VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 10:51 | 20/09/2018 (GMT+7)
.
Phú Thọ đưa hát xoan trở thành sinh hoạt văn hóa hàng ngày

Bài 2: Lan tỏa mạnh mẽ

09:15 | 03/07/2018
Từ yêu thích mà theo học, dù chưa thể đạt đến độ tinh luyện song những đối tượng này lại góp sức rất lớn trong hành trình phục hồi hát xoan. Có thể thấy, xây dựng cộng đồng đam mê, hiểu biết về xoan cũng là một cách đồng hành với nghệ nhân bảo tồn, phát huy giá trị di sản này.

 >> Bài 1: Sức sống phường xoan

Đam mê câu hát, điệu múa

10 năm nay, lớp học truyền dạy và thực hành hát xoan Phú Thọ do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức được duy trì đều đặn mỗi năm một lần. Năm nay, lớp học diễn ra vào cuối tháng 6, với đại diện 34 CLB hát xoan và dân ca cấp tỉnh tham gia. Các nghệ nhân phường xoan gốc trực tiếp truyền thụ lối hát, điệu múa, nâng cao kỹ năng cho học viên. Sau tập huấn, những học viên chủ chốt này lại tiếp tục truyền cho thành viên CLB tại cơ sở. Từ việc nắm giữ lề lối, các CLB được tham gia trình diễn, phục vụ hội làng hay nhiệm vụ tại địa phương. Đặc biệt, vào dịp Giỗ Tổ Hùng Vương, đây chính là đội ngũ đông đảo để dâng lên đất Tổ đặc sắc dân ca Phú Thọ. 

Bà Nguyễn Thị Thứ, Chủ nhiệm CLB Hát xoan và dân ca Phú Thọ, khu 5, phường Vĩnh Phú, TP Việt Trì đã tham gia 9 lớp tập huấn hát xoan cho biết, việc học hát xoan từ các nghệ nhân là cơ hội để mỗi người hiểu về di sản, tích lũy, phát triển khả năng trình diễn hát xoan. CLB hiện có 97 thành viên, trong đó 30 học sinh, còn lại từ 30 - 70 tuổi, hoạt động từ nguồn kinh phí tự đóng góp là chính nhưng ai cũng đam mê với di sản quê hương. “Mới tập chúng tôi thấy có nhiều khó khăn do chưa am hiểu giai điệu, nhịp trống, đến lớp thứ 2, thứ 3, cảm nhận hát xoan ngấm dần và đến nay đã thấy nhuần nhuyễn. Chúng tôi đem lòng đam mê, yêu thích để rèn luyện, học hỏi nghệ nhân, rồi nhận thức được hát xoan là hát thờ vua nên càng quý, càng say sưa luyện tập, thậm chí đi làm ngoài đồng ruộng cũng nghĩ đến xoan”.

Ngoài các câu lạc bộ cấp tỉnh, hiện trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, từ khu dân cư đến xã, phường, thị trấn và cấp huyện có đến hàng trăm CLB hát xoan với hàng nghìn thành viên. Đều từ đam mê mà tự nguyện thành lập CLB, tự tìm đến nhà nghệ nhân để học hỏi hát xoan, được chỉ dạy; thuần thục rồi, các thành viên lại truyền vốn liếng tinh thần ấy cho những ai đam mê. Nhờ vậy, đặc sắc của di sản từ nghệ nhân được tỏa lan ra cộng đồng. Ông Trần Vân Trường, Chủ nhiệm CLB Hát xoan thị trấn Đồng Sơn, huyện Lâm Thao chia sẻ, mặc dù các CLB phải tự trang trải kinh phí hoạt động, từ việc đi lại, trình diễn, trang phục, nhưng niềm đam mê với hát xoan không suy giảm. “CLB thường xuyên truyền dạy cho các CLB mới thành lập cũng như cho nhà trường để góp phần bảo tồn di sản. Bản thân tôi có những lần đi dạy, đa số vào buổi tối, đêm hôm mưa gió 12h đêm mới về đến nhà nhưng lòng đam mê vẫn thôi thúc...”.


Đại diện 34 CLB hát xoan và dân ca cấp tỉnh tham gia lớp học truyền dạy và thực hành hát xoan Phú Thọ
Ảnh: Thái Minh

“Đào tạo” khán giả tương lai

“Điều làm tôi ngạc nhiên là có huyện hát xoan Thanh Thủy. Trước kia, khi tôi đi khảo sát, huyện không có xoan, nhưng bây giờ huyện đã có trên chục CLB hát xoan. Các CLB này được nhân dân ủng hộ, xoan trở thành nét sinh hoạt quần chúng trong những cuộc vui. Và ở đó cũng có nhiều doanh nghiệp tài trợ cho di sản sống lại. Đây là điều kỳ diệu”.

Nhà nghiên cứu âm nhạc Đặng Hoành Loan

Có thể thấy, tâm huyết và nỗ lực của nghệ nhân, sự tham gia của chính quyền và cộng đồng hưởng ứng đã tạo những bước đi mang tính bứt phá trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa hát xoan. Kết quả được đánh dấu bằng việc đưa hát xoan ra khỏi tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp. Phú Thọ vẫn đang thực hiện Đề án Bảo tồn và Phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại - hát xoan Phú Thọ (giai đoạn 2013 - 2020). Cùng với đó, chương trình giáo dục hát xoan được lồng ghép vào chương trình chính thức và ngoại khóa trong trường học để “ươm mầm” tình yêu đối với di sản phi vật thể này.

Sự say mê của cộng đồng và ngày càng nhiều lớp trẻ tham gia sinh hoạt trong các CLB hát xoan càng tăng thêm động lực cho nghệ nhân say nghề và truyền nghề. Thực tiễn cho thấy “chiến lược” khôi phục, phát huy giá trị di sản hát xoan thực sự bài bản và có tác động lâu dài. Đó là phục hồi, bảo tồn, truyền dạy và thực hành hát xoan trong cộng đồng địa phương để tạo công chúng yêu xoan và sự lan tỏa mạnh mẽ của di sản.

Không chỉ bảo tồn các phường xoan gốc, Phú Thọ đã có chính sách khuyến khích nghệ nhân đưa hát xoan ra cộng đồng. Nhà nghiên cứu âm nhạc Đặng Hoành Loan phân tích: Nhiều người nói rằng đi dạy khắp nơi thì còn có giá trị gì, và việc làm ấy là vô ích, nhưng thực tế việc này nên được đánh giá cao. Bởi nếu không đưa điệu xoan truyền dạy ra cộng đồng, thì cộng đồng chưa biết về hát xoan. Trong khi đó, phải hiểu xoan thì mới có thể nghe xoan. Hàng nghìn người đang theo học hát xoan hiện tại, dù không thể nắm sâu sắc như các nghệ nhân song lại đang trở thành khán giả của hát xoan tương lai. Càng nhiều người biết, càng nhiều người theo học thì hát xoan càng đông khán giả.

Điều đó cũng là một gợi mở cho vấn đề phát triển và lan tỏa di sản hát xoan. “Cái được của Phú Thọ hiện nay là đã tạo ra hàng vạn khán giả cho xoan, và họ biết hát những câu ca xoan, dù có thể chỉ đôi ba câu, đôi ba điệu, nhưng nó trở thành sự lan tỏa quan trọng”, nhà nghiên cứu Đặng Hoành Loan nói.

Lê Thư - Thảo Nguyên
Xem tin theo ngày:
GIÁO DỤC
17:51 13/09/2018
Trong xu thế hội nhập quốc tế sâu rộng, thế giới đang bước vào cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4, công tác thi cử chọn lọc đúng đắn góp phần đào tạo định hướng nghề nghiệp, đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước và hội nhập quốc tế. Việc đổi mới thi cử là một trong những khâu đột phá của đổi mới căn bản giáo dục và đào tạo, góp phần cải cách giáo dục sâu, rộng, đúng định hướng.
Quay trở lại đầu trang