QUỐC TẾ
Cập nhật 23:56 | 24/06/2018 (GMT+7)
.
Quyền được sử dụng thực phẩm an toàn

Quyền quan trọng hàng đầu

08:59 | 20/05/2018
Trong số các yếu tố cấu thành quyền có mức sống thích đáng, thực phẩm thích đáng (adequate food) được xem là yếu tố hàng đầu, có ý nghĩa quan trọng nhất. Điều này đơn giản là bởi thực phẩm là nguồn dinh dưỡng cốt yếu để phát triển cơ thể, bảo đảm sức khỏe cho mỗi cá nhân sinh hoạt, lao động, tận hưởng các quyền của mình.

Nhiều nước ghi nhận trong Hiến pháp

Quyền được sử dụng thực phẩm an toàn là một yếu tố cấu thành của quyền được có thực phẩm thích đáng - một quyền hàm chứa trong quyền có mức sống thích đáng được ghi nhận trong Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội, văn hóa năm 1966 của Liên Hợp Quốc. Quyền này đòi hỏi Nhà nước phải chủ động thực thi những biện pháp lập pháp, hành pháp, tư pháp để ngăn ngừa, xử lý việc sản xuất, buôn bán thực phẩm bẩn, và hỗ trợ người dân tiếp cận với thực phẩm sạch.

Xét về phương diện quyền, vấn đề thực phẩm an toàn gắn với quyền có mức sống thích đáng (the right to an adequate standard of living) - là một trong những quyền con người cơ bản thuộc nhóm quyền kinh tế, xã hội và văn hóa (theo cách phân loại của Liên Hợp Quốc). Quyền có mức sống thích đáng được ghi nhận đầu tiên trong Điều 25 Tuyên ngôn Toàn thế giới về quyền con người (UDHR, 1948), sau đó được tái khẳng định và cụ thể hóa tại các Điều 11 và 12 Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa (ICESCR, 1966). Theo các quy định đã nêu, biểu hiện của “mức sống thích đáng” phản ánh qua sức khỏe, và sự an lạc của mỗi cá nhân và gia đình họ; còn nội dung của “mức sống thích đáng” thể hiện qua các yếu tố thực phẩm, quần áo, nhà ở, chăm sóc y tế và những dịch vụ xã hội cần thiết. Cũng theo các quy định nói trên, quyền được hưởng mức sống thích đáng gắn liền với quyền được hưởng an sinh xã hội trong trường hợp thất nghiệp, đau ốm, tật nguyền, góa bụa, già yếu hay thiếu phương kế sinh nhai do những hoàn cảnh ngoài ý muốn.

Trong số các yếu tố cấu thành quyền có mức sống thích đáng, thực phẩm thích đáng (adequate food) được xem là yếu tố hàng đầu, có ý nghĩa quan trọng nhất. Điều này đơn giản là bởi thực phẩm là nguồn dinh dưỡng cốt yếu để phát triển cơ thể, bảo đảm sức khỏe cho mỗi cá nhân sinh hoạt, lao động, tận hưởng các quyền của mình. Nếu không được bảo đảm về thực phẩm, không ai có thể tận dụng mức sống thích đáng, cũng như bảo đảm sức khỏe và phúc lợi của bản thân và gia đình. Chính vì vậy, khi thể chế hóa quy định về quyền có mức sống thích đáng ở Điều 25 UDHR, Điều 11 ICESCR đã đề cập đến khái niệm quyền cơ bản của mọi người là không bị đói. Cũng theo cách tiếp cận đó, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên Hợp Quốc (FAO) cho rằng, bản thân quyền có thực phẩm thích đáng cũng chính là một quyền con người cơ bản.

Thấy được tầm quan trọng của quyền về thực phẩm thích đáng, một số nước đã ghi nhận ngay trong Hiến pháp của nước mình, như Bangladesh, Brazil, Colombia, Congo, Cuba, Ecuador, Ethiopia, Guatemala, Haiti, Ấn Độ, Iran, Malawi, Nicaragua, Nigeria, Paraguay, Pakistan, Nam Phi, Sri Lanka, Uganda, Ukraine.

Mọi người được tiếp cận thực phẩm an toàn

Nội hàm của quyền có thực phẩm thích đáng bao gồm nhiều yếu tố, trong đó an toàn, không có chất độc hại được nhắc đến như là một tiêu chuẩn thiết yếu trong Bình luận chung số 12 của Ủy ban Về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa (CESCR - cơ quan giám sát thực thi ICESCR) vào năm 1999. Đây là kết quả của những nỗ lực vận động quốc tế từ đầu thập niên 1990, trong đó nổi bật là Hội nghị quốc tế về dinh dưỡng lần thứ nhất (ICN) diễn ra năm 1992 tại Rome (Italy). Trong hội nghị này, tầm quan trọng của an toàn thực phẩm được đề cập trong 3/9 chủ đề ưu tiên của Kế hoạch hành động vì dinh dưỡng mà các nước tham gia hội nghị đã thông qua.

Mặc dù không được nêu cụ thể trong ICESCR, song trong Bình luận chung số 12, CESCR khẳng định mọi người đều có quyền được tiếp cận và sử dụng thực phẩm an toàn. Như vậy, CESCR đã xem quyền được sử dụng thực phẩm an toàn như là một quyền hàm chứa trong quyền được có thực phẩm thích đáng, mà rộng hơn là quyền có mức sống thích đáng - một trong các quyền kinh tế, xã hội, văn hóa cơ bản của con người.

Giống như WHO, CESCR quan niệm rằng, tiếp cận thực phẩm an toàn liên quan đến tất cả các hình thức mua bán, trao đổi, sản xuất, chế biến thực phẩm. Bất kỳ chủ thể nào, kể cả nhà nước hoặc bên thứ ba, có hành vi mua bán, trao đổi, sản xuất, chế biến thực phẩm bẩn, hoặc gây ô nhiễm môi trường, làm ảnh hưởng tiêu cực đến mức độ an toàn trong quá trình sản xuất thực phẩm, thì đều bị xem là đã vi phạm quyền này.

PGS. TS. Vũ Công Giao - Nguyễn Đình Đức
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang