VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 07:57 | 17/10/2017 (GMT+7)
.

Bồi giấy trông trăng

08:43 | 04/10/2017
Giấy theo khuôn mà mang hình hài. Ông Địa cười hiền, chú Tễu tươi vui, muôn vàn muông thú ngộ nghĩnh hiện lên dưới lớp sơn óng ánh còn thảng mùi hồ… Mặt nạ giấy bồi đã đi vào tâm thức người Việt như một thứ để ngắm chơi, mơ ước, cũng là để hồi tưởng trông trăng mỗi năm chỉ tái hiện một lần.

Tiếp cận văn hóa dân tộc

“3 năm qua, những người tham gia chương trình Cùng sáng tạo mặt nạ Việt đều trên tinh thần tự nguyện nhưng thiếu nhà tài trợ thực sự quan tâm đến những hoạt động hướng về truyền thống. Do vậy, trước mắt chúng tôi vẫn tập trung vào đối tượng ở thành thị, còn với trẻ vùng xa, mới chỉ mang sản phẩm đi tặng. Một số tỉnh lân cận như Thái Bình, Nam Định… chúng tôi gửi sản phẩm, hướng dẫn tự tổ chức”.

 TS. Trang Thanh Hiền

3 năm trước, chương trình “Cùng sáng tạo mặt nạ Việt, vui Tết Trung thu” lần đầu tiên được khởi dựng. Có lẽ phải từ rất lâu, người Hà Nội mới được trở về đúng không khí của Tết trông trăng xưa, trẻ em Hà Nội được trải nghiệm làm thức đồ chơi Trung thu ý nghĩa. Và mặt nạ giấy lại tiếp tục được tô bồi, tỏa lan giá trị. Trong truyền thống Việt, vào dịp Trung thu, đây là loại hình trò chơi dân gian đặc trưng, gắn liền với phong tục cúng trăng vào trung tuần tháng Tám, thể hiện đậm nét văn minh lúa nước Việt Nam. Đặc sắc nhất trong đó phải kể đến mặt nạ ông Địa, tức thần Đất với khuôn mặt tròn vành vạnh, biểu tượng cho sự tươi tốt, miệng cười to thể hiện đất đai màu mỡ. Ông Địa cùng trông trăng cầu cho nông nghiệp phát triển, mùa màng bội thu.

Nhưng đấy là quan niệm của người lớn, còn với trẻ em, trải nghiệm làm mặt nạ giấy bồi trước hết là vui thú, qua đó tiếp cận văn hóa cổ truyền. Người khởi dựng chương trình, TS. Trang Thanh Hiền nhận định: “Nếu trẻ thật sự hiểu thì sẽ yêu và thích thú với những sản phẩm dân gian. Làm cho các em hiểu và yêu rất quan trọng khi truyền thống rước đèn trông trăng, lễ cúng trăng dịp Tết Trung thu đã dần phai nhạt, đặc biệt với trẻ em thành phố bởi cuộc sống hiện đại”.

Năm nay, chương trình Cùng sáng tạo mặt nạ Việt lần thứ 3 được tổ chức ở ngoại thành Hà Nội (Long Biên) thay vì khu trung tâm Thủ đô như hai lần trước. Cách làm này nhằm mở rộng đối tượng tiếp cận, để ngày càng đông đảo trẻ em hiểu giá trị của mặt nạ truyền thống. Anh Nguyễn Thế Hưng (quận Long Biên) chia sẻ: “Vài năm nay, đồ chơi Trung thu cho trẻ em dần quay về với các loại hình truyền thống. Chúng tôi ngày càng nhận thức được giá trị của đồ chơi dân gian. Cảm ơn những dịp như thế này để con trẻ được tham gia trải nghiệm”.

Sự trở lại mạnh mẽ của đồ chơi truyền thống, tâm trạng hào hứng của phụ huynh và các em thiếu nhi… phần nào đem đến cái nhìn lạc quan về chỗ đứng của di sản dân gian trong xã hội hiện đại. Với anh Bùi Tiến Khang (quận Hai Bà Trưng), hình ảnh chiếc mặt nạ giấy bồi luôn gợi ký ức về những mùa Trung thu. “Cứ đầu tháng Tám, ông nội lại làm cho chúng tôi chiếc mặt nạ giấy bồi, nhắc rằng trò chơi này giúp con có được cái tâm yên tĩnh, hướng về giá trị dân tộc để biết cách đối nhân, xử thế. Giờ tôi lại nói với các con, cho chúng tham gia sân chơi lành mạnh này để qua đó hiểu về văn hóa, yêu đất nước mình hơn”.


Trải nghiệm làm mặt nạ giấy bồi trong chương trình Cùng sáng tạo mặt nạ Việt
Ảnh: Thái Minh

Khôi phục sức sống làng nghề

Đến nay tại Hà Nội dường như chỉ còn duy nhất gia đình bà Đặng Thị Hương Lan, ở 73 Hàng Than còn làm mặt nạ truyền thống. Trên gian gác nhỏ của phố cổ, bà thủng thẳng nhắc chuyện thăng trầm của nghề mấy năm về trước: Đang buôn bán bình thường thì “hàng Tàu” tràn vào. Hàng Việt Nam “nép mình”, nhiều hộ bỏ nghề còn lại gia đình tôi. Mang tiếng một mình một chợ mà hàng hóa ế ẩm, bán chẳng ai mua. Muôn vàn khó khăn, chúng tôi vẫn cứ làm. Được bố mẹ truyền cho, nó là cái nghiệp của mình, chỉ biết nâng niu, quý trọng. Và gia đình bà vẫn cứ làm chú Tễu, mặt hổ, mặt trâu… mặc cho xu thế hiện đại, nhiều người đã dần lãng quên. 

Bởi vậy, vào năm tháng khó khăn của nghề truyền thống, len lỏi bên các mặt hàng đồ chơi nhập khẩu vẫn có bóng dáng những chiếc mặt nạ giấy bồi. Rồi nhờ sự đồng khởi của những người nặng lòng với trò chơi dân gian, chúng vào đà khôi phục sức sống vốn có. “Sau mấy năm tổ chức chương trình Cùng sáng tạo mặt nạ Việt, chúng tôi thấy có đóng góp vô cùng hữu ích cho sự phát triển làng nghề. Lần đầu khởi dựng, có làng nghề bán được toàn bộ sản phẩm lưu trữ từ nhiều năm trước. Đến năm thứ hai, mỗi nhà trung bình bán được 4 - 5 nghìn mặt nạ và năm nay chắc hẳn con số này còn cao hơn”, TS. Trang Thanh Hiền cho biết. 

Với sự phát triển của các sân chơi mang màu sắc dân gian, làng nghề được góp sức bằng việc cung cấp nguyên liệu, sản phẩm... Nghệ nhân Đặng Thị Hương Lan hồ hởi khoe, vào những ngày này, gia đình bà vô cùng tất bật, làm liên tục từ sáng đến đêm không đủ hàng cho khách. Nhiều người tìm đến tận nhà đặt hàng, có người đến để trải nghiệm cách làm mặt nạ. Là người Việt hay người nước ngoài, trẻ em hay người lớn... với tôi, họ đều đang đi tìm kiếm nét đẹp cho tâm hồn.

Lê Thư
Xem tin theo ngày:
GIÁO DỤC
15:29 20/04/2017
Sáng 20.4, Đoàn giám sát của Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ do Phó Chủ nhiệm Ủy ban Ngô Thị Minh làm Trưởng đoàn đã làm việc với Sở GD - ĐT Lâm Đồng về thực hiện chính sách, pháp luật đối với đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục giai đoạn 2010 - 2016.
Quay trở lại đầu trang