QUỐC TẾ
Cập nhật 13:58 | 20/02/2018 (GMT+7)
.
Quản lý công mới ở Nhật Bản và một số nước ASEAN

Xu hướng cải cách

07:53 | 07/01/2018
Quản lý công mới ở mức độ nào đó đã làm cho cải cách quản trị ở các nước phát triển và đang phát triển hiệu quả hơn. Tuy nhiên, sẽ rất khó khăn, hoặc đôi khi trở nên vô nghĩa khi áp dụng những biện pháp quản lý công mới mà không tính đến môi trường chính trị.

Quản lý công mới là gì?

Vào những năm cuối thế kỷ XX, cải cách hành chính trở thành một xu thế phổ biến không chỉ ở các nước phát triển mà cả các nước đang phát triển. Ở các nước dân chủ phương Tây, chủ đề cải cách hành chính thịnh hành trong những năm 1980 là “Chính phủ nhỏ, xã hội lớn”. Vào thập niên 1990, tư tưởng làm động lực cho cải cách được thay đổi chút ít với khẩu hiệu “sáng tạo lại chính phủ”. Không chỉ đánh mạnh vào chế độ quan liêu, các nhà lãnh đạo theo “chủ nghĩa tự do mới” đã ủng hộ cải cách chính phủ theo hướng “công việc được thực hiện tốt hơn với chi phí thấp hơn”. Các nhà lãnh đạo trên thế giới đã chào đón công cụ quản lý mới từ khu vực tư nhân nhằm làm cho chính phủ có trách nhiệm hơn với kết quả hoạt động. Ở một vài nước như Vương quốc Anh, New Zealand và Australia, cải cách mang tính cấp tiến như tư nhân hóa, thử nghiệm thị trường, hợp đồng bên ngoài (contracting - out) trên cơ sở lý thuyết “lựa chọn công cộng” và “bán thị trường” (quasi - market) đã được triển khai. Kết quả là tất cả những nỗ lực đó được bao hàm dưới cái tên Quản lý công mới (New Public Management).

Ở các nước đang phát triển, cải cách hành chính đã trở thành vấn đề lớn và thách thức của các nhà lãnh đạo chính trị. Các lực lượng dân chủ đã chỉ trích sự chuyên chế của “Nhà nước đang phát triển”. Thêm nữa, các tổ chức trợ giúp quốc tế yêu cầu những nước đang phát triển hiện đại hóa việc quản trị đất nước nhằm sử dụng hỗ trợ phát triển một cách hiệu quả. Điều thú vị là các biện pháp đưa ra để thực hiện “Quản trị tốt” (Good Governance) lại bao hàm các tư tưởng của quản lý công mới như “trách nhiệm” hoặc “phân quyền”. Những biện pháp này đã được Chính phủ thông qua và trở thành những cải cách rất khó thực hiện, thậm chí ở các nước phát triển. Có điều rõ ràng là quản lý công mới ở mức độ nào đó đã làm cho việc cải cách quản trị ở các nước phát triển và đang phát triển hiệu quả hơn. Tuy nhiên, sẽ rất khó khăn, hoặc đôi khi trở nên vô nghĩa ở một số nước khi áp dụng những biện pháp quản lý công mới mà không tính đến môi trường chính trị. Đối với các nước châu Á - Thái Bình Dương, để quản lý công mới có thể thực hiện thành công hơn, các nước cần thúc đẩy trao đổi thông tin về quản lý công thông qua các kênh khác nhau.

Đa dạng cách tiếp cận

Quản lý công mới không phải xây dựng lý thuyết mới mà dường như là một “món ăn” có pha trộn nhiều ý tưởng về cải cách chính phủ. Có thể chia làm 2 dạng khác nhau.

Cách tiếp cận thứ nhất là mong muốn thay đổi cơ cấu chính phủ từ mô hình tập trung, quan liêu thứ bậc hành chính thành các cơ quan nhỏ, gọn, được phân quyền nhiều hơn và thân thiện với khách hàng. Các biện pháp cải cách bao gồm: Thử nghiệm thị trường, hợp đồng với bên ngoài, tách các cơ quan xây dựng với cơ quan thực thi chính sách, đánh giá các cơ quan thực thi chính sách từ phía khách hàng, người dân… Các biện pháp này dựa trên lý thuyết của “trường phái kinh tế cổ điển mới” (neo classical economic) và “thể chế kinh tế mới” (new institutional economics). Các lý thuyết gia cho rằng mọi người có thể hạn chế sự lãng phí của bộ máy chính phủ bằng cách để các cơ quan này tham gia cạnh tranh với khu vực tư nhân, hoặc gần như tham gia vào thị trường.

Cách tiếp cận thứ hai liên quan đến việc thay đổi tổ chức của khu vực công. Nó thử thách năng lực đối với lý thuyết hành chính công truyền thống theo mô hình Weber. Cách tiếp cận này xuất phát từ việc đổi mới quản lý doanh nghiệp từ những năm 1980. Rất nhiều cuốn sách bán chạy nhất đã tác động mạnh tới các nhà quản lý công. Họ mong muốn áp dụng thành công trong kinh doanh vào tổ chức của nhà nước. Hai tác phẩm nổi tiếng “Phá vỡ bộ máy quan liêu” của Barzelay (1992) và “Sáng tạo lại Chính phủ” của Osborne và Gaebler (1992) có ảnh hưởng lớn nhất tới các nhà quản lý hành chính ở trung ương cũng như địa phương tại Hoa Kỳ. Các biện pháp cải cách bao gồm quản lý chất lượng tổng thể (Total Quality Management), chia tách tổ chức, chương trình đánh giá, trả lương theo thực thi, quản lý theo mục tiêu…

Không phải đũa thần

Quản lý công mới bao gồm rất nhiều phương pháp, từ cải cách cơ cấu tổ chức tới đổi mới hệ thống tài chính, ngân sách. Vì vậy, quản lý công mới trở thành một thuật ngữ hấp dẫn nhiều nhà lãnh đạo trên thế giới. Tuy nhiên, nên nhớ rằng, quản lý công mới không phải “chiếc đũa thần kỳ” để có thể giúp mọi cuộc cải cách thành công. Quản lý công mới bao gồm rất nhiều giá trị khác nhau, thậm chí cả xung đột. Khi chúng ta nỗ lực để áp dụng các biện pháp cải cách của quản lý công mới, chúng ta nên phân biệt những gì mình có thể áp dụng và các giá trị của nó đối với chính phủ và ngược lại. Đúng hơn, nó sẽ trở lên hiệu quả khi phù hợp đối với mỗi môi trường chính trị. Trước khi thích ứng, chúng ta nên thiết lập hệ thống điều hành mới cho việc quản trị đất nước dựa trên các nguyên tắc công bằng, trách nhiệm, tin cậy và hiệu quả.

THS. Lê Anh Tuấn
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang