QUỐC TẾ
Cập nhật 15:33 | 15/10/2018 (GMT+7)
.
Nghị viện châu Âu và những vấn đề thời sự

Từ Hội đồng tư vấn đến cơ quan lập pháp siêu quốc gia:
Dáng dấp lịch sử

09:21 | 28/01/2018
Ngày 19.3.2017, Nghị viện châu Âu (EP) kỷ niệm 60 năm thành lập. Hơn nửa thế kỷ tồn tại trong lòng thiết chế Liên minh châu Âu (EU), đây là dịp để EP nhìn lại những chặng đường đã đi qua. Từ chỗ chỉ là cơ quan tư vấn vào thời điểm thành lập, Nghị viện châu Âu giờ đây đã trở thành cơ quan quyền lực siêu quốc gia.

Năm 1957, cùng với việc thành lập Cộng đồng Kinh tế châu Âu (CEE), Hội đồng Nghị viện đầu tiên của châu Âu đã ra đời gồm 142 thành viên do Robert Schuman làm Chủ tịch. Phiên họp đầu tiên của Hội đồng Nghị viện diễn ra ngày 19.3.1958 tại trụ sở ở Strasbourg. Tuy nhiên, vào thời điểm đó, cơ quan này chỉ đóng vai trò tư vấn cho cơ quan hành pháp của CEE. Năm 1962, Hội đồng Nghị viện quyết định đổi tên thành Nghị viện.

Mặc dù các hiệp ước sáng lập liên minh từng đề cập đến phương thức bầu trực tiếp nhưng phải đợi đến năm 1976, Hội đồng của CEE mới quyết định áp dụng nguyên tắc phổ thông đầu phiếu đối với bầu cử Nghị viện. Theo đó, 410 nghị sĩ châu Âu được bầu trực tiếp với nhiệm kỳ 5 năm. Số nghị sĩ tỷ lệ thuận với dân số của các nước thành viên. Cuộc tổng tuyển cử đầu tiên của Nghị viện châu Âu diễn ra ngày 7.10.1979, đánh dấu mốc quan trọng trong lịch sử hình thành và phát triển của cơ quan này. Cũng trong giai đoạn đó, Nghị viện được trao những quyền hạn nhất định như thông qua và sửa đổi các khoản chi ngân sách...


Trụ sở nghị viện châu Âu

Năm 1987, Định ước châu Âu duy nhất có hiệu lực, đưa ra những thay đổi quan trọng trong quy chế hoạt động của các cơ quan trong Cộng đồng châu Âu. Định ước nêu ra quy chế pháp lý trong hợp tác chính trị giữa các nước châu Âu mà trước đó chỉ dựa trên những hiệp định liên chính phủ. Cũng trong Định ước này, lần đầu tiên từ “Nghị viện châu Âu” được xuất hiện chính thức. Hiệp ước Maastricht về thành lập EU đã tăng cường quyền hạn của EP, đặc biệt là trong lĩnh vực pháp lý. Cụ thể, Hội đồng Bộ trưởng EU và EP là hai cơ quan bình đẳng, thực thi trách nhiệm thông qua chế độ “cùng quyết định” (codesicion) trong việc thiết lập hệ thống pháp luật và 15 vấn đề khác của EU. Ngoài ra, EP cũng có quyền bổ nhiệm các thành viên Ủy ban châu Âu, thành lập Ủy ban Điều tra - công cụ giám sát hữu hiệu của EP, bổ nhiệm hòa giải viên của EU và được phép yêu cầu Thống đốc Ngân hàng Trung ương châu Âu trình bày báo cáo trước Ủy ban Tài chính của Nghị viện. Hiệp ước Amsterdam năm 1997 và Hiệp ước Nice năm 2000 đã mở rộng những thẩm quyền trên của EP, như “chế độ cùng quyết định” được áp dụng đối với 37 lĩnh vực và vấn đề của EU, lần đầu tiên, EP được quyền thông qua quyết định bổ nhiệm Chủ tịch Ủy ban châu Âu.

60 năm qua, Nghị viện châu Âu đã phát triển từ một cơ quan mang tính chất tư vấn đơn thuần với 142 thành viên chỉ định, sử dụng 4 ngôn ngữ chính thức, trở thành cơ quan lập pháp của siêu quốc gia EU với 751 nghị sĩ, được cử tri EU bầu trực tiếp, sử dụng tới 23 ngôn ngữ chính thức và có những quyền hạn về lập pháp, giám sát và ngân sách tương tự như nghị viện của một quốc gia. Có thể nói EP là mô hình duy nhất trên thế giới bởi không có bất kỳ liên minh nghị viện khu vực hay quốc tế nào được bầu trực tiếp, trao những quyền hạn rộng lớn và có cơ cấu chặt chẽ như thế.

Năm 2009, khi Hiệp ước mới của EU - Hiệp ước Lisbon chính thức được các nước thành viên phê chuẩn, thẩm quyền cũng như vai trò của EP tiếp tục được mở rộng và phát huy. Bên cạnh mở rộng các lĩnh vực áp dụng quy chế “cùng quyết định” từ 37 lên 85 lĩnh vực, Hiệp ước Lisbon cũng lần đầu tiên cho phép EP được trực tiếp bổ nhiệm chức Chủ tịch Ủy ban châu Âu...

60 năm là thời gian đủ dài để làm nên “lịch sử”. Cựu Chủ tịch Ủy ban châu Âu Manuel Barroso từng mượn lời một nữ nhà văn Bồ Đào Nha: “Ở tuổi 15, chúng ta có cả tương lai phía trước. Ở tuổi 25, đó là những vấn đề. Tuổi 40, đó là kinh nghiệm và khi bước qua tuổi 50, chúng ta có cả lịch sử”. Đối với EP, những trải nghiệm ở tuổi 60 mang dáng dấp lịch sử nhất thể hóa của EU.

Quốc Đạt
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang