QUỐC TẾ
Cập nhật 16:15 | 17/12/2017 (GMT+7)
.
Yemen

Nguy cơ leo thang xung đột

08:53 | 07/12/2017
Chỉ hai ngày sau khi tuyên bố sẵn sàng lật sang “trang mới” trong quan hệ với liên quân do Ảrập Xêút dẫn đầu, cựu Tổng thống Yemen Ali Abdullah Saleh đã bị chính lực lượng đồng minh Houthi ám sát. Cái chết bất ngờ của ông đẩy cuộc khủng hoảng tại Yemen trước bước ngoặt mới, đẫm máu và bế tắc hơn bao giờ hết.

Canh bạc cuối

Các bức ảnh và video do lực lượng Houthi công bố cho thấy, người được cho là cựu Tổng thống Saleh đã tử vong với vết thương trên đầu, do đạn bắn. Đảng của ông Saleh ban đầu phủ nhận lãnh đạo của họ đã bị giết và nói ông vẫn tiếp tục dẫn dắt phong trào chống phiến quân Houthi ở Thủ đô Sanaa. Tuy nhiên, các quan chức đảng Đại hội nhân dân toàn quốc (GPC) của ông Saleh xác nhận với Reuters rằng, cựu lãnh đạo 75 tuổi đã bị giết ngoài Thủ đô Sanaa. Đài Al Arabiya dẫn nguồn tin GPC nói ông Saleh chết vì đạn bắn tỉa. Trong khi đó, phía Houthi nói ông Saleh bị giết bởi súng phóng lựu khi đang tháo chạy khỏi Sanaa.

Ông Ali Abdullah Saleh trở thành Tổng thống miền Bắc Yemen năm 1978 và toàn Yemen năm 1990 sau khi quốc gia này thống nhất. Trước khi bắt tay với Houthi, ông Saleh từng 6 lần chiến đấu với Houthi trong khoảng thời gian 2002 - 2009. Tháng 4.2011, trước các cuộc biểu tình dữ dội của làn sóng Mùa xuân Ảrập, ông Saleh đồng ý từ chức và theo kế hoạch sẽ chuyển giao quyền lực cho Phó Tổng thống Mansour Hadi, một đồng minh của Ảrập Xêút. Tới tháng 6.2011, ông Saleh bị thương trong một vụ đánh bom và ra nước ngoài chữa trị, tạo điều kiện cho ông Hadi trở thành quyền Tổng thống.


Lực lượng Houthi kiểm soát toàn bộ Thủ đô Sanaa

Năm 2014, Houthi và lực lượng liên minh với ông Saleh tràn vào Thủ đô Sanaa. Nhóm phiến quân chiếm ưu thế ở mạn phía Bắc thành phố, trong khi lực lượng của ông Saleh kiểm soát mạn phía Nam. Cuộc chiến buộc Tổng thống Hadi phải chạy về phía Nam Yemen và cầu cứu Ảrập Xêút. Tháng 3.2015, liên minh do Ảrập Xêút đứng đầu đã can thiệp quân sự nhằm hỗ trợ chính phủ được quốc tế công nhận của Tổng thống Hadi, dẫn đến cuộc nội chiến kéo dài 3 năm ở Yemen.

Tuy nhiên, tuần trước ông Saleh bất ngờ quyết định rời khỏi nhóm phiến quân do những tranh cãi liên quan đến việc kiểm soát nhà thờ Hồi giáo ở Sanaa, đồng thời tuyên bố chuẩn bị “sang trang mới” với Ảrập Xêút, miễn là lực lượng này gỡ bỏ phong tỏa đối với quốc gia bị chiến tranh tàn phá. Tuyên bố từ bỏ liên minh với Houthi tối 3.12 là canh bạc cuối cùng của ông Saleh. Ông thua cuộc và chết trong tay Houthi một ngày sau đó.

Cái bắt tay khó tin giữa ông Saleh và Houthi ngay từ đầu đã được tiên đoán là khó tồn tại lâu dài, bởi trong quá khứ, ông Saleh từng dẫn đầu các lực lượng truy lùng Houthi suốt nhiều năm. Tuy nhiên, lợi ích đã khiến họ trở thành đồng minh tình thế. Ông Saleh lợi dụng nhân lực và hỏa lực của Houthi, trong khi nhóm phiến quân tranh thủ mạng lưới tình báo và ảnh hưởng của cựu Tổng thống. Và một khi lợi ích không còn, ông đã quay lưng với nhóm phiến quân để tìm tới Ảrập Xêút.

Bước lùi cho khủng hoảng

Vụ ám sát chấn động do chính Houthi công bố đã khép lại cuộc đời của nhân vật thống trị đời sống chính trị tại Yemen suốt 4 thập kỷ, giữa lúc quốc gia nghèo nhất thế giới Ảrập này lún sâu vào xung đột và đối mặt cuộc khủng hoảng nhân đạo tồi tệ nhất. Hơn 10.000 người Yemen đã thiệt mạng từ tháng 3.2015 khi liên quân do Ảrập Xêút dẫn đầu bắt đầu chiến dịch chống lại lực lượng của ông Saleh và phe Houthi. Cuộc xung đột đẩy Yemen đến bờ vực nạn đói diện rộng, được Liên Hợp Quốc mô tả là khủng hoảng nhân đạo tệ nhất thế giới, đe dọa khoảng 7 triệu người. Các chuyên gia cho rằng cái chết của cựu Tổng thống Yemen cũng đánh dấu bước ngoặt trong cuộc nội chiến kéo dài 3 năm, khiến xung đột có nguy cơ leo thang và bế tắc hơn.

Liên Hợp Quốc hôm 2.12 đã thúc giục các bên liên quan “khẩn trương ngồi vào bàn đàm phán và bắt đầu thỏa thuận hòa bình”, nhưng cái chết của ông Saleh đã dập tắt mọi hy vọng cho cuộc nội chiến Yemen. Adam Baron, nhà phân tích Yemen tại Ủy ban châu Âu về Quan hệ Quốc tế, nhận định: “Sau vụ ám sát, phiến quân Houthi dường như đã sẵn sàng để chiếm hoàn toàn quyền lực tại Yemen... Điều này khiến thỏa thuận hòa bình càng trở nên xa vời”. Trước đó, việc cựu Tổng thống Saleh hủy bỏ mối quan hệ đồng minh với Houthi đã đánh dấu bước ngoặt trong cuộc chiến kéo dài hơn 2 năm, mở đường giải quyết bế tắc cốt lõi của cuộc chiến.

Nhưng việc này cũng đã gây ra biến động lớn tại Sanaa. Khoảng 5 triệu cư dân tại Yemen cho biết 48 giờ vừa qua là thời điểm “chết chóc”. Giao tranh liên tục nổ ra giữa đường phố, bom nổ khắp nơi. Trường học và bệnh viện phải đóng cửa. Theo Ủy ban Quốc tế của Hội chữ thập đỏ, ít nhất 125 người thiệt mạng và 238 người bị thương trong vòng 1 tuần qua tại Yemen. Tờ Washington Post nhận định, một trang mới đã mở ra ở Yemen nhưng được viết bằng máu của ông Saleh và tới đây, có thể là máu của nhiều dân thường vô tội.

Quốc Đạt
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang