VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 11:18 | 23/07/2017 (GMT+7)
.
Tự chủ đại học: Không thể nửa vời

Bài cuối: Cần lộ trình bài bản

07:15 | 19/05/2017
Không thể phủ nhận tự chủ trong giáo dục đại học (GDĐH) ở Việt Nam đã có nhiều chuyển biến tích cực, mang lại thành tựu bước đầu. Nhưng các quyền tự chủ vẫn chưa thực sự phát huy hết tác dụng, nhiều trường thiếu năng lực, chưa sẵn sàng đón nhận.

>> Bài 4: Nguồn lực chưa tương xứng

>> Bài 3: Có “quyền” mà không có “hành”

>> Bài 2: Trong vòng kim cô

>> Bài 1: Khéo co mới ấm

Cơ chế, chính sách chưa đồng bộ

“Thực tế đã bước khá dài nhưng chúng ta vẫn loay hoay ở nhận thức. Sắp tới, nếu không quyết liệt, ta sẽ bị tụt hậu trên chính đất nước mình. Dự kiến năm 2018 sẽ sửa Luật Giáo dục và Luật Giáo dục Đại học. Những vấn đề đặt ra tại các cơ sở giáo dục chính là căn cứ để Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ tham gia chỉnh sửa 2 Luật này”.

PGS. TS. Phan Thanh Bình  -
Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ

Theo các chuyên gia, tự chủ ĐH đòi hỏi năng lực quản lý vững vàng, đội ngũ cán bộ đủ mạnh, có khả năng xây dựng chương trình, giáo trình giảng dạy theo chuẩn mực quốc tế; cơ sở vật chất hiện đại, tỉ lệ sinh viên chính quy/giảng viên cơ hữu bảo đảm… “Tuy nhiên, triển khai vấn đề này một cách hệ thống khó khăn hơn rất nhiều. Cơ hội đi kèm thách thức, tự chủ đi kèm trách nhiệm giải trình, giao quyền tự chủ đi kèm với năng lực, tự chủ trên lĩnh vực này đòi hỏi tự chủ trên thành tố khác…” - Giám đốc ĐHQG TP Hồ Chí Minh, PGS. TS Huỳnh Thành Đạt nhận định. Càng phức tạp hơn khi điều kiện và năng lực thực tế ở các đơn vị khác nhau. Những cơ sở đào tạo nhiều chương trình có khả năng xã hội hóa cao như khối trường kinh tế, kỹ thuật, công nghệ… tự chủ tương đối thuận lợi, còn với các trường khoa học tự nhiên, xã hội, nhân văn… thậm chí còn cần được cấp ngân sách nhiều hơn cho đào tạo và NCKH cơ bản.

Chính vì chưa đủ năng lực dẫn đến lúng túng khi tiếp nhận quyền tự chủ. Có trường nhận quá nhiều tận dụng không hết, ngược lại có trường bị giới hạn một số mặt nên không thể triển khai, hoặc tỷ lệ phân chia quyền thiếu cân đối. Chẳng hạn, khi cho tự chủ, có trường làm theo tiến trình về học thuật/chương trình/giáo viên/tài chính/tuyển sinh, họ cần căn cứ chương trình như thế nào, nhân lực, lương bổng ra sao, cần bao nhiêu tài chính… Như thế, nhà trường cần được giao đầy đủ các quyền, thiếu một mặt không thể tiến hành. Ngược lại, có trường muốn tự chủ tuyển sinh, tài chính để căn cứ làm kinh phí hoạt động, yêu cầu tự chủ không cần sâu rộng. Hiệu trưởng Trường ĐH Y dược, ĐH Thái Nguyên, GS. TS Nguyễn Văn Sơn cho biết: “Lâu nay, mò mẫm để tự chủ vẫn là nỗi khổ của chúng tôi. Cơ chế, chính sách không đồng bộ, có những cái lạc hậu mà cứ áp vào thực tiễn thì rất khó làm. Bởi vậy bao nhiêu năm, thực hiện tự chủ, sờ chỗ nào cũng thấy các đơn vị kêu khó, không làm được”.

Tự chủ hướng tới nâng cao chất lượng tại các cơ sở GDĐH công lập  Nguồn: ITN

Ngay cả cơ quan chủ quản cũng có cái khó khi chuyển giao quyền tự chủ cho các trường. Đơn cử Bộ GD - ĐT đang quản lý hơn 40 trường ĐH (chưa đến 5%), Vụ trưởng Vụ Giáo dục ĐH Nguyễn Thị Kim Phụng cho biết, dù xác định sẽ “cởi trói” nhưng trao quyền thế nào cho các trường, để sau đó, hệ thống GDĐH phát triển hợp lý hơn, sự quản lý của Nhà nước hiệu quả hơn, thì vẫn chưa có lời giải thống nhất. “Có 2 trường phái, một cho rằng Luật phải hệ thống cụ thể, chi tiết để các trường thực hiện, không cần xin - cho, trình duyệt. Nhưng cũng có quan điểm tự chủ mà vướng hết luật này, luật kia thì tự chủ thế nào được”.

Không thể vội vàng

Từ Nghị quyết số 77/NQ - CP của Chính phủ về thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động đối với các cơ sở GDĐH công lập giai đoạn 2014 - 2017, tới nay đã có 16 trường ĐH, Học viện được phê duyệt đề án thí điểm tự chủ. Khó khăn không chỉ ở bước đầu, nhiều ý kiến nhận định, cần tự chủ nhưng không có nghĩa chọn một thời điểm là buông cả. Hiệu trưởng Trường ĐH Ngoại ngữ, ĐHQG Hà Nội TS. Đỗ Tuấn Minh giải thích, không phải tất cả bộ phận đều nhanh chóng phối hợp nhuần nhuyễn, sẽ có ngành cần mở thêm, có ngành dừng tuyển, nhưng không phải nói là dừng được ngay, cái này phải nương vào cái khác… “Điều đó khiến các trường rụt rè. Là Hiệu trưởng tôi rất băn khoăn, rơi vào trạng thái bâng khuâng giữa hai dòng nước. Thấy người ta được tự chủ cũng ham, nhưng cũng lo sợ mạo hiểm”, TS. Đỗ Tuấn Minh nói.

Hiệu trưởng ĐH Kinh tế - Luật, ĐHQG TP Hồ Chí Minh, TS Nguyễn Tiến Dũng so sánh, nếu trong kinh tế, Việt Nam thực hiện tái cơ cấu nền kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng, thì với GDĐH cũng cần. Bất cập trong triển khai tự chủ hiện nay không những ở văn bản pháp luật mà còn về lộ trình. Dù quay về đúng thuộc tính nhưng đã một thời gian dài, GDĐH vẫn vận hành theo cơ chế xin - cho, vì vậy hiện rất cần rà soát, đánh giá toàn bộ hệ thống. Ngay sự quản lý của cơ quan chủ quản, tuy đã nhất trí xóa bỏ nhưng đến nay, vẫn chưa có văn bản, chưa có đánh giá tổng thể điểm mạnh/yếu của các đơn vị thực hiện tự chủ, làm kinh nghiệm cho các trường đi sau.

Trong bối cảnh cơ chế thị trường, nếu không sớm đưa ra lộ trình bài bản, các trường khó có thể xoay sở. PGS. TS Nguyễn Đức Hòa, Hiệu trưởng Trường ĐH Đà Lạt cho rằng, lộ trình ở đây không chỉ về mặt thời gian mà còn kèm lực tiếp sức cho các trường: “Muốn thoát khỏi bầu vú mẹ phải biết tự bước đi, cũng như muốn các trường tự chủ phải có cơ chế cho nó vận hành. Chất lượng GDĐH tốt hay không dựa trên sự vận hành ấy có đúng hay không. Chúng ta cần cái nhìn mang tính tổng thể, tư duy phát triển GDĐH tầm quốc gia, theo hướng hội nhập quốc tế”.

Lê Thư
Xem tin theo ngày:
GIÁO DỤC
15:29 20/04/2017
Sáng 20.4, Đoàn giám sát của Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ do Phó Chủ nhiệm Ủy ban Ngô Thị Minh làm Trưởng đoàn đã làm việc với Sở GD - ĐT Lâm Đồng về thực hiện chính sách, pháp luật đối với đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục giai đoạn 2010 - 2016.
Quay trở lại đầu trang