VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 15:34 | 14/12/2018 (GMT+7)
.
Xem - Nghe - Đọc

Sống bình tâm giữa dòng đời ồn ã

08:39 | 04/11/2018
Những tư tưởng trong các cuốn sách này là liệu pháp tinh thần giúp ta cân bằng và chữa lành vết thương bên trong, hoặc đơn giản là giúp ta có đủ dũng khí đứng tách biệt khỏi trào lưu, đám đông để sống một cách bình thản và đi theo con đường riêng ta chọn.

Lâu nay, tôi hầu như tránh các chủ đề “hot” trên mạng xã hội. Không tham gia, không tranh luận, không bàn cãi, bởi đơn giản là càng ngày tôi càng thấy chúng vô bổ và tốn thời gian vô ích. Đám đông dễ bị kích động, đôi khi giống như bầy ong lao theo “con ong đầu đàn” nào đó và tung ra nọc độc vô tội vạ, để lại vô số vết thương cho những kẻ lỡ phạm vào vấn đề cấm kỵ hay đi ngược lại suy nghĩ, hành xử của họ. Và sau đó lại tiếp tục lao theo đám khác với chủ đề nóng bỏng, thời sự hơn. 

Tâm lý hiếu kỳ của đám đông không có gì lạ cả. Nhưng nói như Đại đức Hae Min: “Nếu quá bận tâm vào vô vàn sự việc xảy ra trong xã hội và xung quanh, rốt cuộc bản thân cũng sẽ trở nên trống rỗng. Hoặc vì muốn lấp đầy khoảng trống của chính mình mà cũng có người luôn quan tâm đến tất cả các sự kiện”.

Và cuối ngày trở về nhà, đôi khi ta chợt thấy kiệt sức mà không hiểu tại sao. Đơn giản là sự hiếu kỳ lao theo đám đông đã khiến chúng ta ném ra không biết bao nhiêu năng lượng tiêu cực. Để rồi cuối ngày ta chỉ còn lại một tâm hồn trống rỗng và mỏi mệt. 

4 cuốn sách vừa ra mắt dưới đây đều là dễ đọc, dễ tiếp cận và đôi khi được “khai sáng” bởi những tư tưởng rất giản dị nhưng thấu suốt (kiểu như ta đã từng nghĩ đến nhưng không thể diễn đạt thành lời). Tôi nghĩ những cuốn sách phong cách sống và “triết học phổ thông” kiểu này thực sự rất cần cho những bạn trẻ đang loay hoay lạc lối giữa cuộc sống hối hả và hỗn tạp. Và biết đâu, những tư tưởng trong các cuốn sách này là liệu pháp tinh thần giúp ta cân bằng và chữa lành vết thương bên trong, hoặc đơn giản là giúp ta có đủ dũng khí đứng tách biệt khỏi trào lưu, đám đông để sống một cách bình thản và đi theo con đường riêng ta chọn.

1. “Lagom: Biết đủ mới là tự do” - Niki Brantmark (Nghệ thuật sống cân bằng, hạnh phúc của người Thụy Điển) 

Đại sứ Thụy Điển tại Việt Nam Pereric Hogberg, trong lời giới thiệu cuốn sách, định nghĩa một cách ngắn gọn kèm theo ví dụ không thể sinh động hơn về Lagom: 

 “Lagom có nghĩa là cân bằng. Chế độ nghỉ thai sản là một ví dụ hay về Lagom. Chế độ này cho phép cả bố lẫn mẹ đều được nghỉ ở nhà và có thời gian ý nghĩa cùng bọn trẻ. Người Thụy Điển nhận ra rằng chính sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống riêng, sự bình đẳng về cơ hội giữa nam giới và phụ nữ là những yếu tố quan trọng động viên mọi công dân - không phân biệt giới tính - có thể đóng góp và xây dựng một xã hội tốt đẹp”.

Cuốn sách này như một tạp chí “phong cách sống” với rất nhiều ứng dụng và hướng dẫn lối sống Lagom rất tiện ích vào mọi mặt của đời sống. 

Đọc cuốn sách này có vẻ không thú vị và sâu sắc bằng cuốn “Lối sống tối giản của người Nhật”, nhưng tính ứng dụng của nó tốt hơn hẳn. 

Cuốn sách gồm 4 chương, dễ đọc, dễ tiếp cận: Nhập môn Lagom, Lagom trong cuộc sống cá nhân, Tư duy Lagom trong gia đình và các mối quan hệ, Tư duy lagom với thế giới xung quanh. 

Nói như lời của dịch giả cuốn sách thì: “Lagom được ứng dụng rộng rãi trong công việc, nghỉ ngơi, gia đình và các mối quan hệ, trong các kỳ nghỉ và lễ kỷ niệm, trong thiết kế nội thất hay cả trong cách sống thân thiện với môi trường. Người Thụy Điển thường nói với bạn rằng “lagom ar bast”: Vừa đủ là tốt nhất và sự khiêm tốn vô cùng quan trọng”.

Còn với tác giả Niki Brantmark, một phụ nữ người Anh lấy chồng người Thụy Điển và “phải lòng” lối sống Lagom đã đưa ra bí quyết để thành công và sống một cuộc đời cân bằng theo Lagom, rằng: “Nhiều người định nghĩa thành công là có một sự nghiệp lên như diều gặp gió và có nhiều tiền trong tài khoản ngân hàng. Tôi cũng đã từng nghĩ như thế trước khi chuyển đến Thụy Điển. Có lẽ bài học tự do lớn nhất tôi có được là biết hài lòng với sự đủ. Nếu bạn luôn nghĩ có nhiều hơn sẽ làm bạn hạnh phúc, bạn sẽ không bao giờ ngừng ham muốn. Khi bạn xây dựng một cuộc sống ít phụ thuộc vào vật chất, bạn sẽ cảm thấy bớt căng thẳng, áp lực và tự do tập trung vào những điều quan trọng hơn trong cuộc sống như dành thời gian bên gia đình, bạn bè và làm những gì bạn thích. Lagom không phải là khước từ những thú vui trong cuộc sống. Lagom là khi chúng ta tận hưởng mọi thứ - vừa đủ, lành mạnh và cân bằng”.

2. “Yêu những điều không hoàn hảo” - Đại đức Hae Min

 “Sự hiếu kỳ lao theo đám đông đã khiến chúng ta ném ra không biết bao nhiêu năng lượng tiêu cực. Để rồi cuối ngày ta chỉ còn lại một tâm hồn trống rỗng và mỏi mệt...”

Đại đức Hae Min (Hàn Quốc) thực sự là “chuyên gia trị liệu tâm hồn”, một người với những tư tưởng giản dị nhưng thấu suốt, hiểu biết về người trẻ tuổi và mang đến những nguồn sáng của trí tuệ, đã đưa ra những lời khuyên giúp họ đối diện với tâm hồn mình và chữa lành những vết thương khi chạy theo những giá trị ảo trong xã hội hiện đại. Ông là tác giả của cuốn sách best-seller: “Bước chậm lại giữa thế gian vội vã” đã được dịch ra tiếng Việt năm ngoái và rất được độc giả yêu thích. “Yêu những điều không hoàn hảo” có thể nói là tác phẩm tiếp theo có phong cách viết tương tự như cuốn sách trước của ông.

Xin trích dẫn những tư tưởng sâu sắc dành cho người trẻ nhưng dễ tiếp cận nhất của ông:

- Những ý tưởng sáng tạo thường dễ nảy sinh ở bên ngoài trào lưu của cuộc sống. Bởi những ý tưởng ấy luôn mang tính thử thách và nghi ngờ những tiêu chuẩn mà trào lưu đặt ra. 

- Những nhà tư tưởng phương Tây nổi tiếng thế kỷ XX như Michel Foucault, Jacques Derrida, Edward Said đều xuất thân từ tầng lớp bị phân biệt đối xử. Michel Foucault là người đồng tính, Jacques Derrida có gốc Algerie thời Pháp trị, Edward Said là tín đồ Thiên chúa giáo Palestine có gốc Ảrập. Họ không xem xuất thân của mình là điểm yếu mà tiếp nhận sự thật ấy đầy tích cực và đã làm thay đổi nền triết học phương Tây bằng những quan điểm mà những người ở trào lưu chính không bao giờ thấy được. 

- Bước ngoặt của cuộc đời thường đến vào những lúc ta gặp khó khăn, đau khổ hoặc bị dồn vào đường cùng, hơn là những lúc mọi chuyện đang suôn sẻ. Khi ấy ta trưởng thành hơn và có đủ dũng khí để thay đổi. Sau này khi nhìn lại, ta sẽ nhận ra rằng thời điểm khó khăn ấy chính là liều thuốc đối với ta.

Hỡi những người đang uống thuốc, hãy cố lên!

- Trước khi bạn đặt đầu xuống gối và chìm vào giấc ngủ, hãy nghĩ về ba người hoặc ba việc mà bạn cảm thấy biết ơn trong ngày. Chỉ cần làm như thế trong ba tháng, bạn sẽ nhận thấy mức độ hạnh phúc và hài lòng về cuộc sống của mình tăng lên đáng kể. 

Vốn dĩ hạnh phúc cũng cần phải luyện tập.

- Khi bạn nổi giận, cơn giận thoát ra sẽ như chiếc boomerang trở về với chính bạn. Khi cơn giận hướng đến đối phương sẽ trở thành một cơn giận khác quay ngược lại bạn, dưới dạng những cuộc đối đầu về tâm lý khiến tâm tư bạn mỗi ngày đều không được nghỉ ngơi, hoặc biến thành những cuộc đàm tiếu sau lưng không bao giờ chấm dứt. Chính vì vậy bạn phải cân nhắc và suy nghĩ thật kỹ trước khi nổi giận. 

- Với những người thô bạo và hung tợn: Bên dưới tính cách bạo lực ấy là nỗi sợ hãi. Và bên dưới nỗi sợ hãi ấy là sự yếu đuối cùng những tổn thương họ đã phải chịu hồi còn nhỏ. Đừng chỉ nhìn vẻ ngoài, mà hãy nhìn cả sự yếu đuối cùng những tổn thương bên trong ấy. Từ đó ta mới có thể bắt đầu thấu hiểu, thương cảm, và tha thứ. 

- Đừng ngạc nhiên là khi tìm hiểu về nguyên nhân của chứng trầm cảm, tôi nhận thấy nhiều trường hợp xuất phát từ những cơn phẫn nộ chứ không phải nỗi buồn. Khi cảm xúc phẫn nộ nổi dậy bên trong mà ta lại không thể hiện ra với đối phương và cố nén vào trong thì cơn phẫn nộ ấy sẽ bắt đầu tấn công chính bản thân ta. 

- Nói một cách nghiêm túc thì không một ai là người giác ngộ cả, chỉ có những khoảnh khắc giác ngộ mà thôi. (Shunryu Suzuki)

- Trong tấm vải nối mang tên cuộc sống, có những lời khen cùng những lời chê bai, có niềm vui và nỗi buồn, có đạt được và mất mát, có hạnh phúc cùng khổ đau được dính liền với nhau tạo thành một. Vì vậy, tu hành chính là việc giữ mình bình thản trước những lời phê phán, nỗi buồn, sự mất mát hay khổ đau. Nếu chúng ta chấp nhận được chân lý rằng những thứ đó vốn dĩ là một phần của cuộc sống. Tâm trí chúng ta sẽ trở nên thanh thản hơn rất nhiều.

- Từ trái nghĩa của tham lam không phải kiềm chế, mà là biết cách tự hài lòng. 

3. Lời của Nietzsche cho người trẻ (2 tập - SHIRATORI HARUHIKO)

 “Trong làng triết học phương Tây, Nietzsche có lẽ là một trường hợp hiếm hoi không khiến cho người ta sợ hãi (vì trừu tượng) hay ngao ngán (vì kinh viện)” - lời giới thiệu ngắn gọn nhưng chính xác để nói về triết gia này. 

Ông là tác giả của khá nhiều tác phẩm được dịch ra tiếng Việt là được nhiều độc giả đón nhận như “Schopenhauer nhà giáo dục”, “Zarathustra đã nói như thế”, “Bên kia thiện ác”, “Hoàng hôn của những thần tượng” hay “Sự ra đời của các bi kịch”...

Hai tập sách “Lời của Nietzsche cho người trẻ” được Shiratori Haruhiko, một tác giả nổi tiếng người Nhật Bản chuyên về triết học, tôn giáo và văn chương một lần nữa bàn luận và diễn giải những tư tưởng sắc bén và sâu sắc của Nietzsche một cách ngắn gọn, dễ hiểu, dễ tiếp cận. 

Nói như Harukiko thì: “Triết học của Nietzsche không khó, chỉ cần đọc thử một chút, hẳn bạn sẽ cảm thấy hưng phấn. Không phải văn phong của Nietzsche khiến độc giả hưng phấn mà vì độc giả nhận được sự khích lệ, được truyền cảm hứng, được tự do tư duy bằng cái đầu của chính mình. Đó chính là sức hút lớn nhất của Nietzsche”.

Gõ lại 5 tư tưởng của Nietzsche trong 2 tập sách mà tôi đồng cảm nhất tặng các bạn:

- “Nỗi sợ hãi được sinh ra từ bên trong”: Ba phần tư những thói xấu xa nhất xuất hiện trong cuộc đời này đều nảy sinh từ nỗi sợ hãi. Vì mang trong mình những nỗi sợ hãi, nên ta cảm thấy khốn khổ về nhiều việc từng trải nghiệm. Không chỉ vậy, thậm chí ta còn cảm thấy khốn khổ sợ hãi cả những gì chưa từng trải nghiệm. Thế nhưng, cái gọi là bản chất của nỗi sợ hãi, thật ra, nằm ở trong tâm hồn hiện tại của bản thân. Đương nhiên, đó là cái ta có thể thay đổi theo ý mình như thế nào cũng được. Bởi đó là tâm hồn của chính bản thân ta. 

- “Đừng bị lòng hiếu kỳ xoay chuyển”: Nếu quá bận tâm vào vô vàn sự việc xảy ra trong xã hội và xung quanh, rốt cuộc bản thân cũng sẽ trở nên trống rỗng. Hoặc vì muốn lấp đầy khoảng trống của chính mình mà cũng có người luôn quan tâm đến tất cả các sự kiện. Lòng hiếu kỳ quan trọng trong việc châm lửa cho năng lực của bản thân. Nhưng đời người đâu thể kéo dài mãi để có thể nghe, có thể nhìn thấy hết thảy mọi thứ trên thế giới. Khi còn trẻ, phải xác định một cách chắc chắn đường hướng có liên hệ với bản thân mình và chuyên tâm vào đó thì mới có thể khiến bản thân sống cuộc đời trọn vẹn được. (“Lữ khách và bóng hình mình”)

- “Nô lệ của sở hữu”: Cuộc đời con người cần có tiền, có nơi ở dễ chịu, cần nhiều đồ ăn để bảo đảm sức khỏe. Nhờ có được những thứ đó, con người có thể sống độc lập, tự do. Tuy nhiên, nếu vượt qua mức độ sở hữu đó, con người sẽ hoàn toàn thay đổi, có khả năng trở thành nô lệ của ham muốn sở hữu. Để sở hữu, con người tiêu tốn thời gian, bó buộc bản thân trong những mối quan hệ xã giao đến nỗi không còn thời gian nghỉ ngơi, bị tổ chức điều khiển, và cuối cùng là bị quốc gia trói buộc. Cuộc đời con người là khoảng thời gian được trao cho không phải là để không ngừng cạnh tranh sở hữu nhiều thứ. (“Ý kiến đa dạng của châm ngôn”)

- “Điều tự nhiên dạy chúng ta”: Tự nhiên không tồn tại một cách vu vơ, không mục đích. Tự nhiên là người thầy vĩ đại. Tự nhiên dạy chúng ta rất nhiều điều. Rằng hãy để bản thân trở nên thật mới mẻ, vượt qua những trở ngại và khổ ải mà không biết mệt mỏi. Vì lẽ trở ngại và khổ ải là những thứ thiết yếu trong tự nhiên. (“Sự thuần khiết của sinh thành”, “Gửi Zarathustra”).

- “Việc viết sách”: Không phải viết một cuốn sách là để chỉ dạy điều gì đó. Không phải viết để thể hiện lòng kiêu hãnh của bản thân với độc giả. Việc viết sách là một cách chứng minh ta đã chinh phục bản thân thông qua sự việc nào đó. Là bằng chứng ta đã vượt qua bản thân cũ kỹ, “lột xác” trở thành một con người mới. Nhưng dứt khoát, đó không phải là sự thỏa mãn bản thân mang tính cá nhân, mà chẳng hạn như bằng cách thể hiện đã vượt qua chính mình, ta trở thành niềm khích lệ đối với người khác, đồng thời là hành vi cống hiến, giúp ích một cách khiêm nhường đối với cuộc đời hiện tại của độc giả. (“Con người, quá đỗi con người”, “Ý kiến đa dạng và châm ngôn”)...

Lê Hồng Lâm
Xem tin theo ngày:
GIÁO DỤC
07:55 22/10/2018
Trong khuôn khổ chương trình Nghiên cứu trọng điểm về khoa học giáo dục, nhóm nghiên cứu của Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) đã khảo sát xã hội học hơn 4.000 người liên quan về những chuyển biến trong giáo dục và đào tạo. Nhóm đã thực hiện phân tích và đối sánh với dữ liệu nền năm 2013 ở những chỉ số tương ứng, hoặc với mục tiêu chính sách và thấy rằng, đã có chuyển dịch tích cực thực sự trong giáo dục Việt Nam.
Quay trở lại đầu trang