QUỐC TẾ
Cập nhật 22:09 | 16/08/2018 (GMT+7)
.
Quyền được sử dụng thực phẩm an toàn

Trách nhiệm của nhiều chủ thể

09:01 | 20/05/2018
Giống như các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa khác, việc thực hiện nghĩa vụ của quốc gia đối với quyền được dùng thực phẩm an toàn cũng chịu sự chi phối bởi nguyên tắc đặc thù liên tục tiến bộ. Nhà nước có vai trò chính song việc bảo đảm an toàn thực phẩm là trách nhiệm của nhiều chủ thể.

Nhà nước tôn trọng, ­bảo vệ và hỗ trợ

Theo cách tiếp cận chung của luật nhân quyền quốc tế, các quốc gia có ba nghĩa vụ gắn với việc bảo đảm quyền được sử dụng thực phẩm an toàn của người dân.

Nghĩa vụ tôn trọng, đòi hỏi các quốc gia không được tiến hành bất kỳ hành động hay sự can thiệp tùy tiện, bất hợp lý nào cản trở việc tiếp cận và sử dụng thực phẩm an toàn của người dân.

Nghĩa vụ bảo vệ, các quốc gia phải tiến hành các biện pháp ngăn ngừa và xử lý những hành vi vi phạm quyền được sử dụng thực phẩm an toàn của người dân mà do bất kỳ chủ thể nào gây ra, kể cả do các cơ quan và cán bộ nhà nước.

Nghĩa vụ hỗ trợ, các quốc gia phải chủ động tiến hành các hoạt động để giúp đỡ người dân, đặc biệt là các nhóm xã hội yếu thế, được tiếp cận và sử dụng thực phẩm an toàn.

Theo GS. Asbjorn Eide - chuyên gia nổi tiếng thế giới về các quyền kinh tế, xã hội, văn hóa - đối với quyền về thực phẩm thích đáng, trong đó có quyền được có thực phẩm an toàn, trong các nghĩa vụ nêu trên của các quốc gia, tôn trọng chỉ được xem là cấp ban đầu, bảo vệ là cấp thứ hai và hỗ trợ là cấp cao nhất.

Mặc dù hàm chứa nội dung của quyền có thực phẩm thích đáng, song quyền được dùng thực phẩm an toàn không được ghi nhận trong một điều khoản riêng ở Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa (ICESCR), mà chỉ được nêu trong những khuyến nghị của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên Hợp Quốc (FAO) và WHO. Vì vậy, về cơ bản, tính ràng buộc của quyền này được hiểu thông qua tính ràng buộc của quyền có thực phẩm thích đáng, mà được giải thích bởi CESCR (cơ quan giám sát thực thi ICESCR) trong Bình luận chung số 12. Bình luận này làm rõ những tiêu chuẩn thiết yếu của quyền có thực phẩm thích đáng, thể hiện ở 2 khía cạnh: (1) Thực phẩm phải sẵn có về số lượng, chất lượng đủ thỏa mãn nhu cầu, không có chất độc hại và chấp nhận được về mặt văn hóa; (2) Có quyền tiếp cận nguồn thực phẩm theo những cách bền vững và không ảnh hưởng đến những quyền con người khác.

Như vậy, nghĩa vụ của các quốc gia trong vấn đề này là ngoài việc bảo đảm đáp ứng về lượng và chất, thực phẩm cung cấp cho người dân phải không có chất độc hại. Đây được xem là tiêu chuẩn cao nhất trong các tiêu chuẩn về thực phẩm.

Liên tục tiến bộ

Giống như các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa khác, việc thực hiện nghĩa vụ của quốc gia đối với quyền được dùng thực phẩm an toàn cũng chịu sự chi phối bởi nguyên tắc đặc thù liên tục tiến bộ. Điều đó có nghĩa là việc bảo đảm thực phẩm hoàn toàn không có chất gây hại có thể coi là một mục tiêu mà các quốc gia phải nỗ lực liên tục để đạt được, chứ không phải là yêu cầu cần phải thực hiện ngay lập tức. Trong thực tế, cả WHO và FAO cũng có quan điểm đó khi chấp nhận khái niệm thực phẩm an toàn là thực phẩm không gây hại cho sức khỏe của người sử dụng, hoặc có chứa hàm lượng ở mức an toàn các chất có thể gây hại. Tuy nhiên, trong vấn đề này cũng cần nhấn mạnh rằng, nguyên tắc liên tục tiến bộ đòi hỏi các quốc gia tuy có thể không bảo đảm một cách hoàn toàn quyền sử dụng thực phẩm an toàn trong thời gian ngắn, nhưng phải thực hiện ngay và liên tục các biện pháp, với sự nỗ lực cao nhất và sử dụng tối đa các nguồn lực hiện có để có thể đạt được tiến bộ ngày càng cao trong việc bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm.

