VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 07:52 | 26/06/2017 (GMT+7)
.

Khúc đồng dao thị giác

17:39 | 18/04/2017
Cảm hứng từ những dư cảnh, ký ức gắn bó với làng mạc nông thôn, những câu chuyện kể dân gian, phong tục thờ phụng tổ tiên, ngưỡng vọng thần, Phật… được các nghệ sĩ thể hiện một cách ẩn dụ trên các bức tranh, video và sắp đặt nghệ thuật. Triển lãm Trông trời ngóng thánh giống như khúc đồng dao thị giác về những giá trị truyền thống đang dần phai nhạt.

Trông trời ngóng thánh

Từ câu chuyện người mẹ thành kính làm lễ giải hạn cho gia đình trong điện thờ thánh ở quê, hình ảnh huyền bí, mờ ảo được tái hiện mê hoặc trong video Trông trời ngóng thánh của nghệ sĩ Tạ Minh Đức. Những lời khấn cầu tưởng như xa xăm, khó hiểu hòa quyện với không gian đem đến sự dao động trong cảm xúc. Tinh thần ấy trải đều trong các tác phẩm, khiến người xem phải lắng lại và ngẫm ngợi. Đó là một viễn cảnh vừa buồn cười, vừa rối ren của xã hội nửa thành thị, nửa nông thôn trong 4 phân mảnh sắp đặt trình diễn của Tạ Minh Đức.


Tác phẩm của Nguyễn Đức Phương vẽ trên mảnh gỗ vốn là cửa của một ngôi nhà truyền thống bị dỡ bỏ
Ảnh: Lê Thư

Trông trời ngóng thánh là triển lãm cuối cùng của dự án “Dựng nhà”. Bằng cách khảo sát, nghiên cứu nhà truyền thống đồng bằng Bắc Bộ, các nghệ sĩ cùng quay về quá khứ để khơi lên, tái tạo những giá trị của nhà truyền thống đã và đang mai một. Triển lãm diễn ra tại Nhà Sàn Collective, số 1 Lương Yên, Hà Nội từ 14 - 28.4.

Nguyễn Huy An dắt khán giả vào thế giới tâm linh “nghìn mắt nghìn tay” của Phật bà Quan Âm, hiện thân của từ bi cứu khổ cứu nạn trong Phật giáo. Khác biệt nằm ở sự giải thiêng biểu tượng ấy, qua hành động chia nhỏ con mắt và cánh tay, ghép với những câu thơ đầy tính chiêm nghiệm. Còn với Nguyễn Đức Phương, nông thôn được khắc họa đậm nét hơn qua loạt tranh màu tươi mới. Nghệ sĩ tìm mua giấy bản thường dùng để bồi tượng, thu lượm những bậu cửa sổ cũ bị vứt đi của nhà cổ trong làng, lục tìm chồng tạp chí từ đầu thập niên 1980 của ông mình rồi vẽ lên chúng. Sử dụng bột đất tạo tông ấm, cùng các loại cây cỏ, đá… cho màu sáng rỡ. Các tác phẩm toát lên nét hồn nhiên như khúc đồng dao bằng hình về nông thôn mới, về quang cảnh công trường ngổn ngang trong làng xã.

Vật chất - tinh thần hòa trộn và không ngừng biến đổi. Thể hiện điều ấy, 3 tác giả gợi lên bối cảnh nông thôn đồng bằng Bắc Bộ. Được bao bọc bởi những con sông lớn, đất đai màu mỡ, làng xóm quây quần, từ nhà dân đến đình chùa, đền miếu đều hài hòa với tự nhiên. Dần dà, ngôi làng phát triển thành đô thị đông đúc, tất cả các công trình xưa chỉ hiển hiện một cách mơ hồ, nhiều giá trị tinh thần trở nên mờ nhạt. Nghệ sĩ Nguyễn Phương Linh nhận định: “Triển lãm này hoàn toàn thoát ra khỏi kiến trúc vật lý mà theo hướng tinh thần và tâm linh. Những thứ ấy, ngày nay đang thay đổi rất nhiều. Văn minh đô thị như một lực khổng lồ, mà mỗi tác phẩm như một nỗ lực kéo giằng nó lại”.

Bồi đắp truyền thống

Không chỉ nghiên cứu giá trị vật chất của nhà truyền thống, mà quá trình trải nghiệm tại thôn quê của các nghệ sĩ đã đưa lại những ý niệm nghệ thuật sâu sắc về đời sống tinh thần của con người. Chất thuần nông thấm vào tâm hồn họ, trong hoạt động thờ phụng tổ tiên, thần, Phật, thờ sông thờ đất, muông thú… Nhưng cuộc sống lao động nhọc nhằn cũng cất lên ước vọng mưa thuận gió hòa, được ấm no, được linh hồn cố nhân và thần thánh chở che, giúp đỡ. Ấy vậy, niềm tin vào thế giới tâm linh và sự khăng khít với thiên nhiên cũng thay đổi qua năm tháng, nhất là trước cuộc đổ bộ công nghiệp hóa cùng sự thúc đẩy tiêu thụ và văn minh đô thị. Song triển lãm Trông trời ngóng thánh không đưa ra phán xét rạch ròi về sự chuyển mình đó. Theo nghệ sĩ Nguyễn Huy An: “Các tác phẩm không đề cập trực tiếp đến vật chất truyền thống - là cái dễ nhận biết - mà quan tâm nhiều hơn đến những giá trị biểu tượng bên trong đang dần trở nên bão hòa. Ví dụ, thiên thủ thiên nhãn thời điểm này khá nhạt nhòa trước công nghiệp sản xuất hàng loạt. Xưa, tượng Phật nghìn mắt nghìn tay là biểu tượng linh thiêng ở chốn chùa chiền, còn hiện giờ, nó được phổ biến rộng rãi, và là một sản phẩm thương mại…”.


Poster triển lãm

Tiếc nuối cho những phì nhiêu văn hóa đang phai nhạt, xao động trước sự mai một giá trị tích tụ ngàn đời, thông qua nghệ thuật, các nghệ sĩ muốn mỗi người thấy được những gì cần giữ và phát huy. “Tự thân chúng ta, ai cũng có rung động với các giá trị cổ truyền. Với các nghệ sĩ, khi giá trị đó càng mờ nhòa, thì sự rung động, khát khao tìm lại càng mãnh liệt”, họa sĩ Nguyễn Đức Phương nói.

Và nỗ lực níu giữ giá trị của làng quê, của nhà truyền thống trong bối cảnh đô thị hóa chính là cách ta nhìn lại, định vị tinh thần thực sự của mình. Nghệ sĩ Nguyễn Phương Linh cho rằng, sứ mệnh của nghệ sĩ, của nghệ thuật không phải trực tiếp làm công tác bảo tồn mà đưa ra các câu hỏi và tiên phong chất vấn, cũng như chia sẻ cảm giác bất an, lạc lõng, cô đơn bởi những thứ dần mờ nhòa. Từ đó, thức tỉnh ý thức giữ gìn văn hóa truyền thống. “Thực hiện dự án Dựng nhà, ban đầu, mọi người dường như không biết nhiều, thậm chí không quan tâm. Cứ cái gì thuộc về truyền thống mình rất ngại động vào, thấy sập gụ, tủ chè, cột kèo hoa văn… là tránh. Nhưng quá trình tiếp xúc, thực hành, và qua các tác phẩm, mỗi người sẽ hiểu và thông cảm cho nỗi xót xa của thế hệ cha ông khi thấy văn hóa truyền thống bị mai một, biến đổi. Từ đó, biết nối truyền theo cách của mình”.

Thái Minh
Xem tin theo ngày:
GIÁO DỤC
15:29 20/04/2017
Sáng 20.4, Đoàn giám sát của Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ do Phó Chủ nhiệm Ủy ban Ngô Thị Minh làm Trưởng đoàn đã làm việc với Sở GD - ĐT Lâm Đồng về thực hiện chính sách, pháp luật đối với đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục giai đoạn 2010 - 2016.
Quay trở lại đầu trang