VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 23:52 | 21/08/2017 (GMT+7)
.
Tổ chức đại diện tập thể tác quyền trong lĩnh vực văn học nghệ thuật

Chưa đủ mạnh, thiếu chuyên nghiệp

08:55 | 27/02/2017
Hệ thống tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả, quyền liên quan ở Việt Nam đến nay chưa bao quát đầy đủ các lĩnh vực. Bên cạnh đó, 5 tổ chức đang hoạt động trong lĩnh vực văn học nghệ thuật lại chưa đủ mạnh, thiếu chuyên nghiệp, gây khó khăn trong quản lý việc khai thác, sử dụng tác phẩm và bảo vệ tác quyền.

Khó từ nhận thức

Ra đời đã hơn 10 năm, đang đại diện cho hơn 1.000 tác giả thành viên, trong đó có hơn 800 hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, nhưng hoạt động của Trung tâm Quyền tác giả Văn học Việt Nam (VLCC) còn nhiều khó khăn. Ông Đỗ Hàn - Chánh Văn phòng Hội Nhà văn Việt Nam, Phó Giám đốc VLCC cho biết: Trung tâm chưa có đủ con người, điều kiện để làm tốt nhiệm vụ. Trong đó, có khó khăn từ nhận thức, Ban Giám đốc phần lớn kiêm nhiệm, nên thời gian, trí tuệ dành cho hoạt động này hạn chế. Ngoài ra, ngay nhận thức chưa đầy đủ của các tác giả thành viên cũng dẫn đến nhiều lùm xùm. “Các tác giả cứ ký vào văn bản, không cần biết như vậy là có ủy quyền hay không, đến khi người ta khai thác theo hợp đồng thì không đồng ý. Như khi đối tác thử nghiệm khai thác tác phẩm trên bản kỹ thuật số, nhiều nhà văn cho là bán rẻ tác phẩm của họ, trong khi đó là bán quyền khai thác tác phẩm trên môi trường số, chứ không phải bán tác phẩm...”.

Không chỉ VLCC, Hội Bảo vệ quyền của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam (APPA) mới ra đời 1 năm cũng trong tình trạng tương tự. NSND Thanh Hoa - Chủ tịch Hội chia sẻ: “Là tổ chức phi chính phủ, không được tài trợ, Ban lãnh đạo chơi vơi tồn tại suốt 1 năm qua. Đến nay, tôi chưa thu của ai đồng nào, kể cả tiền hội phí và tiền bản quyền. Bởi không thể tự nhiên đến nơi nào đó đòi tiền sử dụng tác phẩm, vì chưa ai hiểu về APPA. Chúng tôi muốn tuyên truyền đề mọi người hiểu đã có APPA, và việc trả cho người biểu diễn âm nhạc là ý thức, trách nhiệm, văn hóa của người nghe. Thế giới đã thực hiện lâu, nhưng vấn đề này ở Việt Nam hiện vẫn quá mới mẻ”.

Thực tế, từ năm 1990, Cục Bản quyền tác giả, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch được giao nhiệm vụ nghiên cứu, xây dựng hệ thống tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả, quyền liên quan. Sau 12 năm, tổ chức đầu tiên ra đời, đó là Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC). Tiếp đó có Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Việt Nam (RIAV) - năm 2003; Trung tâm Quyền tác giả Văn học Việt Nam - 2004, Hiệp hội Quyền sao chép Việt Nam (VIETRRO - 2010), và Hội Bảo vệ quyền của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam - 2016. Trong số đó, VCPMC đang hoạt động hiệu quả nhất, với tổng số tiền tác quyền thu được năm 2016 (đã trừ thuế) gần 73 tỷ đồng.

Phối hợp bảo vệ tác quyền

Để các tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả, quyền liên quan hoạt động hiệu quả, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang xây dựng dự thảo Nghị định quy định chi tiết và biện pháp thi hành một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan, trong đó quy định về hoạt động của các tổ chức đại diện tập thể, dự kiến hoàn thành trong quý IV. 2017.

Qua thời gian tương đối dài, các tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả, quyền liên quan đã nỗ lực phát triển hội viên, thu tiền bản quyền, xây dựng phần mềm quản lý hệ thống, cơ sở dữ liệu về tác giả, tác phẩm... qua đó, các quy định pháp luật về quyền tác giả và quyền liên quan được thực thi. Tuy nhiên, Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bùi Nguyên Hùng cho rằng, một số tổ chức chưa đủ mạnh và chuyên nghiệp, chưa thực hiện đầy đủ tính công khai trong cấp phép, thu, phân phối tiền bản quyền; đặc biệt, thiếu vắng sự hợp tác giữa các tổ chức này trong thực hiện thỏa thuận hoặc xử lý vi phạm về quyền tác giả, quyền liên quan. Vì vậy, sự chồng lấn trong bảo vệ tác quyền là điều không tránh khỏi, dù cả nước mới có 5 tổ chức đại diện tập thể quản lý việc khai thác, sử dụng tác phẩm của tác giả hoặc chủ sở hữu ủy quyền. Chẳng hạn, 1 bài hát được phát sóng trên truyền hình, có thể 3 tổ chức đại diện đến để đòi tiền bản quyền cho nhà sản xuất, nhạc sĩ, hoặc người biểu diễn như: Ca sĩ, nghệ sĩ chơi nhạc, nghệ sĩ múa phụ họa...

Để tháo gỡ vướng mắc trong việc thu, phân phối tiền bản quyền dưới các hình thức ghi âm ghi hình phát sóng trên internet, tại các nhà hàng, karaoke, Cục Bản quyền tác giả phối hợp với các cơ quan liên quan đã xây dựng Chương trình phối hợp giữa Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả Âm nhạc Việt Nam, Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Việt Nam và Hội Bảo vệ quyền của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam. Theo đó, các bên thống nhất thỏa thuận và ký kết hợp đồng cụ thể về việc đại diện và chi phí đàm phán mức thu, tỷ lệ lợi ích của từng quyền, hình thức phân phối tiền bản quyền... Nhạc sĩ Phó Đức Phương - Giám đốc VCPMC cho rằng, việc ký kết này xuất phát từ nhu cầu tự thân của các tổ chức, mục tiêu lớn nhất là hướng tới sự văn minh trong thực thi và bảo vệ tác quyền, tuân thủ luật pháp.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang xem xét hồ sơ xin thành lập Hội Bảo vệ quyền của tác giả tác phẩm điện ảnh, và còn nhiều lĩnh vực cần bảo vệ tác quyền như mỹ thuật, kiến trúc, nhiếp ảnh... Theo Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Vương Duy Biên, các tổ chức đại diện này cần hoàn thiện, phát triển, để xã hội có ý thức về bản quyền khi sử dụng tác phẩm, giúp văn nghệ sĩ yên tâm sáng tạo, đóng góp cho nền văn hóa nghệ thuật nước nhà, tiến tới xây dựng ngành công nghiệp văn hóa. 

Thảo Nguyên
Xem tin theo ngày:
GIÁO DỤC
15:29 20/04/2017
Sáng 20.4, Đoàn giám sát của Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ do Phó Chủ nhiệm Ủy ban Ngô Thị Minh làm Trưởng đoàn đã làm việc với Sở GD - ĐT Lâm Đồng về thực hiện chính sách, pháp luật đối với đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục giai đoạn 2010 - 2016.
Quay trở lại đầu trang