QUỐC TẾ
Cập nhật 18:32 | 11/12/2019 (GMT+7)
.
Cơ chế kiểm soát quyền hành pháp của Nghị viện

Thủ tục luận tội - cơ chế giám sát cao nhất

07:26 | 20/01/2019
Tại Hội nghị Lập hiến ở Philadelphia năm 1787, nhà lập quốc Hoa Kỳ Benjamin Franklin có nói rằng, trong lịch sử, việc truất phế các viên chức hành chính không được ủng hộ từng được thực hiện bằng hình thức ám sát. Franklin đề nghị rằng cần một cơ chế hợp pháp cho việc truất phế là hình thức luận tội. Cũng như vậy ở nhiều nước khác, luận tội là hình thức giám sát cao nhất và nghiêm khắc nhất mà cơ quan lập pháp có thể thi hành đối với nhánh hành pháp.

Áp dụng cho vụ việc nghiêm trọng

Luận tội (Impeachment) là một quyền lực của ngành lập pháp Hoa Kỳ, được dùng đến để chính thức truy tố một viên chức dân sự của chính phủ vì những hành động phạm pháp thực hiện khi đang tại chức. Luận tội có thể nói là tương ứng với các bước truy tố phạm nhân tại các tòa án thông thường trong khi việc xét xử thì tương ứng với việc xử án trước một thẩm phán và bồi thẩm đoàn tại các tòa án thông thường. Thông thường, Hạ viện sẽ tiến hành luận tội viên chức và thượng viện sẽ tiến hành xét xử.

Tại cấp liên bang, Điều khoản 2 Hiến pháp Hoa Kỳ (đoạn 4) quy định: “Tổng thống, Phó tổng thống, và các viên chức dân sự khác của Hoa Kỳ sẽ bị truất phế dựa trên sự luận tội vì bị kết án là phản quốc, hối lộ hay các tội nặng nhẹ khác”. Hạ viện là nơi có quyền duy nhất luận tội trong khi đó Thượng viện Hoa Kỳ là nơi duy nhất có quyền xét xử tất cả những vụ luận tội. Việc truất phế các viên chức bị luận tội là tự động nếu bị xét xử là có tội tại Thượng viện.

Luận tội có thể xảy ra tại cấp bậc tiểu bang. Các cơ quan lập pháp tiểu bang có thể tiến hành luận tội các viên chức của tiểu bang, bao gồm thống đốc tiểu bang dựa theo hiến pháp của tiểu bang.

Tuy nhiên, từ trước đến nay, việc luận tội được xem như một quyền lực chỉ sử dụng cho các vụ việc nghiêm trọng. Hạ viện Hoa Kỳ thực sự khởi sự thủ tục luận tội chỉ có 62 lần kể từ năm 1789. Có hai vụ không đi đến giai đoạn xét xử vì các cá nhân đáng ra bị luận tội đã rời nhiệm sở.

Đã có 19 viên chức liên bang thực sự bị luận tội. Trong số này có 15 thẩm phán liên bang. Trong số 4 người khác là hai Tổng thống Hoa Kỳ, một bộ trưởng và một thượng nghị sĩ. Trong số 18 viên chức bị luận tội có bảy người bị kết án. Một người, cựu quan tòa Alcee Hastings, được bầu vào Hạ viện Hoa Kỳ sau khi bị phế truất.

Luận tội Tổng thống

Luận tội Tổng thống là một trong những thủ tục phức tạp và hiếm khi được sử dụngở Mỹ cũng như nhiều nước khác. Nhưng “Tổng thống không đứng trên luật pháp”, và thực tế thủ tục này đã từng được áp dụng.

Hồi tháng 7.2017,  2 hạ nghị sĩ của phe Dân chủ tại Hạ viện Hoa Kỳ, Dân biểu bang California Brad Sherman và Dân biểu bang Texas Al Green, đã giới thiệu bản thảo luận tội Tổng thống Donald Trump với cáo buộc công chủ Nhà Trắng đã cản trở công lý qua việc sa thải cựu Giám đốc Cục điều tra Liên bang (FBI) James Comey trong khi cơ quan này đang điều tra việc Nga can thiệp bầu cử Mỹ. Trong nghị quyết đề xuất, ông Sherman viết: “Hành vi như vậy đủ để luận tội, xét xử và phế truất”.

Tuy nhiên, khó khăn của đảng Dân chủ là việc có tới 24/41 thành viên của Ủy ban Tư pháp Hạ viện đến từ đảng Cộng hòa, điều này đồng nghĩa với việc đảng Dân chủ phải thuyết phục ít nhất 4 thành viên Cộng hòa trong Ủy ban này bỏ phiếu luận tội ông Trump. Quá trình bỏ phiếu sẽ tiếp tục ở Hạ viện, nơi yêu cầu đa số hạ nghị sĩ, nghĩa là ít nhất 218 người đồng ý luận tội tổng thống. Tuy nhiên, vào thời điểm đó chỉ có 193 thành viên Dân chủ trong cơ quan lập pháp này. Ngay cả trong trường hợp một số nghị sĩ Cộng hòa đồng lòng chống lại ông Trump, ông sẽ chính thức bị luận tội, nhưng điều này không đồng nghĩa với bị phế truất.

Một phiên tòa sẽ diễn ra ở Thượng viện để các thượng nghị sĩ lắng nghe bằng chứng luận tội và quyết định phế truất tổng thống. Tổng thống chỉ bị phế truất nếu ít nhất 2/3 Thượng viện đồng ý. Để làm được điều này, đảng Dân chủ phải thuyết phục ít nhất 19 thượng nghị sĩ thuộc đảng Cộng hòa đứng về phía mình, điều gần như bất khả thi ở thời điểm đó.

“Luận tội một tổng thống là điều rất khó khăn, đó là cách mà quy trình này được định sẵn”, giáo sư Gerhardt nhận định. Cho tới nay, mới chỉ có 2 tổng thống Mỹ bị luận tội, Andrew Johnson năm 1868 và Bill Clinton năm 1999, nhưng không ai bị phế truất. Tổng thống Richard Nixon cũng đã từng đứng trước nguy cơ bị luận tội nhưng ông đã từ chức sớm để tránh thủ tục pháp lý này.

Vào tháng 12.2016, Quốc hội Hàn Quốc đã thông qua quyết định luận tội và đình chỉ mọi chức vụ đối với đương kim Tổng thống Park Geun Hye vì các cáo buộc tham nhũng và lạm dụng chức quyền.

Theo Hiến pháp Hàn Quốc, tiến hành luận tội Tổng thống cần thông qua ba bước khá ngặt nghèo.Thứ nhất, các thành viên Quốc hội cần tiến hành bỏ phiếu biểu quyết đề xuất tiến hành phiên luận tội Tổng thống. Nếu số phiếu biểu quyết quá bán thì phiên luận tội mới được đệ trình. Thứ hai, đề xuất luận tội được trình lên sau 24 giờ, Quốc hội sẽ tiến hành biểu quyết lần hai. Lần này, đề xuất chỉ được thông qua nếu nhận được 2/3 số phiếu biểu quyết. Cuối cùng chính là việc biểu quyết của Tòa án Hiến pháp tối cao. Trong số 9 thẩm phán tham gia bỏ phiếu, phải ít nhất có 6 phiếu ủng hộ, đề xuất mới được thông qua. Như vậy, thủ tục luận tội Tổng thống mới được hoàn thành.

Đạt Quốc
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang