VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 23:46 | 20/07/2018 (GMT+7)
.
Phú Thọ đưa hát xoan trở thành sinh hoạt văn hóa hàng ngày

Bài cuối: Tiếp sức cho di sản

07:20 | 04/07/2018
Hát xoan phục hồi mạnh mẽ bởi đó vốn là một phần không thể thiếu trong đời sống tâm linh của cộng đồng, và bởi vào thời kỳ khó khăn nhất, nghệ nhân vẫn cần mẫn bảo vệ như tài sản quý báu. Nhưng hát xoan nhanh chóng tỏa ra cộng đồng là nhờ tác động kịp thời của các chính sách đối với nghệ nhân. Xoay quanh vấn đề này, báo Đại biểu Nhân dân có cuộc trao đổi với Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phú Thọ TRẦN ĐẮC THỦY.

>> Bài 1: Sức sống phường xoan

>> Bài 2: Lan tỏa mạnh mẽ

Tạo môi trường thực hành đúng nghĩa

So sánh thời điểm hát xoan còn là di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp với hiện nay, di sản đã có những chuyển biến ra sao, thưa ông?

- Chuyển biến rõ nhất là hát xoan được phát huy mạnh mẽ, có sức lan tỏa lớn không chỉ ở các làng xoan gốc. Từ đó, qua quá trình thẩm định, kiểm kê, UNESCO đã đánh giá rất cao sức sống của di sản và xét hát xoan là trường hợp đầu tiên rút khỏi danh sách cần bảo vệ khẩn cấp, chuyển sang danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đặc biệt, sau một thời gian thực hiện chính sách đối với nghệ nhân, việc phong tặng có tính danh dự trước cộng đồng là chính, nhưng những người gần đạt tiêu chí cũng nỗ lực bảo tồn di sản mình đang nắm giữ, học tập người đi trước để sớm đạt tiêu chí là nghệ nhân. Năm 2009, theo khảo sát chỉ 7 nghệ nhân có khả năng truyền dạy, đến 2015 khoảng 240 nghệ nhân có đủ điều kiện truyền dạy và 64 nghệ nhân được phong tặng.

Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phú Thọ Trần Đắc Thủy Ảnh: Th. Nguyên

Cụ thể việc phong tặng danh hiệu nghệ nhân được Phú Thọ thực hiện như thế nào? Tỉnh còn có chính sách nào khác để khuyến khích nghệ nhân truyền dạy và biểu diễn không, thưa ông?

- Quy chế xét, phong tặng nghệ nhân hát xoan do UBND tỉnh ban hành, được thực hiện từ năm 2012, 3 năm xét tặng 1 lần. Theo đó, nghệ nhân được cộng đồng tôn vinh, được phong tặng danh hiệu thì có hỗ trợ ban đầu. Đây là một trong những biện pháp nhằm bảo tồn hát xoan thời điểm di sản đang cần bảo vệ khẩn cấp. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng có chính sách với phường xoan gốc. Mỗi năm, UBND tỉnh cấp 30 triệu đồng, TP Việt Trì cấp 25 triệu đồng để phường xoan duy trì hoạt động, truyền dạy di sản cho thế hệ trẻ... Tuy nhiên, các chính sách vinh danh nghệ nhân, cấp kinh phí này chỉ là tác động mang tính hỗ trợ.

- Theo ông, yếu tố quan trọng để di sản hát xoan được bảo tồn và phát triển là gì?

- Chúng tôi cho rằng, chính sách về vật chất không mang tính quyết định để nghệ nhân bảo vệ di sản, mà quan trọng là tạo dựng không gian, môi trường văn hóa, để họ được thực hành. Do vậy, trong quá trình bảo vệ di sản, không chỉ vinh danh, tỉnh còn tạo điều kiện để nghệ nhân tổ chức truyền dạy (có phụ cấp). Bên cạnh đó là tạo không gian trình diễn thông qua phục hồi không gian văn hóa, di tích có liên quan; phục hồi phong tục, tập quán xưa như nối lại tục kết nghĩa giữa các nghệ nhân của làng xoan gốc với các làng ở huyện Lâm Thao, Phù Ninh (Phú Thọ), một số làng ở tỉnh Vĩnh Phúc... từ đó tái hiện nếp sinh hoạt của nghệ nhân xưa.

Cần ưu tiên đặc thù

Đối với di sản văn hóa phi vật thể, nghệ nhân là người quyết định việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Trong trường hợp của hát xoan thì sao, thưa ông?

 “Chính sách với nghệ nhân hát xoan ban đầu tuy ít ỏi nhưng có tác động ghi nhận công sức, khuyến khích họ tiếp tục thực hành, phát huy và truyền dạy. Nếu không có được yếu tố này, di sản sẽ mai một theo tuổi tác của nghệ nhân. Thực tế nghệ nhân nắm giữ các bí quyết thực hành di sản ngày một già yếu. Chính sách như vậy đáp ứng mong muốn của họ là được cộng đồng công nhận, nhà nước ghi danh, được tạo điều kiện chăm lo tốt hơn cho công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản”.

Giám đốc  Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phú Thọ Trần Đắc Thủy

- Hát xoan sống được là do nghệ nhân tự nguyện bảo vệ, không đòi hỏi bất kỳ chính sách nào của nhà nước. Họ giữ gìn, truyền dạy di sản cha ông để lại, coi đó là tài sản của chính mình. Nhiều nghệ nhân nói rằng, họ còn sống ngày nào thì còn hát xoan, và ở tuổi 80 - 90, họ vẫn truyền dạy cho thế hệ trẻ. Vì thế, chính sách đối với nghệ nhân là một trong những biện pháp cơ bản bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể.

Các loại hình di sản khác của tỉnh hiện nay được bảo vệ ra sao, thưa ông?

- Hiện nay trên địa bàn tỉnh có nhiều di sản văn hóa phi vật thể, có di sản cũng nằm trong tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp, như truyện cười Văn Lang, hát giang, hát ví (của người Mường)... Cần có chính sách đối với nghệ nhân của các loại hình di sản này thì mới duy trì được, nhưng hiện tại chưa có chính sách gì, vì họ chưa thể đạt tiêu chí phong tặng nghệ nhân theo quy định của Chính phủ. Hàng năm, chúng tôi có gửi văn bản cho các địa phương, cố gắng lựa chọn di sản, trình diễn dân gian của cộng đồng các dân tộc để xét công nhận nghệ nhân, tôn vinh họ, để họ có cơ hội trình diễn, truyền dạy.

Chính sách tốt đối với nghệ nhân sẽ thu hút thế hệ trẻ đến với di sản Ảnh: Ngọc Phương

Từ thực tiễn địa phương, ông có góp ý gì về chính sách đối với nghệ nhân hiện nay?

- Hiện tại, Nhà nước có chế độ trợ cấp sinh hoạt hàng tháng dành cho NNƯT, NNND có hoàn cảnh khó khăn (đối tượng này đa phần cao tuổi). Điều này mới đáp ứng yêu cầu tối thiểu. Dù không là nghệ nhân, họ vẫn được hưởng chính sách dành cho người cao tuổi. Đó là điều nên cân nhắc xem xét. Bên cạnh đó, trong việc xét tặng danh hiệu, tiêu chí đạt giải trong các kỳ liên hoan, hội diễn chuyên nghiệp là tương đối khó với nghệ nhân nắm giữ di sản văn hóa phi vật thể. Chẳng hạn, với hát xoan là hát thờ vua, nghệ nhân đến bao giờ đi hội diễn chuyên nghiệp để đạt huy chương? Hay để chứng minh khả năng nắm bắt di sản, có nghệ nhân thực hành di sản rất tốt nhưng lại không biết chữ, mô tả kê khai hồ sơ cũng khó…

Theo ông, những cái “khó” ấy có tháo gỡ được không?

- Vấn đề chính sách với nghệ nhân, ở cấp địa phương chỉ giải quyết được một phần, cơ bản là phải có quy định thống nhất toàn quốc. Ví dụ, bổ sung chính sách với nghệ nhân trong Luật Di sản văn hóa; hoặc có nghị định của Chính phủ quy định chính sách với nghệ nhân trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể thì sẽ tốt hơn, trong đó chú trọng chính sách đào tạo, bồi dưỡng cho nghệ nhân, phụ cấp và trợ cấp để họ trang trải cuộc sống, yên tâm truyền nghề…

Xin cảm ơn ông!

Lê Thư - Thảo Nguyên thực hiện
Xem tin theo ngày:
GIÁO DỤC
15:29 20/04/2017
Sáng 20.4, Đoàn giám sát của Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ do Phó Chủ nhiệm Ủy ban Ngô Thị Minh làm Trưởng đoàn đã làm việc với Sở GD - ĐT Lâm Đồng về thực hiện chính sách, pháp luật đối với đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục giai đoạn 2010 - 2016.
Quay trở lại đầu trang