QUỐC TẾ
Cập nhật 17:54 | 25/03/2019 (GMT+7)
.
Pháp luật các nước về trí tuệ nhân tạo

Luật cho “trí tuệ nhân tạo”

06:56 | 21/10/2018
Hiện nay, pháp luật điều chỉnh hành vi của con người, và đôi khi cả những cỗ máy mà con người sử dụng, như xe hơi chẳng hạn. Nhưng điều gì sẽ xảy ra khi những chiếc xe đó trở nên giống con người, sử dụng trí tuệ nhân tạo để lái xe? Câu hỏi đó sẽ dẫn tiếp đến một câu hỏi nữa: Ai sẽ phải chịu trách nhiệm nếu chúng phạm luật và gây tai nạn? Đã đến lúc hệ thống pháp luật phải thay đổi trước sự phát triển bước ngoặt của tri thức.

Khả năng thay đổi thế giới

Trong thời đại của cuộc Cách mạng Công nghệ 4.0, trí tuệ nhân tạo (AI) len lỏi vào mọi ngóc ngách của cuộc sống, từ các ứng dụng ngân hàng cho phép chúng ta gửi séc bằng hình ảnh đến các trợ lý ảo như Siri, Bixby trên thiết bị di động của Apple hay Samsung…Thực tế, đầu tư vào lĩnh vực AI trên thế giới đang tăng vọt. Tính riêng ở Mỹ, số tiền đầu tư cho AI đã tăng gấp 3 lần chỉ trong giai đoạn 2013 - 2014. Khắp nơi, truyền thông rầm rộ đưa tin về những tác động to lớn mà AI đem đến cho kinh tế, xã hội… trong các thế hệ tiếp theo. Chẳng hạn, theo ước tính của PriceWaterhouseCoopers, công nghệ AI có thể giúp tăng GDP toàn cầu lên 15,7 tỷ USD, khoảng 14% vào năm 2030. Những nơi đầu tư mạnh nhất có thể lần lượt kể tới là Trung Quốc, Bắc Mỹ, Bắc Âu, châu Phi, châu Đại Dương, châu Á (không tính Trung Quốc)... Trong số này, đất nước gấu trúc có bước tiến ngoạn mục khi chi tới 7 ngàn tỷ USD cho AI, gấp đôi vị trí thứ hai là Bắc Mỹ. Chính quyền Bắc Kinh đã xác định mục tiêu quốc gia là đầu tư 150 tỷ USD cho AI để trở thành lãnh đạo toàn cầu về lĩnh vực này vào năm 2030.

Có thể người ta chưa thể mường tượng chính xác AI sẽ ảnh hưởng đến tương lai như thế nào nhưng chắc chắn nó sẽ thay đổi thế giới. Hiện các nhà nghiên cứu đang xây dựng khả năng “học tăng cường” cho AI. Đây là một phương pháp đào tạo cho phép các mô hình AI có thể rút ra những bài học từ kinh nghiệm quá khứ của chính nó. Nghĩa là các mô hình trên có khả năng tư duy tìm ra các phương pháp khác nhau để đạt kết quả tốt nhất. Trong những năm tới, chúng sẽ được tích hợp với nhiều giải pháp phần cứng và phần mềm hơn, từ AI có khả năng điều chỉnh thời gian bật đèn giao thông để tối ưu hóa lưu lượng giao thông đến những chiếc máy bay không người lái do AI điều khiển có thể tối ưu hóa vòng quay động cơ để ổn định màn hình...

Ai phải chịu trách nhiệm?

Thực tế trên sẽ dẫn đến câu hỏi là: Pháp luật sẽ phải xử lý như thế nào trong trường hợp “khả năng tự nhận thức” của AI có thể dẫn đến sai sót? Chẳng hạn, bật đèn tối đa hóa lưu lượng xe sớm hơn vài giây có thể khiến tai nạn đâm xe tăng thêm. Với hệ thống pháp luật truyền thống, các nhà phát triển AI sẽ chỉ phải chịu trách nhiệm pháp lý nếu có hành vi cẩu thả dẫn đến hậu quả nguy hại. Ví dụ, vụ Jones v.W + M Automation, Inc., ở bang New York năm 2007, không thể tìm thấy lý do bị đơn phải chịu trách nhiệm khi hệ thống tải giàn robot làm bị thương một công nhân. Bởi tòa án nhận thấy, nhà sản xuất đã tuân thủ các quy định. Những tai nạn trên không bị gây ra bởi lỗi của con người nên luật truyền thống chỉ có thể kết luận rằng nhà phát triển AI vô tội.

Điều này thực sự nguy hiểm nếu như thế giới trở nên giống bộ phim Terninator (Kẻ hủy diệt), khi các cỗ máy có trí thông minh tiếp tục nở rộ, phá hủy nhiều thứ mà không phải chịu trách nhiệm gì. Nó cũng có nghĩa là hệ thống pháp luật, vốn đã được phát triển hơn 500 năm qua thông qua luật chung và các tòa án trên toàn thế giới, sẽ cần phải thay đổi để thích ứng với khả năng tư duy mới của trí tuệ nhân tạo trong tương lai gần.

Liệu AI có nên phải chịu trách nhiệm cho các “hành vi sai trái” và gây tổn hại đến con người? Cho tới nay, chúng ta không quy tội cho các hành vi không thuộc về con người như động vật, thực vật hay những phần khác của tự nhiên. Chẳng hạn ong không phải chịu tội vì đã đốt người.

Cần được luật hóa

Hiện nay, chủ đề AI đã được nhiều quốc gia lưu tâm để tìm ra những chính sách phù hợp nhất. Quốc hội Mỹ tỏ ra thích ứng với thời cuộc khi nhanh chóng xây dựng, xem xét một số văn bản luật liên quan như luật về xe tự lái đưa ra các quy định về an toàn đối với các phương tiện tự động; dự luật AV START quản lý xe không người lái; dự luật Tương lai AI yêu cầu thành lập một ủy ban tư vấn về các vấn đề AI; dự luật việc làm AI kêu gọi Bộ Lao động Mỹ phải báo cáo những tác động của AI đối với lực lượng lao động; dự luật Ủy ban an ninh quốc gia về trí tuệ nhân tạo thể hiện mong muốn thiết lập một ủy ban xem xét các tiến bộ AI giúp bảo đảm an toàn cho nước Mỹ. Những dự luật trên hầu hết chưa được thông qua nhưng nó đã cho thấy sự quan tâm của cơ quan lập pháp về vai trò của AI.

Tương tự, Quốc hội Canada cũng không thể ngó lơ xu thế mới khi đưa chủ đề ứng dụng AI vào các báo cáo, nghiên cứu của mình. Tháng 10.2017, Ủy ban Thường vụ Thượng viện về các vấn đề xã hội, khoa học và công nghệ đã ra một bản báo cáo với tựa đề Thách thức trước mắt: Tích hợp robotics, trí tuệ nhân tạo và công nghệ in 3D vào hệ thống chăm sóc sức khỏe của Canada. Sau đó 4 tháng, Ủy ban Thường vụ Thượng viện về giao thông vận tải và truyền thông tiếp tục xuất bản báo cáo Thay đổi cách lái xe: Công nghệ và tương lai của xe tự động…

Nhìn sang châu Âu, hồi tháng 4 vừa qua, các thành viên EU đã ký Tuyên bố hợp tác về AI. Tuyên bố đưa ra yêu cầu cụ thể đối với các nhà tuyển dụng trong bối cảnh AI có thể được sử dụng để giải quyết nhiều vấn đề liên quan đến bình đẳng giới, khuyết tật hay các xung đột tuổi tác. Trong khi đó, Anh có hẳn một ủy ban lựa chọn thuộc Nghị viện phụ trách về các vấn đề AI. Được chỉ định từ tháng 6 năm ngoái, nhiệm vụ của Ủy ban là xem xét những tác động kinh tế, đạo đức và xã hội liên quan đến những tiến bộ của trí tuệ nhân tạo, từ đó đưa ra các khuyến nghị. Cuối tháng 6 vừa qua, Quốc hội Đức cũng tiếp bước thành lập một ủy ban đặc trách về AI gồm 18 nghị sĩ và 19 chuyên gia do nhận thức sâu sắc về những tác động to lớn của AI đối với cuộc sống.

Còn tại châu Á, hồi đầu năm, quốc gia đông dân thứ nhì thế giới là Ấn Độ cũng đã công bố chương trình quốc gia về AI, trong đó chính phủ dự kiến sẽ hỗ trợ các startup, trung tâm đào tạo và nghiên cứu AI… Nhật Bản lại nuôi tham vọng xây dựng “Xã hội 5.0”, trong đó sử dụng công nghệ giúp tất cả mọi người tham gia vào các hoạt động xã hội thay vì phải cạnh tranh khốc liệt. Và nguyên tắc xây dựng một xã hội như vậy sẽ dựa vào sức mạnh phân tích dữ liệu của AI.

Lúc mạng internet mới ra đời, người ta chưa thể hình dung virus, mã độc, hacker... sẽ xuất hiện, dẫn đến vấn đề an ninh mạng mãi sau này mới được quan tâm. Ở thời đại AI, sai lầm đó không nên lặp lại. Vì thế, các nhà lập pháp, hoạch định chính sách cần phải có nhãn quan sâu, quan tâm xây dựng các quy định phù hợp và hiệu quả cho AI.

Thái Anh
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang