VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 16:46 | 19/12/2018 (GMT+7)
.

Lặng yên cho nước chảy

09:00 | 09/06/2018
Đó là cách Mai Văn Phấn chiêm nghiệm về cuộc đời, về tâm thế bình thản dẫn mình vào địa hạt thi ca. Những cái ta vô tình lướt qua thì ông nhắc đến, bằng chất giọng vừa trí tuệ vừa tâm linh, vừa hiện hữu vừa hư ảo. Đồng điệu với nó để mỗi người biết chững lại, tinh tế hơn…

Đằm sâu sáng tạo

 
Bìa tập thơ “Lặng yên cho nước chảy”

 “Tôi quan niệm cánh đồng thơ của mình là một cánh đồng khô hạn, là cánh đồng Việt nên cho dòng chảy của thơ ca thế giới vào. Khi chảy vào rồi lại khơi thông cho nó ra đi và cái chúng ta giữ lại là phù sa. Phù sa ấy làm tươi tốt cho cánh đồng thơ Việt”.

Nhà thơ Mai Văn Phấn
Cuối năm 2017, trong lúc tập thơ Lặng yên cho nước chảy nằm trên bàn biên tập, Mai Văn Phấn nhận giải thưởng Cikada danh giá của Thụy Điển. Ngay lập tức, các bài thơ được phát trên Đài Phát thanh Quốc gia Thụy Điển và ông được chọn là thi sĩ của tháng 2.2018. Đại sứ Thụy Điển tại Việt Nam Pereric Hogberg cảm mến: Nếu thơ ca cho cơ hội tuyệt vời mở cánh cửa để hiểu về con người, các nền văn hóa, thì thơ Mai Văn Phấn cũng vậy. “Được đọc thơ ông bằng tiếng Anh, tiếng Pháp rồi tiếng mẹ đẻ, tôi thấy mình có cái nhìn rõ ràng hơn về Việt Nam, về cuộc sống đời thường”.

Thơ Mai Văn Phấn mạnh về hình ảnh, đặc biệt là yếu tố tự nhiên. Ông viết về giọt sương treo trên vũng nước, con chuồn chuồn trên nóc cần cẩu, bờ đê, đường cụt… dùng tự nhiên để chiêm nghiệm về bản thân và soi chiếu thế giới. Với nhà thơ, phải lặng yên mới nghe được, thấy được, cảm được mọi thứ trong từng chuyển động li ti của cuộc sống. Đàm thoại với nó, người ta cần một chút trải nghiệm, gạt bỏ ồn ào náo nhiệt bên ngoài. Qua ngôn ngữ thơ, Mai Văn Phấn cũng cho thấy những trạng thái xúc cảm đẹp của con người nhiều khi bị bỏ quên. Như đậu cùng cành/ gọi nhau/ lạc giọng (bài Đôi chim), hoặc một nỗi gì xa xót chuyện xưa: Anh là đám cỏ lan ra lối đi/ Em đi hài đỏ/ Giẫm lên anh phải không? (bài Kiếp trước).

Nhiều người bảo thơ Mai Văn Phấn phảng phất vị thiền, mang hơi hướng của cuộc tri ngộ về cõi niết bàn mà ai nấy vẫn đang tìm kiếm. Bản thân ông chia sẻ mình sinh ra trong gia đình Thiên chúa giáo nhưng lớn lên rất “mê” đạo Phật. Triết lý nhà Phật chỉ ra rằng cõi niết bàn không đâu xa mà ngay trong từng giây, từng phút của cuộc sống. Thế nhưng có hiểu được hay không? Lắm lúc nó trôi nhanh chưa kịp cảm nhận, nhiều khi nó bình dị chẳng mấy để tâm…

Mai Văn Phấn chọn cách bước chậm lại trong thế giới ngôn từ, làm trái tim run rẩy trước hiện tượng đời sống, cho tâm thức được hít thở “vong linh” vạn vật. Lúc ấy, ông biết thơ đến từ đâu: “Từ một thế giới đặc biệt mà tôi đã thấy. Quan niệm vậy nhưng thế giới ấy có xuất hiện hay không? Vong linh của các đồ vật, sự việc kia có xuất hiện hay không? Phải sống đẹp, nuôi cảm xúc, trí tuệ, nuôi ý niệm của mình cho đến khi nó như quả mìn có dây cháy chậm, cháy tới khi chạm đến thì phát nổ”.


Nhà thơ Mai Văn Phấn ký tặng sách độc giả
Ảnh: T.Minh

Cách tân thơ Việt

Hành trình thơ Mai Văn Phấn là sự vận động không ngừng. Tập thơ Lặng yên cho nước chảy (Nhã Nam phát hành tháng 6.2018) tuy nhỏ xinh nhưng cho thấy từng chặng đường ấy. Sương sớm là những bài thơ 2 - 3 câu; Thay mùa - những bài thơ theo lối truyền thống; Đất mở - thơ tự do về đất đai mùa màng; Cái miệng bất tử - thơ cách tân với những vấn đề thế sự; Buông tay cho trời rạng - thơ văn xuôi và trường thi. Năm phần của tập thơ chứa đầy lý tưởng, khát khao và triết lý nhân sinh. Mở đầu với khúc dạo dịu dàng, tinh khôi, tiếp nối là ngôn từ mang tứ lạ, về sau biến hóa linh hoạt trong quan sát và liên tưởng, làm nên những bất ngờ khó đoán định.

14 tập thơ in ở nước ngoài, thơ được dịch sang 24 ngôn ngữ khác nhau. Những con số nói lên nhiều điều về sức lan tỏa của một tác giả Việt, nhưng Mai Văn Phấn còn là gương mặt đóng góp vào công cuộc cách tân thơ. Cuối những năm 1980, đầu 1990, cái tên Mai Văn Phấn được nhắc tới bên cạnh một số nhà thơ đổi mới như Nguyễn Quang Thiều, Dư Thị Hoàn, Ý Nhi, Dương Kiều Minh… Từ Giọt nắng đến Cầu nguyện ban mai, Nghi lễ nhận tên, trường ca Người cùng thời, giai đoạn 1992 - 2003 là thời điểm sáng tạo của Mai Văn Phấn vẫn mang dáng dấp truyền thống song chứa đầy dự cảm. Đến 2009, dự cảm ấy được giải phóng, định hình ở 3 tập: Hôm sau, Và đột nhiên gió thổi, Bầu trời không mái che. Chặng thơ này đầy réo gọi hoài niệm, hoang mang trong bối cảnh nhiều thứ thay đổi, các vần thơ nói về sự phá vỡ, chảy xuôi, rồi dần chuyển sang hình thái khác như một cuộc trở về.

Khởi sự từ truyền thống, cách tân rồi quay lại nhưng sự trở về này không phải đi lại con đường đã đi, giẫm lên dấu chân đã bước, mà chạm đến cảm thức khác về thơ. Ở đó, ta bắt gặp lối riêng, mang dư âm phong cách thơ hiện đại nhưng cũng rất phương Đông, thuần Việt. Ở đó, dịch chuyển là không ngừng phủ định mình để tìm kiếm mỹ cảm mới, nguồn động lực mới cho sáng tạo. Lặng yên cho nước chảy vì vậy, bên cạnh sự chiêm nghiệm cuộc đời, còn khai phóng một địa hạt, nơi mà theo nhà thơ: “Hãy gieo lên đó tâm hồn Việt, lịch sử Việt, hoa trái Việt để tạo nên một khuynh hướng thơ Việt”.

Hải Đường
Xem tin theo ngày:
GIÁO DỤC
11:28 12/12/2018
Sáng 12.12, nhân kỷ niệm 354 năm ngày sinh của Thám hoa Vũ Thạnh (1664 - 2018), Trung tâm hoạt động Văn hóa, Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã tổ chức hội thảo khoa học “Thám hoa Vũ Thạnh - Con người và sự nghiệp” nhằm đánh giá những đóng góp của ông đối với sự nghiệp văn hóa, giáo dục của đất nước.
Quay trở lại đầu trang