QUỐC TẾ
Cập nhật 23:03 | 15/07/2018 (GMT+7)
.
Luật Cải cách Tòa án Tối cao mới gây tranh cãi ở Ba Lan

Mồi lửa gây bất ổn

08:47 | 05/07/2018
Ngày 3.7, Luật Cải cách Tòa án Tối cao gây tranh cãi ở Ba Lan bắt đầu có hiệu lực, buộc gần 40% thẩm phán Tòa án Tối cao phải nghỉ hưu sớm. Các nhà quan sát nhận định, đây là một trong những luật gây chia rẽ nhất của Ba Lan, đe dọa gây ra cuộc khủng hoảng thể chế ở nước này, đồng thời “đổ thêm dầu” vào căng thẳng giữa Warsaw - Brussels.

Thách thức của Chánh án Tòa án Tối cao

Theo luật mới, độ tuổi nghỉ hưu của thẩm phán Tòa án Tối cao giảm từ 70 xuống 65. Với quy định này, 27/72 thẩm phán Tòa án Tối cao, trong đó có cả Chánh án Tòa án phải nghỉ hưu sớm, trừ khi có quyết định gia hạn nhiệm kỳ của Tổng thống Andrzej Duda. Các vị trí bị bỏ trống trong Tòa án Tối cao sẽ được ông Duda chỉ định.

Chánh án Tòa án Tối cao Magorzata Gersdorf tuyên bố, vẫn đến tòa án làm việc như thường lệ, bất kể bị buộc phải nghỉ hưu từ ngày 4.7. Tuy nhiên, bà cũng cho biết, sau đó sẽ nghỉ ngơi một thời gian. Theo bà Gersdorf, Hiến pháp quy định rõ nhiệm kỳ của Chánh án Tòa án Tối cao kéo dài 6 năm và đến hết tháng 4.2020 bà mới phải nghỉ hưu. Nữ Chánh án Tòa án Tối cao chỉ trích, Luật Cải cách tư pháp mới là sự “thanh trừng” thẩm phán trong Tòa án Tối cao, chấm dứt kỷ nguyên tổ chức và hoạt động độc lập, toàn vẹn của Tòa án Tối cao cũng như hệ thống tư pháp nước này. Người phát ngôn Tòa án Tối cao cho biết, bà Gersdorf đã chỉ định ông Jozef Iwulski tạm thời đảm nhiệm vị trí người đứng đầu Tòa án Tối cao trong thời gian nữ Chánh án này vắng mặt. Tuy nhiên, Trợ lý Tổng thống Ba Lan Pawel Mucha vẫn tuyên bố, bà Gersdorf sẽ nghỉ hưu theo đúng luật pháp và người đứng đầu Tòa án Tối cao là thẩm phán Iwulski, nhân vật được Tổng thống Duda lựa chọn.

Luật Cải cách Tòa án Tối cao là động thái mới nhất trong hàng loạt nỗ lực cải cách hệ thống tư pháp của Chính phủ theo đường lối dân tộc chủ nghĩa ở Ba Lan thời gian qua. Trước đó, đảng Luật pháp và Công lý (PiS) cầm quyền ở Ba Lan đã thúc đẩy chiến dịch cải cách toàn diện đối với ngành tư pháp, mở đầu bằng việc Thượng viện và Hạ viện Ba Lan thông qua hai đạo luật. Đạo luật thứ nhất liên quan đến quy chế của Hội đồng Thẩm phán quốc gia, quy định các thành phần Hội đồng do Nghị viện chỉ định. Đạo luật thứ hai nhằm thay đổi quy chế tòa án dân sự và hình sự, theo đó Bộ trưởng Tư pháp có quyền bổ nhiệm chánh án tòa án. Chính quyền Ba Lan khẳng định, đây là những cải cách tối cần thiết nhằm siết chặt kiểm soát bộ máy tư pháp và phục vụ cuộc chiến chống tham nhũng. Tuy nhiên, giới luật gia và phe đối lập chỉ trích đây là âm mưu thâu tóm quyền lực, làm suy yếu nguyên tắc tam quyền phân lập của nền dân chủ, cũng như làm xói mòn tính chất nhà nước pháp quyền. Thậm chí, các biện pháp cải cách này còn được coi là “cuộc đảo chính tư pháp” ở Ba Lan.

Nỗ lực cải cách tư pháp của chính quyền Ba Lan không chỉ vấp phải phản đối mạnh mẽ của giới thẩm phán, luật sư, mà cả người dân trong nước. Ngày 3.7 vừa qua, khoảng 4.000 người biểu tình đã tụ tập bên ngoài trụ sở Tòa án Tối cao ở Thủ đô Warsaw phản đối luật cải cách tư pháp mới. Một số người biểu tình hô lớn khẩu hiệu “trả tự do cho tòa án”.

Trong khi đó, những ý kiến chỉ trích bên ngoài cho rằng, đây là nỗ lực của đảng cầm quyền ở Ba Lan nhằm tăng cường kiểm soát đối với hệ thống tòa án ở nước này. Theo Tổ chức Ân xá quốc tế, các thẩm phán ở Ba Lan đang phải trải qua áp lực chính trị liên quan đến những thay đổi trong hệ thống tòa án, làm tổn hại nguyên tắc tam quyền phân lập ở Ba Lan.


Chánh án Tòa án Tối cao Ba Lan phản đối Luật Cải cách tư pháp mới ở Ba Lan

Gia tăng rạn nứt với EU

Quan hệ giữa Ba Lan và Liên minh châu Âu (EU) đã xấu đi kể từ khi đảng PiS lên nắm quyền cuối năm 2015. Chính phủ Ba Lan đã thông qua kế hoạch cải cách một số cơ quan quan trọng, trong đó có Tòa án Hiến pháp nước này. Việc bổ sung, thay thế thành phần các thẩm phán do đảng cầm quyền đề cử, thay đổi chức năng hoạt động của tòa sẽ giúp việc thông qua luật tại tòa dễ dàng hơn, ít vấp phải sự phản đối hơn. Nỗ lực cải cách tư pháp không chỉ làm tê liệt hoạt động của Tòa án có thẩm quyền cao nhất tại Ba Lan trong thời gian dài, dẫn tới các cuộc biểu tình rầm rộ ở trong nước, mà còn khiến EU quan ngại.

 Theo Ủy ban châu Âu (EC), chương trình, kế hoạch cải cách của Ba Lan phá vỡ nguyên tắc luật pháp của EU cũng như nguyên tắc hoạt động độc lập của tòa án với chính phủ. EC đã nhiều lần ra khuyến nghị, yêu cầu Ba Lan rút lại những cải cách gây tranh cãi đối với Tòa án Hiến pháp nước này. Tháng 12.2017, EC tuyên bố xem xét áp dụng Điều 7 của Hiệp ước Lisbon, động thái chưa từng có tiền lệ, nhằm xác định Ba Lan có vi phạm nguyên tắc thượng tôn pháp luật của liên minh hay không. Theo Điều 7 của Hiệp ước Lisbon, EU có thể tước quyền bỏ phiếu của Ba Lan tại EC, nếu quốc gia này không thực hiện đầy đủ những yêu cầu từ EU. Sau ba tiếng tiến hành điều trần các quan chức chính quyền Ba Lan và Hội đồng Các vấn đề chung của châu Ây, EC khẳng định, những biện pháp mới đây nhằm cải cách hệ thống tòa án ở Ba Lan vi phạm tính độc lập của các thẩm phán.

Đầu tuần này, EU thông báo mở cuộc điều tra mới, nhằm xem xét luật cải cách Tòa án Tối cao mới ở Ba Lan có vi phạm nguyên tắc thượng tôn pháp luật, một trong những giá trị cốt lõi của EU hay không. Một số quan chức ngoại giao cho biết, việc khởi kiện có thể diễn ra sớm nhất vào ngày 6.7, đồng thời kêu gọi chính quyền Warsaw chưa quá muộn để hủy bỏ luật cải cách tư pháp mới. Các nhà quan sát cho rằng, việc EU tiến hành thủ tục tố tụng nhằm vào Ba Lan liên quan đến cải cách Tòa án Tối cao cho thấy Warsaw ngày càng bị cô lập trong EU, gây bất lợi hơn cho Ba Lan trong bối cảnh EU chuẩn bị thương thảo về kế hoạch ngân sách mới cho giai đoạn 7 năm tới, đến năm 2021.

Nhật An
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang