của sự phát triển xã hội. Có thể thấy sự đóng góp và vai trò của người cao tuổi trong lĩnh vực này ở các khía cạnh sau :

Trước hết, người cao tuổi là tấm gương sáng trong lao động, học tập, công hiến và nghệ thuật ứng xử. Người cao tuổi đã là hoặc đang là trụ cột trong gia đình nuôi, dạy con cháu và là chỗ dựa tinh thân cho con cháu. Thời gian, sự trải nghiệm và  cách  sống mẫu mực hàng ngày chính là bài học hiện hiện về văn hoá có sức truyên cảm trực tiếp, mạnh mẽ và thâm sâu vào các thế hệ. Thông qua lời nói, việc làm, cách ăn, mặc, ở, đi lại, ứng xử với các thành viên trong gia đình và xã hội; thông qua cách nghĩ, lý giải về các giá trị của cuộc sống và thông qua tín ngưỡng, tôn giáo, cách thờ cúng tổ tiên, các vị thần linh... những giá trị và chuẩn mực của gia đình nuôi dưỡng gìn giữ…

Tiếp đến có thể đề cập đến vấn đề giáo dục, truyền thụ văn hoá cho các thế hệ. Một cách tự nhiên trong mỗi gia đình là sự truyện thụ, giáo dục về các giá trị văn hoá giữa các thế hệ. Ông bà, cha mẹ ta dạy bảo con cháu từ dáng đi, dáng đứng, dáng ngồi ngay ngắn, đàng hoàng “học ăn, học nói, học gói, học mở”, ăn nói từ tốn, lễ phép, kính trên nhường dưới và truyền đạt dần kinh nghiệm ứng xử các tình huống cho phù hợp với chuẩn mực xã hội. Nhờ những kinh nghiệm và tri thức sống, người cao tuổi trở thành cột trụ hướng dẫn, uốn nắn cho các thành viên trong gia đình hành động theo nền nếp đã được hình thành. Chính những điều đó hình thành nên cách sống của gia đình, hình thành nên “gia phong”. Từ đó, mỗi gia đình, mỗi làng có những tập quán, nét văn hoá riêng (cách chào hỏi, cách mời khách, cách xưng hô…) và tất cả điều đó tạo thành thói quen, thành nét đẹp, thành văn hoá.

Là tấm gương chăm lo giáo dục, truyện thụ văn hoá cho các thế hệ, người cao tuổi luôn có vị trí tôn kính, là sự bảo đảm cho các chuẩn mực văn hoá gia đình được duy tri và thực hiện. Thông qua việc răn dạy hay phê phán những biểu hiện xa rời các giá trị văn hoá đã được hình thành hay khuyến khích, động viên, khen ngợi sự trưởng thành của con cháu, các thế hệ trong gia đình những chuẩn mực văn hoá gia đình có sức sống mạnh mẽ, có giá trị thực tiễn “ buộc” các thành viên phải tự giác tuân theo như các quy phạm đạo đức.

Không chỉ trong gia đình, thông qua hoạt động văn hoá xã hội, lao động sản xuất, người cao tuổi vừa sáng tạo vừa truyền tải cho các thế hệ  những làn điệu dân ca, lời ru, nhịp điệu của cồng chiêng, của cuộc sống… Những gia trí văn hoá ấy luôn mang theo tâm hồn, khát vọng, tình cảm của các thế hệ. Rộng ra ở các làng xã, người cao tuổi là những nghệ nhân truyền lại cho con cháu các nghề truyền thống. Và ngày nay các thế hệ đã kế thừa kinh nghiệm của cha ông, kết hợp với tri thức mới, công nghệ mới vào lao động, sản xuất, làm ra các sản phẩm ngày càng chất lượng nhưng vẫn mang đậm dấu ấn văn hóa truyền thống.

Khi bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, cuộc sống của mỗi gia đình và của cả xã hội ngày càng được cải thiện. Nhịp sống, và sự giao lưu văn hoá rộng mở, tác động thường xuyên, nhiều chiều …Và các giá trị văn hoá gia đình  đứng trước những câu hỏi:  tiếp thu, lưu giữ, loại bỏ và phát huy… các chuẩn mực giá trị văn hóa truyền thống như thế nào? Và người cao tuổi có vai trò rất lớn trong việc hình thành những giá trị văn hoá mới, người chọn lọc, phát triển và là người truyền lại những giá trị văn hoá tốt đẹp cho các thế hệ.

Thùy Dương
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang