VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 16:52 | 22/09/2014 (GMT+7)
.

Ninh Viết Giao - Nhà Nghệ học số một

03/02/2007
Vậy là hơn nửa thế kỷ PGS Ninh Viết Giao về sống, làm việc ở Xứ Nghệ “bằng cả hai tay”, hai lĩnh vực là giáo dục và sưu tầm, biên soạn văn hóa, văn nghệ dân gian. Được xem là nghề tay trái nhưng lĩnh vực sưu tầm, biên soạn văn hóa dân gian thực sự là sự nghiệp chính, đem lại những thành tựu đồ sộ và cuốn hút cả cuộc đời ông.

      Thực tế, trước PGS Ninh Viết Giao đã có nhiều người bắt tay thực hiện sưu tầm, khảo cứu văn hóa dân gian Xứ Nghệ, thế nhưng xét về sự bao quát, về khối lượng các công trình có lẽ không ai vượt được ông. Ông thực sự là một hiện tượng độc đáo; là nhà Nghệ học số một -  cách gọi trân trọng của mọi người dành cho ông.
      Hiện tượng độc đáo đầu tiên ở ông đó là một loạt các công trình đồ sộ đã vượt con số 40 đầu sách bao quát gần như đủ hết các loại hình văn hóa dân gian Xứ Nghệ như: Hát phường vải (in đến lần thứ tư), Hát dặm Nghệ Tĩnh (2 tập), Kho tàng truyện kể dân gian Xứ Nghệ (4 tập), Kho tàng vè Xứ Nghệ (9 tập), Kho tàng ca dao Xứ Nghệ (2 tập), Truyện cổ Thái Nghệ Tĩnh... rồi các công trình về Hương ước Nghệ An, Văn thơ Xô Viết Nghệ Tĩnh... Một loạt công trình về địa chí văn hóa các huyện như Diễn Châu, Quỳnh Lưu, Tân Kỳ, Quỳ Hợp, Tương Dương nữa. Gần đây ông lần lượt cho ra đời các tác phẩm có tầm khái quát văn hóa dân gian Xứ Nghệ như Nghệ An- lịch sử và văn hóa, Nghệ Tĩnh trong Tổ quốc Việt Nam, Về văn hóa dân gian Nghệ Tĩnh, Về văn hóa Xứ Nghệ... Ông còn “nhảy sang” cả nhiều địa hạt khác như Nghệ Tĩnh gương mặt nhà văn hiện đại (đồng chủ biên với GS Phong Lê), viết các hồi ký cách mạng như Chỉ một con đường, Son sắt một lòng  viết về các nữ chiến sỹ cách mạng như Tôn Thị Quế, Nguyễn Thị Xuân; Thơ văn Võ Liêm Sơn (về một tác giả cụ thể)... Trong “hiện tượng” này cần phải nói thêm còn nhiều hiện tượng khác nữa cũng hiếm có như từ năm 1958, nghĩa là chỉ sau 2 năm ra công tác dạy học cấp 3 Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng, ông đã cho ra mắt tác phẩm đầu tay: Câu đố Việt Nam, được tái bản tới lần thứ 7, nhiều cuốn khác cũng được tái bản nhiều lần. Một số sách viết chung song viết riêng là chủ yếu.
      Được xem là hiện tượng độc đáo và thú vị là ông vốn sinh ra ở Thanh Hóa song đã gắn bó cả cuộc đời với văn hóa dân gian Xứ Nghệ, hiểu Xứ Nghệ hơn cả những giáo sư gốc Nghệ, được đặt thành ca dao: “Nực cười cho bác Viết Giao/ Quê hương Thanh Hóa lại vào Nghệ An/ Sưu tầm văn hóa dân gian/ Bàn chân trải khắp trên ngàn dưới sông/ Dạo chơi Nam Bắc Tây Đông/ Bạn bè sum họp, vợ chồng cách xa”.
      Rồi việc ông được phong học hàm Giáo sư cấp I đặc cách từ năm 1984 cũng là một hiện tượng đến nay chưa có người thứ hai như ông, nghĩa là từ một giáo viên dạy cấp 3 không phải thuộc viện nghiên cứu hay trường đại học nào. Có lẽ nói về những “hiện tượng độc đáo” ở ông còn nhiều nữa, chúng tôi chỉ xin nói thêm về tính cách hiếm có của ông, đó là sự miệt mài, âm thầm lặng lẽ cống hiến cho đời, gần như ông không hề “để ý” đến mọi chuyện xung quanh. Khi nói về PGS Ninh Viết Giao, các giáo sư gốc Nghệ vốn là bạn đồng niên với ông như GS Phong Lê, GS Chương Thâu, GS Nguyễn Đình Chú... ai cũng đều nể phục, biết ơn ông và tự hào hơn về truyền thống văn hóa Xứ Nghệ được ông xây đắp. Có người còn thẳng thắn nói rằng, Ninh Viết Giao đã cứu sống cho văn hóa dân gian Xứ Nghệ (chữ dùng của GS Phong Lê) và tất cả đều có chung một cảm nhận, cảm thấy “xấu hổ mình là người Nghệ mà chưa làm được gì cho thật xứng với quê hương trăm quý ngàn yêu của mình” (lời viết của GS Nguyễn Đình Chú).
      Từ mấy năm nay, PGS Ninh Viết Giao đang bị trọng bệnh. Ông chống đỡ kiên cường với nó bằng cách chạy đua nước rút với thời gian, lao vào làm việc, liên tiếp cho ra nhiều đầu sách, những công trình đồ sộ. Ông khoe với chúng tôi, tiếp sau đây công trình Sơ thảo từ điển nhân vật Nghệ An và Nghệ An: Đất phát nhân tài sắp ra đời. Ông đang biên soạn cùng lúc ba công trình khác là Về Văn hóa Xứ Nghệ (tập 2), Hợp tuyển thơ văn yêu nước và cách mạng Nghệ Tĩnh và Từ điển địa danh Xứ Nghệ. Chúng tôi vô cùng kính phục nghị lực phi thường của ông và cầu mong ông vượt qua căn bệnh hiểm nghèo để hoàn thành những dự định của mình cho văn hóa Xứ Nghệ.

Mai Hồ Minh

Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang