VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 17:18 | 24/05/2017 (GMT+7)
.
Trước thềm lễ trao giải OSCAR 2017

Sức mạnh từ câu chuyện cá nhân

07:47 | 26/02/2017
Giữa những bộ phim bom tấn có kinh phí trên dưới 200 triệu USD và doanh thu có khi lên đến hơn 1 tỷ USD toàn cầu, cơ hội nào cho những bộ phim kinh phí chỉ 1,5 triệu USD như Moonlight tại Oscar 2017, sẽ trao giải vào tối nay, 26.2 (tức sáng 27.2, theo giờ Việt Nam)? Câu trả lời không mới, nhưng chưa bao giờ cũ trong thế giới sáng tạo nghệ thuật: Nếu bạn có một câu chuyện đầy sức mạnh, khiến khán giả phải lắng nghe bằng trái tim, thì bạn vẫn có nhiều cơ hội lớn ở Hollywood!

Phim độc lập lên ngôi

Chiếm hơn 50% trong số 9 đề cử Phim xuất sắc nhất Oscar 2017 là các bộ phim độc lập, với những câu chuyện riêng tư, mang dấu ấn chủ quan của cá nhân đậm nét.

Ngoài Moonlight (với 8 đề cử Oscar, trong đó có những đề cử quan trọng nhất như Phim, Kịch bản, Đạo diễn và Diễn viên xuất sắc) mùa giải Oscar năm nay còn tôn vinh nhiều bộ phim rất nhỏ khác, so với mặt bằng chung của điện ảnh Mỹ: Manchester by the Sea có kinh phí 8 triệu USD; Lion và Hell or High Water có kinh phí 12 triệu USD. Ngay cả La La Land, bộ phim lập kỷ lục với 14 đề cử, cũng chỉ có kinh phí khoảng 30 triệu USD. 2/9 đề cử Phim hay nhất có kinh phí cao nhất là phim chiến tranh Hacksaw Ridge (40 triệu USD) và phim khoa học giả tưởng Arrival (47 triệu USD). Tổng cộng kinh phí của 9 bộ phim này là 200 triệu USD, tức là mới chỉ bằng kinh phí của một bộ phim bom tấn kiểu siêu anh hùng của Marvel như Captain America: Civil War, chẳng hạn.

Điều đáng nói là khi mà đầu ra của những bộ phim nghệ thuật hoặc độc lập ở châu Âu càng ngày càng khó khăn, ngay cả phim đoạt giải Cành cọ Vàng, Sư tử Vàng, Gấu Vàng không bù nổi chi phí sản xuất, thì những bộ phim độc lập được đề cử Oscar vẫn cho thấy sức hút của nó đối với khán giả Mỹ. Moonlight đạt doanh thu khoảng 22 triệu USD trước ngày công bố giải Oscar, gấp khoảng 8 lần kinh phí (đấy là chưa tính thị trường nước ngoài); Manchester by the Sea đạt doanh thu khoảng 50 triệu USD, gấp hơn 4 lần kinh phí. Thành công lớn nhất là La La Land đạt doanh thu khoảng 350 triệu USD so với kinh phí 30 triệu USD, gấp hơn 10 lần và dự báo còn tăng cao nếu bộ phim này chiến thắng lớn tại Oscar vào đêm 26.2. Tổng doanh thu của 9 bộ phim đề cử Oscar, tính đến thời điểm trước đêm trao giải xấp xỉ 1,1 tỷ USD, gấp hơn 5 lần tổng kinh phí của chúng. Nhìn từ kinh tế, Oscar cho thấy sức mạnh tự thân của nó. 

Vậy còn nghệ thuật thì sao? Tại sao những bộ phim độc lập đầy tính riêng tư và cá nhân này lại tạo được sự đồng cảm và được giới phê bình lẫn khán giả đánh giá cao? Bộ phim được nói đến nhiều nhất là La La Land, một bộ phim nhạc kịch mang hơi hướng hồi cố kể về hai kẻ mộng mơ phải vật lộn để tồn tại nhưng vẫn không phản bội giấc mơ của mình, cho dù phải trả giá bằng tình yêu tan vỡ. Moonlight là câu chuyện trưởng thành của một cậu bé da màu nghèo hèn, đồng tính tại khu ngoại ô của thành phố Miami, bên cạnh người mẹ nghiện ma túy và “người cha tinh thần” là tay buôn bán chất gây nghiện. Manchester by the Sea là bi kịch của một người đàn ông phải đối diện với quá khứ bi thảm mà anh ta muốn lãng quên khi trở về quê hương để lo hậu sự cho người anh trai vừa qua đời. Bộ ba bộ phim được đánh giá cao nhất và được xem là 3 ứng cử viên quan trọng nhất của mùa giải năm nay đều là những câu chuyện cá nhân và có nhiều dấu ấn riêng tư của các đạo diễn nhưng tạo được sự đồng cảm từ người xem. Damien Chazelle (La La Land), 32 tuổi; Barry Jenkins (Moonlight),  37 tuổi và Kenneth Lonergan (Manchester by the Sea), 54 tuổi - là những cái tên khá mới trong làng điện ảnh nghệ thuật của Hollywood. Damien Chazelle và Barry Jenkins mới làm bộ phim thứ 2; Kenneth Lonergan, dù là một nhà biên kịch tên tuổi, cũng chỉ mới làm bộ phim thứ 3. Ở cả ba bộ phim nói trên, họ đều đảm nhiệm cả hai vị trí quan trọng nhất: biên kịch và đạo diễn. Và cả ba đều được đề cử Oscar ở hai hạng mục này. Việc Viện hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Hoa Kỳ (AMPAS) bầu chọn họ ở hai hạng mục quan trọng này, chứ không phải những tên tuổi lớn đã được công nhận trước đây như Martin Scorsese, Clint Eastwood, Woody Allen, Steven Spielberg, Lý An... cho thấy đã có sự kế thừa và tiếp nối trong làng điện ảnh Mỹ, nơi vốn khắc nghiệt và thậm chí tàn nhẫn, nhưng vẫn luôn có chỗ đứng cho những tài năng kể chuyện giàu dấu ấn cá nhân, hoặc xuất chúng.

Hãy lắng nghe bằng trái tim

 Thật thiếu sót nếu không nhắc đến ba bộ phim mang tầm vóc lớn hơn: Câu chuyện ngụ ngôn về sức mạnh của ngôn ngữ trong bộ phim khoa học giả tưởng Arrival (đạo diễn Denis Villeneuve); câu chuyện về ba phụ nữ da màu có những đóng góp lớn về toán học trong một dự án của NASA đưa người lên vũ trụ trong bộ phim Hidden Figure (đạo diễn Theodore Melfi) và cuối cùng là sự trở lại của đạo diễn Mel Gibson với Hacksaw Ridge, bộ phim mượn chiến tranh để nói về đức tin. Cả ba bộ phim này đều lớn hơn các bộ phim còn lại trong danh sách đề cử, tính giải trí cao hơn và cũng tạo được sức hút từ phòng vé. Điều thú vị là dù kể những câu chuyện lớn hơn, cả ba bộ phim cũng đều khởi phát từ những câu chuyện mang dấu ấn cá nhân rõ nét…

Damien Chazelle, trong một cuộc trả lời phỏng vấn đã chia sẻ rằng anh muốn quay trở lại với những bộ phim của thập niên 1980, nơi đạo diễn được khuyến khích kể những câu chuyện cá nhân và riêng tư. “Hãy tin vào trái tim của bạn, chứ không phải cái đầu của bạn”, đó cũng là thông điệp của La La Land được khán giả đón nhận nồng nhiệt. Kịch bản của bộ phim này được Damien viết cách đây 5 năm nhưng không nhà sản xuất nào rót vốn đầu tư vì sợ nó hơi cũ và lạc thời. Damien phải tạm gác lại để bắt tay làm bộ phim Whiplash, được phát triển từ phim ngắn cùng tên của anh. Whiplash trở thành hiện tượng của mùa giải Oscar 2 năm trước khi giành được 5 đề cử và đoạt 3 giải. Bộ phim đầu tay này của Damien cũng thu về 50 triệu USD so với kinh phí 3 triệu USD đầu tư. Đây là cơ hội để anh mang kịch bản La La Land kêu gọi đầu tư để rồi nó trở thành hiện tượng của mùa giải năm nay. Ở tuổi 32, với 3 đề cử Oscar cá nhân trong tay và 2 bộ phim thành công lớn, Damien Chazelle là đạo diễn trẻ sáng giá nhất của điện ảnh Mỹ hiện nay, không còn nghi ngờ gì nữa.

Barry Jenkins cũng phải vật lộn để tồn tại trong thế giới sáng tạo nghiệt ngã của Hollywood. Là một đạo diễn da màu lớn lên ở Miami, Barry rất khó để tiếp cận nguồn vốn làm phim. Sau bộ phim đầu tay Medicine for Melancholy (2008) với kinh phí chỉ 13.000 USD và được đánh giá khá cao, đạo diễn da màu vẫn phải chật vật tìm kiếm nguồn kinh phí cho Moonlight và phải đợi tới 4 năm để có đủ kinh phí, dù chỉ là một con số lẻ là 1,5 triệu USD để làm bộ phim này. Moonlight mang nhiều dấu ấn cá nhân của đạo diễn, một người da màu phải vật lộn để trưởng thành. Mặc dù vậy, bộ phim của Barry vẫn mang đến cho người xem sự trữ tình lãng mạn đậm chất thơ, tác phẩm giàu cảm xúc được kể một cách khéo léo với sự tương phản mạnh của màu sắc, âm nhạc và diễn xuất hoàn toàn thuyết phục của dàn diễn viên hầu hết vô danh. Không ai tin Moonlight được thực hiện với kinh phí 1,5 triệu USD, cũng không ai nghĩ nó sẽ giành tới 8 đề cử Oscar trước khi ra mắt khán giả.

“Trust your heart, not your head” cũng là bí quyết mang lại thành công lớn cho các bộ phim về đề tài gia đình khác như Manchester by the Sea, Lion, Fences hay Hell or High Water. Điểm chung của 4 bộ phim này là nặng trĩu nỗi buồn nhân thế. Manchester by the Sea là nỗi buồn trầm uất của một người đàn ông khi đối diện quá khứ bi thảm do anh ta vô tình gây ra cho gia đình mình; Lion là nỗi buồn của một cậu bé Ấn Độ thất lạc gia đình từ ngàn dặm; Fences là nỗi buồn của một gia đình da màu phải tự “xây hàng rào” bế quan tỏa cảng với thế giới bên ngoài trong giai đoạn phân biệt chủng tộc nặng nề của nước Mỹ; và cuối cùng, Hell or High Water là câu chuyện của hai anh em buộc phải trở thành hai tên cướp ngân hàng để bảo vệ cho miếng đất gia phả để lại. Cả bốn bộ phim đều là câu chuyện thân phận của những kẻ bên lề xã hội, những kẻ mà nếu không được nghệ thuật chạm đến, họ mãi mãi nằm ở bóng tối của sự lãng quên. Cả bốn bộ phim không hẳn là những tác phẩm lớn, cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng, nhưng điều chúng để lại chính là cảm xúc và ở lại thật lâu trong tim người xem.

Sức mạnh từ những câu chuyện cá nhân, có thể gọi đó là chủ đề nổi bật và xuyên suốt những bộ phim hay nhất của mùa giải Oscar năm nay.

Nhà phê bình điện ảnh Lê Hồng Lâm
Xem tin theo ngày:
GIÁO DỤC
15:29 20/04/2017
Sáng 20.4, Đoàn giám sát của Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ do Phó Chủ nhiệm Ủy ban Ngô Thị Minh làm Trưởng đoàn đã làm việc với Sở GD - ĐT Lâm Đồng về thực hiện chính sách, pháp luật đối với đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục giai đoạn 2010 - 2016.
Quay trở lại đầu trang