QUỐC TẾ
Cập nhật 13:58 | 20/02/2018 (GMT+7)
.
Chính phủ kiến tạo nhìn từ Nhật Bản

Khuyến khích người dân… bớt chăm chỉ

08:06 | 04/02/2018
Tháng 2 năm ngoái, công ty quan hệ công chúng Sunny Side Up (Nhật Bản) tuyên bố, nhân viên có thể nghỉ sớm vào ngày thứ sáu cuối cùng mỗi tháng. Thế nhưng vấn đề là không ai muốn nghỉ.

Sáng kiến “Ngày thứ sáu đặc biệt”

 Theo một nghiên cứu của Chính phủ thực hiện với 10.000 công ty năm 2016, hơn  20% doanh nghiệp được hỏi cho biết nhân viên của họ làm thêm quá 80 giờ/tháng. Và cứ một trong 5 người lao động Nhật Bản, tương đương với 20% tổng số nhân lực, làm 49 tiếng trở lên mỗi tuần. Con số này cao hơn hẳn 16,4% ở Mỹ, 12,5% ở Anh và 10,1% ở Đức.

Người Nhật không có khái niệm “cân bằng cuộc sống và công việc”. Họ coi làm việc ngoài giờ là điều tất nhiên. Văn hóa này bắt đầu từ những năm 1970. Lúc đó, do đồng lương ít ỏi, người lao động bắt buộc phải làm thêm giờ để tăng thu nhập. Người dân Nhật duy trì thói quen này suốt những năm 1980 khi kinh tế bước vào giai đoạn phát triển bùng nổ. Và họ tiếp tục làm việc như “những con thiêu thân” kể cả khi Nhật Bản trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Thế rồi, bước vào thập niên 1990, thời kỳ kinh tế bong bóng xảy ra khiến hàng loạt công ty phải tái cấu trúc và cắt giảm nhân sự. Trong cơn khủng hoảng, người lao động Nhật Bản căng mình làm thêm giờ để giữ bằng được công việc. Đến lúc này, làm việc liên tục 12 tiếng một ngày đã trở thành điều bình thường ở Nhật Bản.


“Trong môi trường công sở Nhật Bản, người ta luôn làm thêm giờ. Lao động ngoài giờ gần như là một phần của công việc. Không ai ép nhân viên làm vậy nhưng họ cảm thấy đây là điều bắt buộc”, GS. Koji Morioka, Trường Đại học Kansai cho biết. GS. Koji Morioka đồng thời là chuyên gia tư vấn cho Chính phủ các giải pháp đối phó với vấn nạn “karoshi” - làm việc tới chết ở Nhật Bản.

Luật Lao động của Nhật Bản quy định người lao động chỉ làm 40 tiếng/tuần. Nhưng đa số người lao động làm thêm giờ vì sợ bị cấp trên đánh giá là yếu kém. Chưa kể các tổ chức công đoàn thường chỉ tranh đấu để đòi tăng lương cho người lao động chứ không quan tâm tới việc yêu cầu doanh nghiệp giảm giờ làm cho nhân viên.

Văn hóa này đã tạo ra một mảng tối: Chết do làm việc quá sức. Nạn nhân thường bị trụy tim hoặc trầm cảm dẫn tới tự tử. Bộ Lao động Nhật Bản ước tính 189 người đã chết do làm việc quá sức vào năm 2015, trong đó 49% tự tử và 51% do đau tim, đột quỵ hoặc nguyên nhân khác. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng con số này phải lên tới hàng nghìn.

Ngoài ra, người Nhật thường xuyên không dùng hết ngày nghỉ phép theo quy định. Năm 2015, thống kê cho thấy trung bình một người lao động chỉ nghỉ phép 9 ngày, tức là chưa tới một nửa tổng số ngày nghỉ trong năm.

Để đối phó với tình trạng trên, Chính phủ Nhật Bản đã phải vào cuộc, với một loạt sửa đổi liên quan đến Luật Lao động. Đặc biệt trong đó là sáng kiến có tên “Ngày thứ sáu đặc biệt”, đưa ra ngày 24.2.2017, nhằm giải quyết các vấn đề phát sinh từ văn hóa làm việc quá sức ở nước này. Mỗi tháng, vào Ngày thứ sáu đặc biệt, nhân viên được khuyến khích rời văn phòng lúc 3 giờ chiều. Chính phủ hy vọng điều này sẽ làm giảm bớt áp lực trong công việc.

Sự thờ ơ của người lao động

Tuy nhiên, kể từ khi sáng kiến mới được đưa ra, chẳng lao động nào buồn về sớm. Thậm chí các công ty còn phải thưởng tiền để họ rời khỏi văn phòng. Chẳng hạn tại công ty của Hattori, khẩu hiệu “hãy tìm niềm vui trong cuộc sống” được đưa ra nhằm khuyến khích nhân viên rời công sở. Bất cứ nhân viên nào đồng ý rời khỏi bàn làm việc vào lúc 3 giờ chiều Ngày thứ sáu đặc biệt đều được nhận một phong bì chứa 3.200 yen (khoảng 28 USD). Thế nhưng, vẫn rất nhiều lao động tỏ ra do dự trước việc rời công sở sớm. Ý tưởng này dù rất có thể sẽ được hoan nghênh ở các quốc gia khác nhưng tại Nhật, nó lại bắt gặp phải sự dè dặt.


Tình trạng lao động quá sức tại Nhật Bản

Tháng 3.2017, Ngày thứ sáu đặc biệt rơi vào đúng dịp hoa anh đào nở, vốn là thời điểm người dân địa phương và khách du lịch đổ đến các công viên và đền thờ để ngắm hoa. Tuy nhiên nó cũng cùng thời điểm với ngày cuối cùng của năm tài khóa, vì vậy nhân viên không thể rời khỏi văn phòng.

Chuỗi cửa hàng pizza Domino thậm chí còn tung ra chiến dịch quảng cáo mang tên Ngày thứ Hai chán nản, trong đó cho thấy nhân viên quay trở lại làm việc trong sự mệt mỏi vào sáng thứ Hai sau khi để lỡ mất Ngày thứ sáu đặc biệt.

Áp lực phải ở lại văn phòng đã trở thành nếp sống khiến điều này khó có khả năng thay đổi ngay cả khi Chính phủ đã đưa ra sáng kiến. Ngày thứ sáu đặc biệt vẫn không được áp dụng rộng rãi, ngay cả trong các cơ quan của Chính phủ.

Giống như hầu hết lao động Nhật Bản khác, nhân viên tại Tòa thị chính thành phố Kobe bắt đầu làm việc lúc 9 giờ sáng, khi chuông báo hiệu đến giờ làm việc vang lên. Chuông vang lên một lần nữa vào lúc 1 giờ chiều, báo hiệu giờ ăn trưa, nhưng hầu hết nhân viên đều ăn trưa một cách nhanh chóng tại bàn. Đến 5 giờ chiều, chuông lại vang lên để báo hiệu hết giờ làm việc. Thế nhưng sẽ không có nhiều người rời khỏi bàn. Đến 9 giờ tối, chuông báo hiệu vang lên một lần nữa để khuyến cáo lao động không nên ở lại lâu hơn. Thế nhưng vẫn có rất nhiều người tiếp tục ở lại.

“Gương mẫu” từ lãnh đạo

Thị trưởng Kobe Kizo Hisamoto nói, ông rất hy vọng có thể thay đổi thói quen này. Ông ủng hộ sáng kiến Ngày thứ Sáu đặc biệt và nỗ lực giảm áp lực trong công việc. Thế nhưng nhân viên tại Tòa thị chính của ông lại không hưởng ứng sáng kiến. Và ông buộc phải thúc đẩy điều đó bằng cách giảm thời gian làm ngoài giờ của nhân viên và bản thân cũng chủ động nghỉ làm sớm vào Ngày thứ Sáu đặc biệt.

Cho đến nay, mới chỉ có 130 công ty cho biết sẽ tham gia sáng kiến Ngày thứ Sáu đặc biệt, theo Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản. Tuy nhiên chính phủ vẫn không có thông tin chính xác về việc các công ty này sẽ thực hiện ra sao, hoặc các công ty có áp dụng cho tất cả các lao động hay không.

Để thúc đẩy người lao động thực hiện sáng kiến này, tháng 3 năm ngoái, một hãng PR đã quyết định đóng cửa văn phòng vào Ngày thứ Sáu đặc biệt. Lần này, công ty không chỉ thưởng cho nhân viên để khuyến khích họ về sớm mà trả lương giống như thể họ vẫn đi làm bình thường. Quyết định này đã khuyến khích những người lao động như Hattori có thời gian đi uống bia, xem phim hoặc cắt tóc.

Nhân viên công ty PR trên không phải những người duy nhất nghỉ việc sớm vào Ngày thứ Sáu đặc biệt của tháng 3. Thủ tướng Abe cũng rời văn phòng vào đúng 3 giờ chiều hôm đó. Đây cũng là lần đầu tiên Thủ tướng làm vậy kể từ khi ông có kỳ nghỉ hồi tháng 8 năm ngoái.

Quốc Đạt
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang