VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 18:38 | 19/12/2018 (GMT+7)
.

Doãn Hoàng Giang - “Gã giang hồ nhút nhát”

09:05 | 10/06/2018
LTS: NSND Doãn Hoàng Giang - một đạo diễn vào hàng “quái kiệt”, từng là một trong số ít đạo diễn đắt show nhất của sân khấu miền Bắc cũng như cả nước; từng liên tiếp làm mưa làm gió tại các kỳ liên hoan hội diễn với những cơn mưa huy chương... tận đến giờ cũng vẫn chưa chịu “rửa tay gác kiếm”, trừ khi ông phải... nằm viện. Xin giới thiệu chia sẻ của nguyên Giám đốc Nhà hát Tuổi Trẻ Trương Nhuận cùng nhà viết kịch Lê Chí Trung, hai người từng gắn bó và chứng kiến những năm tháng làm nghề sôi nổi cũng như trầm lắng về sau này của ông...

Truyền lửa mạnh mẽ

So với thế hệ đạo diễn được đào tạo bài bản ở Nga, Trung Quốc, Đức... như NSND Ngô Y Linh, NSND Đình Nghi, NSND Đình Quang, NSND Dương Ngọc Đức... mà chính anh - NSND Doãn Hoàng Giang - cũng coi họ là những người thầy, người anh trong nghề của mình và kể cả nhiều đạo diễn cùng thế hệ hay lớp sau như: Trần Minh Ngọc, Phạm Thị Thành, Xuân Huyền, Lê Hùng, Tú Mai... Doãn Hoàng Giang quả có phần thiệt thòi bởi không có cơ hội được học nghề một cách bài bản. Nhưng quả là trời phú cho anh “thiên bẩm đặc biệt” khi chỉ khởi nghiệp từ một diễn viên quần chúng tham gia sinh hoạt trong CLB sân khấu ở Nhà Văn hóa Thanh niên bên hồ Thiền Quang (Hà Nội). Nhờ đam mê và quyết liệt với nghề mà dần trở thành gương mặt sáng giá trong giới sân khấu nước nhà.

Tôi biết về anh chính ra không nhiều, nhờ dăm bảy bận “tiệc tùng đãi đằng” do anh khoản đãi (thường anh ăn và uống rất ít, dù luôn miệng giục mọi người) và khi tìm gặp anh để   mời anh về làm đạo diễn vở kịch “Công lý không gục ngã” do tôi đặt hàng nhà viết kịch Lê Chí Trung viết về danh nhân văn hóa Ngô Thì Nhậm - chính là con phố mà suốt 40 năm qua Nhà hát Tuổi Trẻ tọa lạc. Sự “tri ân tiền nhân” là ước vọng của tôi và tập thể nghệ sĩ Nhà hát đã thôi thúc tôi đặt vấn đề mời bằng được đạo diễn NSNS Doãn Hoàng Giang về dàn dựng vở kịch lịch sử này.

Để thuyết phục được anh, tôi đã dùng thuyết “dương đông kích tây” rằng suốt 40 năm qua NSND Doãn Hoàng Giang “đánh đông dẹp bắc” tất tần tật các nhà hát, đoàn nghệ thuật cả nước mà chưa một lần được Nhà hát Tuổi Trẻ mời dàn dựng tác phẩm sân khấu nào (cũng chẳng biết bởi duyên cớ nào nữa hay bác ấy cố ý né “nước sông không phạm nước giếng” chăng?)...  Cuối cùng thì anh cũng đồng ý với điều kiện: Cát xê của anh “phải gấp đôi như anh vẫn lấy thế ở mọi nơi”, mỗi ngày làm việc thông tầm từ 9h30 sáng đến 15h30...  Anh Giang làm việc rất kỹ với diễn viên về kịch bản trước khi họ bước lên sàn tập.  Anh cũng rất giỏi về tạo trò và tạo tình huống giàu kịch tính để dẫn dắt người xem vào mê cung “hỉ nộ ái ố” của mình. Quả nhiên vở kịch “Công lý không gục ngã” do đạo diễn NSND Doãn Hoàng Giang dàn dựng cho Nhà hát Tuổi Trẻ đã giành tới 6 huy chương vàng, bạc cho vở diễn và diễn viên trong Liên hoan Sân khấu toàn quốc năm 2015. Sau 30 năm từng gây “chấn động làng sân khấu bằng vở kịch “Nhân danh công lý”, thêm lần nữa đạo diễn Doãn Hoàng Giang lại trở lại bằng vở “Công lý không gục ngã” và vẫn ngùn ngụt niềm tin vào công lý. Tôi và các nghệ sĩ Nhà hát Tuổi Trẻ luôn hàm ơn anh không phải chỉ bởi những tấm huy chương mà anh đã mang về cho Nhà hát trong lần duy nhất cộng tác ấy, mà còn vì được truyền lửa mạnh mẽ từ nếp làm, cách nghĩ của một bậc đàn anh “quái kiệt”.

Thực sự là phải xem Doãn Hoàng Giang thị phạm, mới thấy hết uy lực của tay đạo diễn có chất giọng “sang sảng như lệnh vỡ”, nghe anh thao thao bất tuyệt mà chỉ còn biết nuốt lấy từng lời. Hơn hẳn các đạo diễn khác thế hệ, trên và dưới anh, đạo diễn NSND Doãn Hoàng Giang không chỉ là người có “trí nhớ siêu phàm”, thuộc làu làu hàng chục trang kịch bản, nhớ vanh vách từng phân cảnh và điều khiến tôi nể phục anh nhất chính là khối kiến văn dày dặn từ lịch sử, văn hóa... đến... thể thao. Mỗi mùa World Cup, được nghe anh “chém gió” về các danh thủ bóng đá khắp mọi châu lục cứ gọi là ù cả tai vì ngưỡng mộ! Nom anh ở ngoài đời, nếu không quen biết, chắc khó mà đoán cái ông diện đồ bò cả cây, miệng phì phèo điếu thuốc, đầu sùm sụp chiếc mũ lưỡi trai hàng hiệu như các gôn thủ chính cống kia lại đã kịp bước sang tuổi bát tuần.


Hài hòa văn học kịch, tâm thế thời cuộc…

Nhưng thật ra lúc này anh không được khỏe, dù như anh cho biết, vẫn phải ngày ngày “đi cày cuốc kiếm ăn”. Suốt mấy mươi năm sống trong nghề sân khấu, tôi đã quá thấm thía rằng sân khấu không chỉ có những vinh quang hào nhoáng, mà đằng sau nó cũng có rất nhiều chuyện không tử tế như người ta tưởng. Có lần bị rơi xuống đáy của sự chán chường, giữa những trò hề mà người ta tạo dựng, tôi đã nói với anh: “Nếu một ngày nào đó em thấy anh không còn nhân cách, em sẽ bỏ sân khấu...”. Anh chỉ cười. Và rất may, tôi không bỏ sân khấu vì anh.

Doãn Hoàng Giang là một người rất trọng bạn. Dường như đó cũng là một nét cá tính của những con người sống hoài cổ. Anh có bộ mặt rất hầm hố, nhưng... không biết uống rượu. Và anh có thể ngồi hầu rượu bạn bè hàng tiếng đồng hồ mà... không uống một giọt nào. Doãn Hoàng Giang rất sợ ở một mình. Anh sợ sự cô độc, mà anh phải thường trực sống với nó từ khi chia tay vợ. Anh thích vùi mình trong đám đông và luôn gánh vai “công tử Bạc Liêu” ở bất cứ bữa ăn nào anh có mặt.

Ít ai biết Doãn Hoàng Giang là một nhà thơ... hậu Bút Tre. Anh có thể đọc liền tù tì cả chục bài thơ châm biếm khiến người ta phì cười vì sự chơi chữ thông minh, hóm hỉnh. Nói chung anh là người hoạt ngôn và rất có duyên, thường là tâm điểm giữa đám đông vây quanh anh. Doãn Hoàng Giang từng được người trong giới đặt cho biệt danh “Máy hút bụi”. Bởi gặp ai, anh cũng nhào tới ôm hôn thắm thiết, bất kể tuổi tác, xấu đẹp, miễn là... phụ nữ. Có lẽ chính vì thế mà nhiều người nhìn anh như một gã giang hồ. Tên tuổi, cách sống “tay chơi” và dáng vẻ cô độc, bụi bặm của anh luôn thu hút phụ nữ. Nhưng họ không hiểu đằng sau dáng vẻ giang hồ bụi bặm ấy là một con người nhút nhát, thuần khiết, sợ sự đổ vỡ trên tình trường và luôn lý tưởng hóa quan niệm về tình yêu, hạnh phúc.

Tôi có cảm giác trong cuộc đời Doãn Hoàng Giang chỉ yêu một người đàn bà mà anh đã chia tay nhiều năm trước. Anh chọn cảnh “gà trống nuôi con” trong sự bủa vây của các bóng hồng. Khi chị Nguyệt Ánh (một trong những gương mặt đẹp của sân khấu kịch Việt Nam) nằm trên giường bệnh và mất ở Sài Gòn, anh luôn có mặt, thức trắng cùng với người chồng sau của chị để làm tròn trách nhiệm của những người đàn ông.

 Ai cũng biết Doãn Hoàng Giang đã dựng mấy trăm vở trên các sân khấu Việt Nam, từ kịch nói, chèo, cải lương... và từng bị bêu danh như một kẻ phá bĩnh chèo cổ. Thực trạng nhiều năm qua của nền sân khấu Việt Nam, khái niệm sân khấu thánh đường và sân khấu thế tục luôn là đề tài tranh cãi. Nhập thế để tồn tại, để được sống lay lắt với nghề, hay cứ mũ cao áo dài, bỏ công chúng ở phía sau lưng... mới là con đường của làm nghề chân chính? Và bản chất của sự sáng tạo là gì? Phải chăng đó chỉ là sự khinh bạc cực đoan như câu nói của Khuất Nguyên: “Cả đời đục mình ta trong, cả đời say mình ta tỉnh”? Đó cũng chính là nỗi trăn trở, day dứt của giới văn nghệ sĩ trước cái cao cả và tầm thường của đời sống nghệ thuật. Về một lẽ nào đó, Doãn Hoàng Giang chọn con đường thứ hai - con đường không quá ảo tưởng để tồn tại, để lĩnh cát sê cao ngất ngưởng mà các đoàn hát vẫn phải xếp hàng chờ được anh dàn dựng.

Tôi chưa được xem “Hà Mi của tôi” - vở diễn vang bóng một thời của anh. Nhưng tôi từng xuýt xoa với “Nhân danh công lý” (Nhà hát Kịch Việt Nam) và “Người sót lại của rừng cười” (Đoàn cải lương Quảng Ninh) mà anh dàn dựng. Anh là một đạo diễn rất giỏi trong những mise en scene - được hiểu như một bản phối âm, tổng hòa của các bộ môn nghệ thuật tạo dựng ấn tượng. Ở đó thấp thoáng sự hài hòa hoàn thiện giữa văn học kịch, tâm thế thời cuộc, âm nhạc, phục trang, thiết kế sân khấu... vốn là phép cộng cho thành công của một tác phẩm sân khấu hoàn chỉnh.

Tuy nhiên, dường như trong cái nhìn của tôi, Doãn Hoàng Giang chưa phải đạo diễn kịch tâm lý. Sân khấu của anh luôn gầm gào như thác đổ mà thiếu đi những giây phút tĩnh lặng để chợt òa vỡ, trồi lên thân phận con người. Tôi cảm giác anh hơi sa đà với dòng sân khấu thông tấn, mà ở đó bộc lộ khát vọng công dân nhiều hơn khát vọng nghệ thuật. Sân khấu là chuyện của con người. Với những hình bóng con người. Thậm chí chỉ là những lao xao, vật vã chợt đến rồi đi của từng thân phận hơn là những tuyên ngôn theo dòng thời sự. Có lúc tôi với anh tưởng như xa nhau, sau những cuộc tranh cãi nảy lửa về cá tính sáng tạo và những ngôn ngữ biểu hiện nghệ thuật. Dường như chúng tôi đang trôi đi trong sự hoang mang, vô định, không theo kịp tiếng gọi của thời đại mình đang sống.

Những năm gần đây, Doãn Hoàng Giang hay ngồi chánh chủ khảo các hội diễn sân khấu. Tôi từng nói với anh, hôm ngồi cùng hai NSND Đoàn Dũng, Thế Anh: “Nếu các anh không đủ dũng cảm và sự công tâm, cả giới sẽ cười các anh”. Anh bảo: “Tao có thèm gì nữa đâu để mà phải đánh mất mình”... Đúng là anh không đánh mất mình, nhưng một đôi chỗ anh đã phải bắt tay thỏa hiệp với những góc tối đằng sau nghệ thuật (Tất nhiên, thời của các anh còn sạch sẽ lắm. Sau này, đáng ra là những cuộc vui thì người ta mua bán danh nhâng nháo hơn nhiều...).

Không ai có thể vượt qua thân phận và những khúc quanh thời đại để luôn ngẩng cao đầu, tự vỗ ngực mình luôn là người tử tế. Nghĩ đến điều đó lại thấy thương anh - Một tài hoa bụi bặm biết lặng im chấp nhận cuộc chơi để được sống theo nghề.

Cách đây hơn một tháng, trong cuộc chuyện gẫu, anh bất giác thở dài: “Dường như bây giờ không còn tác phẩm nghệ thuật, mà chỉ có những tay thợ giỏi xào nấu, bưng lên những món ăn giống như nghệ thuật...”. Một cái gì vô vọng và chua xót về một nền sân khấu tử tế. Đó là một buổi sáng chớm thu Hà Nội. Ngồi với nhau một lát, xe của nhà hát lại đến đón anh đi dựng vở. Một ngày như mọi ngày...

Xem tin theo ngày:
GIÁO DỤC
11:28 12/12/2018
Sáng 12.12, nhân kỷ niệm 354 năm ngày sinh của Thám hoa Vũ Thạnh (1664 - 2018), Trung tâm hoạt động Văn hóa, Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã tổ chức hội thảo khoa học “Thám hoa Vũ Thạnh - Con người và sự nghiệp” nhằm đánh giá những đóng góp của ông đối với sự nghiệp văn hóa, giáo dục của đất nước.
Quay trở lại đầu trang