QUỐC TẾ
Cập nhật 19:25 | 13/12/2017 (GMT+7)
.
Kiểm soát thu nhập trong phòng, chống tham nhũng

Nhìn từ các công ước quốc tế

09:07 | 13/08/2017
Từ lâu, quy định về kiểm soát thu nhập đã được đưa vào các công ước quốc tế liên quan đến phòng, chống tham nhũng. Trong số đó, Công ước của Liên Hợp Quốc về chống tham nhũng (UNCAC) đã đưa ra những khuyến nghị cụ thể để mỗi nước có sự điều chỉnh pháp luật phù hợp.

Trong những năm 1990, cùng với việc hình thành cơ chế kiểm soát thu nhập ở các quốc gia, đã xuất hiện các điều ước quốc tế đề cập đến vấn đề này. Một trong những văn kiện sớm nhất là Công ước chống tham nhũng Liên Mỹ (Inter-American Convention Against Corruption- IACAC), thông qua năm 1996. Công ước này yêu cầu quốc gia thành viên xem xét các biện pháp nhằm “thiết lập, duy trì và củng cố hệ thống báo cáo về thu nhập, tài sản và trách nhiệm của những người giữ các chức vụ nhất định theo quy định của pháp luật và khi phù hợp, công khai các thông tin kê khai đó”.

Công ước của Liên minh châu Phi về chống tham nhũng cũng yêu cầu các quốc gia thành viên cam kết “bắt buộc tất cả hoặc các công chức được bổ nhiệm giữ chức vụ phải kê khai tài sản của mình tại thời điểm nhận nhiệm vụ, trong khi làm việc và sau khi hết nhiệm kỳ công vụ”.

Khuyến nghị R10 của Hội đồng Bộ trưởng các quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (thông qua ngày 11.5.2000) về bộ quy tắc ứng xử cho công chức quy định kê khai tài sản như sau: “Công chức giữ những chức vụ có khả năng tác động đến lợi ích cá nhân của người đó thì phải kê khai định kỳ và khi có yêu cầu hay bất kỳ khi nào có sự thay đổi về bản chất hoặc phạm vi của các lợi ích đó” (Điều 14).

Các quy định về vấn đề này sau đó được nhấn mạnh trong Công ước của Liên Hợp Quốc về chống tham nhũng (UNCAC) mà Việt Nam đã tham gia từ năm 2009. Cụ thể, Công ước quy định: “Khi thích hợp và phù hợp với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật nước mình, mỗi quốc gia thành viên nỗ lực thiết lập các biện pháp và cơ chế yêu cầu công chức báo cáo cơ quan có thẩm quyền về các vấn đề có liên quan, trong đó có những hoạt động công việc, các khoản đầu tư bên ngoài hay tài sản hoặc quà tặng giá trị lớn, những thứ mà có thể gây xung đột lợi ích khi họ thực hiện công vụ” (Khoản 5, Điều 8).

Hướng dẫn lập pháp để thực hiện UNCAC (Khoản 12) nêu rõ, các quốc gia thành viên phải xem xét áp dụng hệ thống công khai tài sản và xem hệ thống này có tương thích với hệ thống pháp luật của mình hay không. Ngoài ra, văn bản này cũng đưa ra một số khuyến nghị, bao gồm:

- Công khai tất cả thu nhập và tài sản cơ bản của công chức;

- Công khai các hình thức cho phép so sánh tình hình tài chính của công chức theo từng năm;

- Công khai các thủ tục ngăn ngừa khả năng che giấu tài sản của công chức thông qua các biện pháp khác, hoặc trong phạm vi có thể, tài sản được nắm giữ bởi những người mà một quốc gia thành viên không thể xâm phạm (như ở nước ngoài hoặc được nắm giữ bởi một người không nơi cư trú);

- Quy định một hệ thống biện pháp tin cậy để kiểm soát tài sản và thu nhập đối với tất cả các thể nhân và pháp nhân - chẳng hạn trong lĩnh vực quản lý thuế - nhằm tạo cơ hội tiếp cận với những cá nhân hoặc pháp nhân có quan hệ với công chức;

- Công chức có nhiệm vụ quan trọng là phải chứng minh các nguồn thu nhập của mình;

- Trong chừng mực có thể, công chức bị cấm công khai tài sản không tồn tại để tránh trường hợp sau đó tài sản này có thể được sử dụng để biện minh cho sự giàu lên không giải thích được;

- Cơ quan giám sát phải có đầy đủ năng lực chuyên môn, năng lực kỹ thuật và thẩm quyền pháp lý để hoạt động giám sát có ý nghĩa;

- Có các hình phạt ngăn chặn phù hợp đối với việc vi phạm những quy định này.

Vì được coi là điều, khoản tùy nghi (nguyên tắc “mềm”) trong UNCAC nên các quốc gia là thành viên của Công ước có thể căn cứ vào điều kiện của nước mình để quy định cho phù hợp, bảo đảm hiệu quả trong công tác kiểm soát thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn.

TS. Vũ Công Giao
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang