Thấy gì từ việc Iran chấp nhận đồng tiền của Trung Quốc và Ấn Độ?

Chuyên gia nghiên cứu về Trung Đông Elly Jupp của Viện Nghiên cứu chiến lược quốc tế cho rằng, khi tăng trưởng hướng tới các nền kinh tế công nghiệp hóa của châu Á và các khu vực đang nổi lên khác, bước chuyển địa kinh tế này đã bắt đầu thách thức vị thế của đồng USD với tư cách là đồng tiền dự trữ chính của thế giới. Mặc dù kỷ nguyên của đồng tiền xanh không thể kết thúc trong một sớm một chiều, nhưng Chủ tịch Ngân hàng Thế giới sắp mãn nhiệm Robert Zoellick là một trong những người đã đề xuất về một cơ chế tiền tệ mới với nhiều loại dự trữ. Điều này được đánh giá là cần thiết cho thế giới ngày càng đa cực hiện nay.

Quyết định của Iran không thanh toán bằng đồng USD đối với dầu mỏ đáng chú ý bởi nhiều lý do. Trước hết, đối với Trung Quốc động thái này là một dấu hiệu rõ ràng cho thấy, Bắc Kinh và New Delhi coi các nhu cầu năng lượng của họ quan trọng hơn việc để ý tới lời kêu gọi của Mỹ tăng cường sức ép và lệnh trừng phạt đối với Iran vì chương trình hạt nhân của nước này, cụ thể là tẩy chay mặt hàng dầu mỏ. Bắc Kinh sẽ có nhiều thứ để mất nếu ủng hộ các hành động khác chống lại Iran. Việc để mất nguồn dầu mỏ từ quốc gia xuất khẩu dầu thứ 3 thế giới sẽ tạo ra một cú sốc nguồn cung lớn đối với nền kinh tế Trung Quốc và một loạt hợp đồng trị giá hàng tỷ về việc khai thác và tinh chế năng lượng sẽ gặp rủi ro. Còn Ấn Độ coi Iran là cửa ngõ để tiếp cận Trung Á và Afghanistan, đặc biệt trong bối cảnh các mối quan hệ căng thẳng giữa New Delhi với Pakistan và Trung Quốc.

Thứ hai, đối với Iran, trong khi các thỏa thuận cung cấp dầu cho Trung Quốc và Ấn Độ mang lại một nguồn thu được chào đón thì khả năng tiếp cận đồng USD của Iran lại bị các thỏa thuận này hủy hoại. Lượng dầu mỏ ngày càng tăng của Iran đang nằm tại các kho chứa và tại các tàu chở dầu ở bên ngoài. Tình hình sẽ trở nên tồi tề đáng kể một khi lệnh cấm vận dầu mỏ của Liên minh châu Âu bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1.7. Tuy nhiên, trong khi các hợp đồng bán dầu mỏ cho Trung Quốc và Ấn Độ phá hỏng các lệnh cấm vận dầu mỏ thì việc Iran chấp nhận thanh toán bằng đồng NDT và đồng rupee cắt đứt một cách hiệu quả khả năng tiếp cận đồng USD. Thực tế, đồng NDT và đồng rupee không được chuyển đổi tự do như đồng USD nên Iran sẽ bị kẹt trong các thỏa thuận đổi chác hàng hóa. Nói các khác, Iran sẽ bị buộc phải dùng nguồn thu ngoại tệ (NDT và rupee) thu từ dầu mỏ để mua lại hàng hóa và dịch vụ từ Trung Quốc và Ấn Độ.

Trung Quốc và Ấn Độ là hai nước có khả năng giảm rủi ro tỷ giá hối đoái khi mua dầu mỏ của Iran trực tiếp bằng đồng tiền của mình. Đồng thời, hai nước này cũng sẽ có ưu thế so với các khách hàng khác để có thể kiếm được giá hời cũng như các điều khoản ưu đãi từ Iran. Đặc biệt, Trung Quốc sẽ có khả năng thúc đẩy đồng tiền của mình trở thành đồng tiền dự trữ toàn cầu.

Đối với Mỹ, tình huống này là căn nguyên của sự giận dữ bởi chế độ cầm quyền tại Iran có thể tránh được “lưỡi dao cấm vận sắc bén” của Mỹ. Hơn nữa, chính Mỹ cũng lo ngại trước những triển vọng về việc đồng NDT của Trung Quốc sẽ vươn lên thành đồng tiền dự trữ toàn cầu.