VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 11:06 | 22/10/2014 (GMT+7)
.

Văn hóa dân gian qua điêu khắc đình làng

10/06/2010
Hoạt cảnh dân dã, trong đó, con người là đề tài chính, các tác phẩm chạm khắc trên đình làng Bắc bộ là những bức tranh sống động về văn hóa dân gian của người Việt cổ..

04-van-hoa-16110-300-a2.jpg

Nước ta từng trải qua ách đô hộ nghìn năm của phương Bắc và sự đồng hóa văn hóa, nhưng văn hóa dân gian với sức sống bền bỉ vẫn phát triển theo dòng lịch sử. Đến những kỷ nguyên phong kiến độc lập, khi bắt đầu xuất hiện mỹ thuật cung đình, quý tộc, văn hóa dân gian vẫn tồn tại song song, thậm chí, ở một số khía cạnh còn ảnh hưởng tới cả mỹ thuật cung đình. Mỹ thuật dân gian ấy được thể hiện trên các vật dụng, trang trí trên trống đồng, tranh dân gian... đặc biệt, trên các tác phẩm điêu khắc đình làng vùng nông thôn Bắc bộ. Xét ở phạm vi hẹp của mỹ thuật, các tác phẩm này phản ánh cuộc sống xã hội, trong đó, con người mang tính chất đân dã đậm nét, được bộc lộ rõ với những hình ảnh mang tính khái quát, mộc mạc, chứa đựng vẻ đẹp đời thường.

Đến thế kỷ XVI-XVII, nhiều ngôi đình làng xuất hiện, đề tài con người được phản ánh qua các bức chạm, với những đặc trưng mang tính dân gian. Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Việt Nam, Gs Trần Lâm Biền cũng như nhiều học giả đều cho rằng, con người trong tạo hình thời này chủ yếu thể hiện cuộc sống dân dã, trong một xã hội khá ôn hòa, ít châm biếm, mỉa mai, đề tài lao động cũng ít thấy, chủ yếu là những cảnh vui chơi, hội hè... Có lẽ đó là những ước vọng của dân gian về cuộc sống hạnh phúc.

Hình ảnh con người được chạm dưới nhiều hình thức, với mức độ nông sâu khác nhau: nổi, bong, lộng... Các đề tài, không phải toàn bộ đã mang ý nghĩa đơn thuần theo hình thức được nhìn thấy, mà nó mang những ý nghĩa sâu xa hơn. Trên một bức cốn, một ván nong, lá gió... hình ảnh con người được chạm to, nhỏ khác nhau, theo hàng dãy dài, song tất cả thường không cùng một đề tài hay một cốt truyện. Một số tác phẩm chạm khắc nhóm người ở đình Thổ Tang, Vĩnh Phúc thể hiện dãy dài những hoạt động cuộc sống. Chạm gỗ đình Tây Đằng, Hà Nội chạm 3 hình người ngồi trên thuyền, có họa tiết trang trí hoa ở phía trên, hình người giản lược, đơn giản chỉ còn là khối tượng trưng nhưng khá biểu cảm, nhân vật ngồi giữa cầm chiếc quạt che miệng... có lẽ biểu thị cho người quý tộc đang thưởng ngoạn thú vui sông nước. Cảnh chèo thuyền là một đề tài quen thuộc và đều có những tác phẩm đẹp.

04-van-hoa-16110-300.jpg

Nhiều cảnh sinh hoạt, vui chơi, múa, cảnh trai gái đùa vui, phụ nữ khỏa thân... cũng được chạm khắc trên những ngôi đình Bắc bộ sinh động và phong phú. Từ hình ảnh cô gái múa trên lưng rồng là kết quả từ sự tưởng tượng đến những hình ảnh dân dã, có phần hóm hỉnh như “chuốc rượu” (chạm khắc đình Hoàng Xá, Hà Nội), hình ảnh cưỡi rồng, tiên (đình Hà Hiệp, Hà Nội)... đều mộc mạc, giản dị, tính tạo hình theo lối đơn giản hóa, chủ yếu gợi hơn là tả thực.

Khoảng trống trong tác phẩm cũng được chú trọng, tạo cho nhân vật chính nổi bật và biểu đạt rõ hơn ý niệm họ muốn gửi gắm, được tác giả sử dụng triệt để tính dân gian. Thực chất, những người làm ra tác phẩm đã sống trong xã hội mang tính dân gian, nên việc thể hiện những hình ảnh tự nhiên như cuộc sống của họ. Cách chạm ấy đã tạo nên phong cách riêng, nhưng vẫn rất sinh động và mang tính nghệ thuật.

Có thể nói, những hoạt cảnh dân dã chạm khắc trên các đình làng, trong đó con người là đề tài chính, cho ta thấy phần nào cuộc sống của người Việt một thời, phản ánh thẩm mỹ và nghệ thuật dân gian Việt Nam mà sức sống và ảnh hưởng của nó còn mãi đến sau này. Mỗi tác phẩm chạm khắc là bức tranh sống động về văn hóa dân gian của người Việt cổ, là di sản quý báu của cha ông để lại.

Vy Phương Thảo
Xem tin theo ngày:
GIÁO DỤC
08:46 04/10/2014
Xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn phải đổi mới cách dạy và học theo hướng tránh chỉ học kiến thức đã có, nặng về lý thuyết mà không nắm được vấn đề, Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) đã xây dựng phương án đổi mới tuyển sinh đại học, sau đại học theo hướng đánh giá năng lực, nhằm tạo ra bước đột phá dẫn tới những thay đổi căn bản trong quá trình dạy và học.
Quay trở lại đầu trang