VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 07:24 | 18/07/2018 (GMT+7)
.
100 năm sinh nhà viết kịch Lộng Chương

Hiện thực sinh động và gần gũi

08:40 | 10/01/2018
Chưa từng học ở trường nghệ thuật sân khấu nào, cũng không có văn bằng chuyên nghiệp về sân khấu, song tên tuổi Lộng Chương gắn với sự phát triển của nghệ thuật kịch nói Việt Nam, đặc biệt là hài kịch. Các tác phẩm của ông đều bắt nguồn từ hiện thực sinh động của đất nước, gần gũi với mọi người…

Phong cách và bản sắc Việt

Nhà nghiên cứu chèo Hà Văn Cầu từng trăn trở về bút hiệu Lộng Chương: “Sao lại là Lộng Chương? Sách xưa nói Nam giả Lộng Chương, nữ giả Lộng Ngọc, ý nói con trai thì chơi văn vẻ, con gái thì chơi đồ trang sức bằng ngọc. Vậy, khi đặt bút hiệu, anh muốn tự thực hiện tính cách nam nhi của anh về mặt thực thể hay nhấn mạnh hoạt động của anh về mặt thi dụng? Có lẽ là cả hai, nói theo người xưa nam là thể, chương là dụng”.

Không biết có phải cái nợ văn chương đeo từ kiếp trước, như bạn bè ông từng nói, nhà viết kịch Lộng Chương (1918 - 2003) đã cống hiến suốt cuộc đời mình cho nghiệp văn. Ông đã sáng tác, chỉnh lý, viết lại hàng trăm vở kịch ở nhiều thể loại: Kịch nói, kịch hát, kịch rối… và đặc biệt là hài kịch. Ngôn ngữ trong các sáng tác của Lộng Chương giản dị, trong sáng, gần gũi với quần chúng, bám sát hiện thực đời sống. Tuy không qua trường lớp, nhưng nghệ sĩ, nhà viết kịch Lộng Chương có tới hàng trăm tác phẩm, mà qua đó thể hiện phần nào quan điểm của ông về vấn đề xây dựng nghệ thuật kịch nói Việt Nam.

Lộng Chương đặc biệt quan tâm tới tính dân tộc trong sáng tác của mình. Ước muốn thể hiện phong cách và bản sắc của người Việt Nam trên sân khấu làm ông suy nghĩ ngay từ khi mới dấn thân vào con đường hoạt động nghệ thuật gian khổ nhưng cũng đầy hấp dẫn này. TS. Tôn Thảo Miên đã nhận xét: “Nhìn vào sáng tác của ông, chúng ta thấy tất cả đều bắt nguồn từ hiện thực sinh động của đất nước, đó là những vấn đề gần gũi, thiết thân đối với vận mệnh của dân tộc, cũng như với số phận của mỗi người”. Xây dựng tính cách nhân vật, cũng như mâu thuẫn, xung đột trong vở kịch trên cơ sở những chất liệu có thực, do đó kịch của Lộng Chương thường dễ hiểu, dễ nhớ.

Trong sự nhạy cảm, tinh tế của một tâm hồn nghệ sĩ và ý thức trách nhiệm của người cầm bút với thời cuộc, Lộng Chương luôn tìm ra vũ khí lợi hại, sắc bén để chiến đấu và chiến thắng ở thể loại hài kịch mà cho đến nay khó có cây viết nào vượt qua được ông. “Người ta không thấy những mâu thuẫn quyết liệt, xung đột gay gắt trong kịch Lộng Chương, nhưng không phải vì thế mà nó không sâu sắc hoặc giảm bớt tính chiến đấu; ngược lại, chính việc phổ cập trong công chúng đã nói lên tác dụng tích cực của những tác phẩm nghệ thuật này”, TS. Tôn Thảo Miên cho hay.


Cảnh trong vở “Quẫn” do NSƯT Trần Lực dan dựng, công diễn nhân dịp kỷ niệm 100 năm sinh nha viết kịch Lộng Chương

Nguyên vẹn giá trị thời đại

Các nhà phê bình sân khấu đều cho rằng, tác giả Lộng Chương đã dựng lên được những tính cách hài kịch nhiều vẻ, tìm được đúng đối tượng cho tiếng cười đả kích của mình. Đây không phải tiếng cười nhằm tiêu diệt đối tượng mà là cải tạo đối tượng bằng thái độ phê phán trào lộng quyết liệt, sâu cay.

Tại tọa đàm “100 năm nhà viết kịch Lộng Chương” do Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam tổ chức mới đây, các đại biểu đều khẳng định, với khối lượng đồ sộ tác phẩm, nhà viết kịch Lộng Chương xứng đáng là “đại thụ” của sân khấu Việt. Các tác phẩm của ông đã làm rạng rỡ cho sân khấu, là sinh mệnh của biết bao đoàn nghệ thuật. Trong số 140 kịch bản của Lộng Chương, có “Quẫn”, “A Nàng”, “Cửa mở hé”, “Đôi ngọc lưu ly”, “Tình sử Loa thành”… Theo PGS.TS. Trần Trí Trắc, nếu ở Nga có Gogol, chỉ cần “Quan thanh tra” đã làm ông bất tử, thì ở Việt Nam cũng chỉ cần “Quẫn” đã đưa Lộng Chương sống mãi.

PGS.TS. Nguyễn Thị Minh Thái rất thú vị khi nghiên cứu trường hợp “Quẫn” - hài kịch sáng giá nhất của Lộng Chương, đã được hai đạo diễn dàn dựng thành công trong khoảng thời gian cách xa nhau. Đạo diễn, NSND Trần Hoạt dựng “Quẫn” cho Nhà hát Kịch Việt Nam năm 1960, công diễn tới 2.000 đêm. Đạo diễn, NSƯT Trần Lực dựng “Quẫn” cho LucTeam, nhóm sinh viên Trường ĐH Sân khấu và Điện ảnh Hà Nội, tham gia Liên hoan Sân khấu Hà Nội tháng 10.2016, cũng thành công. Theo PGS.TS. Nguyễn Thị Minh Thái, khi dựng “Quẫn” cho Nhà hát Kịch Việt Nam tung hoành trên sân khấu hàng nghìn đêm, Trần Hoạt đã khẳng định, “Quẫn” là vở hài kịch đỉnh cao, từ kịch bản hoàn hảo, đã tạo cơ sở mỹ học về hài kịch cho ông bay bổng trong dàn dựng và thể hiện rực rỡ tài nghệ sắm vai kịch của dàn nghệ sĩ gạo cội Nhà hát Kịch Việt Nam khi đó.

Còn với phiên bản “Quẫn” mới, NSƯT Trần Lực tạo ra sự hấp dẫn bằng thứ ngôn ngữ sân khấu giản đơn của chủ nghĩa biểu hiện - ước lệ. Đó là sự tối giản về ánh sáng, trang trí, thậm chí cả cốt truyện. Chính ngôn ngữ mới mẻ này kích thích sự tò mò, trí tưởng tượng và niềm hứng khởi cho khán giả, để vở diễn sống mãi với thời gian.

Hồng Hà
Xem tin theo ngày:
GIÁO DỤC
15:29 20/04/2017
Sáng 20.4, Đoàn giám sát của Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ do Phó Chủ nhiệm Ủy ban Ngô Thị Minh làm Trưởng đoàn đã làm việc với Sở GD - ĐT Lâm Đồng về thực hiện chính sách, pháp luật đối với đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục giai đoạn 2010 - 2016.
Quay trở lại đầu trang