VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 06:59 | 24/09/2018 (GMT+7)
.
Hệ thống giáo dục mở

Xu thế tất yếu của nền kinh tế tri thức

07:24 | 17/05/2018
Trên thế giới, giáo dục mở có sự phát triển mạnh mẽ, góp phần to lớn trong việc phát triển xã hội học tập và nâng cao trình độ dân trí, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của quá trình hội nhập. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau nền giáo dục mở ở Việt Nam vẫn chưa theo kịp xu hướng quốc tế.

Chưa làm rõ nghĩa “hệ thống giáo dục mở”

Khái niệm “giáo dục mở” đã xuất hiện từ đầu thế kỷ XX và phát triển mạnh mẽ vào những thập niên 1970 cho đến nay. Đó là một hệ thống giáo dục mở rộng cửa đối với mọi người, vượt qua những hạn chế về thời gian và không gian, cũng như lứa tuổi, giúp mọi người có cơ hội tiếp cận giáo dục đào tạo suốt đời. Đến nay, hệ thống giáo dục theo hướng mở đóng vai trò quan trọng là nhân tố chìa khóa, là động lực thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, các chính phủ đều coi hệ thống giáo dục mở là xu thế tất yếu của nền kinh tế tri thức, gắn với bối cảnh của cách mạng công nghiệp lần thứ 4.

Việt Nam đã có những bước đi trong lĩnh vực giáo dục mở từ nhiều năm trước. Năm 1993, Viện ĐH Mở Hà Nội và Trường ĐH Mở TP Hồ Chí Minh được thành lập, là những cơ sở giáo dục ĐH đầu tiên cung cấp các chương trình giáo dục mở (giáo dục từ xa, và/hoặc không khống chế đầu vào). Sau đó, các chương trình đào tạo từ xa đã lan tỏa tới nhiều trường đại học trong cả nước. Việc phát triển nguồn học liệu mở cũng đã được thực hiện qua nhiều chương trình: Dự án Học liệu mở Việt Nam (VOCW); Chương trình Tài nguyên giáo dục Mở Việt Nam (VOER)... Tuy nhiên, khi so sánh với thế giới, giáo dục mở Việt Nam chưa tận dụng hết được các lợi thế của công nghệ thông tin - truyền thông, nhất là công nghệ trực tuyến trong việc tổ chức đào tạo. TSKH Phạm Đỗ Nhật Tiến cho rằng, nhìn chung giáo dục mở nước ta mới ở những bước đi nhỏ lẻ, manh mún. Đó là vì bản thân giáo dục mở nước ta đang vướng nhiều rào cản: Về nhận thức, còn quan niệm mơ hồ về giáo dục mở, ngay cả trong ngành giáo dục. Bên cạnh đó là rào cản về chính sách, kinh tế, sức ỳ của hệ thống giáo dục, rào cản về lợi ích, về ngôn ngữ và công nghệ...

Hệ thống giáo dục mở tạo cơ hội tiếp cận giáo dục cho mọi người Nguồn: ITN

Xây dựng giáo dục mở là một trong hai vấn đề cơ bản và lớn nhất, có giá trị cốt lõi trong Nghị quyết 29 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (Khóa XI) về “đổi mới căn bản và toàn diện” nền giáo dục nước nhà. Theo TS. Vũ Ngọc Hoàng, nguyên Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương, rất tiếc là cho đến nay, đã 5 năm kể từ khi có Nghị quyết, các cơ quan liên quan vẫn chưa cụ thể hóa cho rõ nghĩa là hệ thống giáo dục mở bao gồm những yêu cầu và nội dung gì”.

Tiền đề quan trọng đổi mới giáo dục

Một số người nghĩ Việt Nam đã có trường các đại học mở, và bắt đầu xây dựng tài nguyên học tập. Nhưng thực ra, nếu quan niệm giáo dục mở chỉ có vậy thôi thì còn hẹp. Hệ thống giáo dục mở không phải là một hệ thống khác, đứng bên cạnh, bổ sung cho nền giáo dục truyền thống, mà nó phải thâm nhập vào, thẩm thấu vào nền giáo dục truyền thống, yếu tố mở phải nằm trong toàn bộ hệ thống giáo dục, kể cả cơ sở đào tạo truyền thống.

GS.TS. Trần Hồng Quân, Chủ tịch Hiệp hội các trường Đại học, cao đẳng Việt Nam

Tại các nước phát triển, chính sách giáo dục mở đã vượt qua giai đoạn xây dựng các đại học mở để chuyển sang giai đoạn tập trung vào khai thác và phát triển các nguồn học liệu mở (OER), triển khai các khóa học trực tuyến mở khổng lồ (MOOC), phát triển giáo dục mở. Ở nước ta vẫn chưa có chính sách cụ thể và nhất quán và giáo dục mở. Các đại học mở vẫn thực chất là các cơ sở giáo dục khép kín trong tuyển sinh truyền thống, các OER chưa được quan tâm xây dựng và phát triển. Nhìn chung, hệ thống giáo dục nước ta vẫn là một hệ thống cứng nhắc; cùng nhiều rào cản trong cơ hội tiếp nhận cũng như công nhận trình độ. Vì vậy, vấn đề xây dựng chính sách trong giáo dục mở nói chung, chính sách OER và MOOC nói riêng, phải được đặt ra một cách thiết thực trong việc hoạch định chính sách phát triển giáo dục Việt Nam.

Nguồn học liệu mở phục vụ cho việc đào tạo và nghiên cứu có vai trò quan trọng trong phát triển giáo dục mở. Thời gian qua, nước ta có nhiều nỗ lực trong xây dựng nguồn học liệu mở hướng đến việc sử dụng chung trong cộng đồng, tuy nhiên, các nguồn học mở miễn phí còn hạn chế. Điều này, cần có sự tham gia của các cơ sở giáo dục ĐH cả nước trong việc biên soạn và chia sẻ các nguồn học liệu để tiến tới việc sử dụng chung. Theo PGS. TS. Nguyễn Văn Út, Viện Các vấn đề giáo dục, Trường ĐH Bình Dương: Cần phải nhanh chóng ban hành các quy định bảo đảm được quyền lợi chính đáng của tác giả để họ sẵn sàng đưa “đứa con tinh thần” của mình vào kho tàng chung. Bên cạnh đó, khó khăn về tài chính cũng là rào cản lớn đối với các nước đang phát triển khi muốn triển khai hệ thống giáo dục mở. Giải pháp để bảo đảm nguồn lực tài chính cho giáo dục mở là huy động sự tham gia của toàn xã hội qua phát triển quan hệ đối tác công - tư, đồng thời đẩy mạnh hợp tác khu vực và quốc tế...

Thực tế hiện nay cho thấy, ở Việt Nam giáo dục mở chưa được nhìn nhận như một thành phần cần thiết, thậm chí là bước đột phá quan trọng trong giáo dục như ở nhiều quốc gia trên thế giới, mà mới chỉ đóng vai trò thứ yếu so với giáo dục truyền thống. Để phát triển giáo dục mở, các chuyên gia cho rằng, điều quan trọng là phải thay đổi về nhận thức. Trong bối cảnh hiện tại, giáo dục mở cần được xác định là vấn đề có ý nghĩa quyết định đến “hình hài” của nền giáo dục Việt Nam trong tương lai.

Thảo Nguyên
Xem tin theo ngày:
GIÁO DỤC
00:01 20/09/2018
Sáng 19.9, Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội tổ chức Lễ Khai giảng năm học 2018-2019. Với khẩu hiệu "Nói không với thất nghiệp", nhà trường không ngừng đổi mới phương pháp giảng dạy, nghiên cứu khoa học, từ đó học trò năng động, sáng tạo đáp ứng yêu cầu trong bối cảnh mới.
Quay trở lại đầu trang