Thuận lợi và thách thức cần thiết đối với các cơ sở giáo dục đại học

Thuận lợi cho các trường đại học 

Dự thảo Luật GDĐH là luật chuyên ngành quy định về tổ chức, hoạt động GDĐH. Dự luật đã cụ thể hóa những nội dung khái quát được quy định trong 6 điều về GDĐH của Luật Giáo dục năm 2005. Theo hệ thống các điều luật cụ thể và đầy đủ của dự thảo luật, các trường đại học dễ dàng và chủ động triển khai các nhiệm vụ GDĐH một cách hiệu quả.

Luật GDĐH quy định rõ ràng, cụ thể nhiệm vụ và quyền hạn của cơ sở GDĐH, với tất cả các loại hình trường: trường cao đẳng, trường đại học, học viện, đại học, đại học quốc gia, kể cả các trường đại học có vốn đầu tư nước ngoài… Điều này giúp các cơ sở GDĐH đối chiếu giữa thực hiện nhiệm vụ với những nhiệm vụ được quy định trong Luật để biết được mức độ, hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của mình. Gắn liền với nhiệm vụ, quyền hạn của các trường đại học cũng được nâng cao.

Ngoài những quyền hạn chung áp dụng cho tất cả các trường đại học (kể cả các trường đại học thành viên của đại học, đại học quốc gia), dự luật còn quy định những điều riêng cho đại học, đại học quốc gia, viện nghiên cứu khoa học, cơ sở giáo dục có vốn đầu tư nước ngoài, nhất là quy định về quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm của cơ sở GDĐH. Quyền tự chủ của cơ sở GDĐH bao gồm quyền về: tổ chức và nhân sự, tài chính và tài sản, hoạt động đào tạo, khoa học và công nghệ, hợp tác quốc tế, bảo đảm chất lượng. Với các quyền này, cơ sở GDĐH có quyền thu hút nhân tài về tham gia quản lý và giảng dạy với chế độ đãi ngộ thích hợp; chủ động xây dựng các chương trình đào tạo chất lượng cao với mức thu học phí tương ứng để đảm bảo chất lượng của chương trình này; tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong xác định chỉ tiêu tuyển sinh và tổ chức tuyển sinh, công bố công khai chỉ tiêu tuyển sinh và các điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục…

Tuy nhiên, trong thực tiễn hệ thống GDĐH nước ta đa dạng, không đồng đều giữa các trường đại học, có những trường có bề dày kinh nghiệm lâu năm, có đội ngũ mạnh về giảng dạy và quản lý tốt, nhưng có những trường mới thành lập, đội ngũ giảng dạy mỏng, quản lý còn yếu kém… nên việc giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm không đồng loạt, theo năng lực thực tế của các trường. Điều kiện để nhận được quyền tự chủ, cơ sở GDĐH được giao quyền tự chủ tương ứng với vị trí, vai trò, nhiệm vụ của cơ sở GDĐH trong hệ thống giáo dục quốc dân với điều kiện bảo đảm thực hiện quyền tự chủ, với cam kết trách nhiệm khi thực hiện quyền tự chủ và với kết quả kiểm định chất lượng của cơ sở GDĐH. Với định hướng đó sẽ là động lực thúc đẩy các trường phấn đấu nâng cao chất lượng, khẳng định mình và để được giao quyền tự chủ đầy đủ.

Bên cạnh đó, dự thảo luật cho phép các cơ sở GDĐH được tự chủ in ấn phôi bằng, cấp văn bằng cho người học, chịu trách nhiệm về chất lượng đào tạo và giá trị văn bằng. Quy định này không chỉ tăng quyền tự chủ cho các cơ sở GDĐH, mà quan trọng hơn là tên tuổi (thương hiệu) của mỗi trường sẽ gắn liền với chất lượng đào tạo. Qua đó giúp cho các trường có ý thức, quyết tâm hơn trong việc không ngừng nâng cao chất lượng đào tạo, khẳng định uy tín và thương hiệu của nhà trường trước xã hội và người sử dụng lao động do trường đào tạo ra.

Và những thách thức cần thiết

Cùng với những quy định tạo thuận lợi, dự thảo Luật GDĐH cũng yêu cầu các cơ sở GDĐH phải không ngừng nâng cao chất lượng đào tạo đáp ứng nhu cầu của xã hội, phát triển toàn diện cả về đào tạo, nghiên cứu khoa học lẫn hợp tác quốc tế để tồn tại và phát triển. Cùng với việc tạo ra hành lang pháp lý vững chắc cho các cơ sở GDĐH, Luật GDĐH còn là công cụ kiểm tra, giám sát toàn diện các hoạt động của trường đại học. Việc thực thi còn lúng túng, hoặc sai lệch các văn bản dưới luật trước nay của các cơ sở GDĐH do tiếp nhận và lĩnh hội không đầy đủ sẽ không còn.

Về cơ sở vật chất và tài chính, theo dự thảo Luật quy định không đầu tư tràn lan, đồng loạt cho tất cả các trường, mà đầu tư có trọng điểm vào các cơ sở giáo dục có năng lực, uy tín trong đào tạo. Để thụ hưởng kinh phí đầu tư từ phía Nhà nước, các trường đại học phải nỗ lực phấn đấu vươn lên hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ được giao. Sản phẩm đào tạo, nghiên cứu khoa học của nhà trường phải được xã hội tin cậy sử dụng; hợp tác quốc tế có hiệu quả và đem lại lợi ích cụ thể.

Kết quả hoạt động của các nhà trường, ngoài sự đánh giá của xã hội và các đơn vị sử dụng lao động còn luôn được sự kiểm tra, kiểm soát, đánh giá từ phía Nhà nước và các tổ chức kiểm định, đánh giá chất lượng đại học độc lập. Các kết quả đánh giá của các tổ chức trên sẽ là thước đo giá trị của các cơ sở GDĐH và là cơ sở để cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục trao quyền tự chủ cho các trường đại học.

Luật GDĐH xác định Nhà nước có chính sách khuyến khích phát triển giáo dục, thực hiện sự phân tầng giáo dục đại học, có chế độ thu hút, sử dụng và đãi ngộ nhân tài; cũng như ban hành các điều kiện thành lập, sáp nhập, chia, tách, giải thể cơ sở giáo dục đại học; cho phép hoặc đình chỉ đào tạo… tạo nên sự cạnh tranh lành mạnh và áp lực nhằm nâng cao chất lượng giáo dục của các trường đại học. Những quy định này thúc đẩy các trường đại học tư thục, lẫn công lập phải năng động, sáng tạo trong xây dựng, kiện toàn tổ chức, đổi mới quản lý, phương pháp đào tạo. 

Từ những vấn đề nêu trên cho thấy, Luật GDĐH được thông qua và áp dụng vào thực tiễn sẽ giải quyết được những bức xúc hiện nay của GDĐH nước nhà, tạo tiền đề cho việc nâng cao chất lượng giáo dục, thúc đẩy sự phát triển bền vững của GDĐH theo hướng tiên tiến hội nhập khu vực và toàn cầu.