Hiện tại, thực phẩm đã trở thành loại hàng hóa có tính thương mại quốc tế rất cao, bởi vậy, vấn đề an toàn thực phẩm không chỉ thuộc công việc nội bộ một quốc gia mà còn chịu sự điều chỉnh bởi luật quốc tế, đặc biệt là luật nhân quyền và luật thương mại quốc tế. Điều đó có nghĩa, để bảo đảm quyền được sử dụng thực phẩm an toàn của người dân, các nhà nước còn phải tuân thủ đầy đủ các văn kiện quốc tế về vấn đề này, cụ thể như những quy định trong ICESCR, các tiêu chuẩn, hướng dẫn và khuyến nghị của FAO, WHO, WTO hay Ủy ban Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế…

Trách nhiệm của nhiều chủ thể

Từ một góc độ khác, theo Hướng dẫn của WHO về thúc đẩy chương trình quốc gia về an toàn thực phẩm, việc bảo đảm an toàn thực phẩm là trách nhiệm của nhiều chủ thể, mặc dù nhà nước có vai trò, trách nhiệm chính. Đối với nhà nước, để thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trong vấn đề này, trước hết cần ban hành những quy định pháp luật về an toàn thực phẩm và đề ra giải pháp để thực thi một cách hiệu quả. Bên cạnh đó, nhà nước cần tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn người dân và các chủ thể liên quan về bảo đảm an toàn thực phẩm trong các hoạt động nông nghiệp, công nghiệp, thương mại, sản xuất, tiêu dùng, cũng như cần phải thu thập thông tin, nghiên cứu, cung cấp các dịch vụ y tế để giải quyết những vấn đề về sức khỏe gây ra cho người dân do thiếu an toàn thực phẩm.

Đối với người tiêu dùng, cần tự tìm hiểu, trang bị kiến thức về an toàn thực phẩm để chủ động phân biệt và lựa chọn thực phẩm phù hợp, bảo đảm an toàn thực phẩm ngay trong gia đình; đồng thời kêu gọi sự tham gia của cộng đồng, hình thành các nhóm hoạt động của người tiêu dùng để góp phần giải quyết vấn đề an toàn thực phẩm. Đối với ngành công nghiệp/thương mại, các nhà sản xuất và phân phối sơ cấp phải tuân thủ các tiêu chuẩn, bảo đảm chất lượng và kiểm soát chặt chẽ thực phẩm trong mọi quá trình sản xuất, chế biến, bảo quản và phân phối. Việc xử lý thực phẩm phải sử dụng công nghệ phù hợp; người quản lý và người xử lý thực phẩm phải được đào tạo; thực phẩm phải dán nhãn mác có đầy đủ thông tin và phải tham gia giáo dục người tiêu dùng về thực phẩm an toàn.

WHO cũng khuyến nghị các nước thành viên, rằng việc xây dựng chính sách và kế hoạch hành động về an toàn thực phẩm quốc gia cần dựa trên một số điểm cốt lõi sau: Chuẩn bị hồ sơ và kho dữ liệu về an toàn thực phẩm, trong đó bao gồm thông tin về những yếu tố ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm; tổ chức các cuộc đối thoại và sự hợp tác giữa các cơ quan và đối tác, xem đó là yếu tố quan trọng hàng đầu để đạt được hiệu quả cao nhất về an toàn thực phẩm. WHO cũng khuyến cáo các quốc gia không nên sử dụng cùng một cơ quan chính phủ để đồng thời tư vấn cho nhà sản xuất thực phẩm và bảo vệ người tiêu dùng, vì có thể dẫn đến xung đột lợi ích.

Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang