DIỄN ĐÀN ĐBND
Cập nhật 16:53 | 24/10/2014 (GMT+7)
.

Thực trạng của quy trình chất vấn và trả lời chất vấn tại kỳ họp Quốc hội

27/05/2008
Theo quy định tại Điều 43 của Nội quy kỳ họp Quốc hội, quy trình thực hiện việc chất vấn và trả lời chất vấn tại kỳ họp Quốc hội được tiến hành bởi các trình tự và thủ tục như sau:

      - Đại biểu Quốc hội gửi chất vấn đến Chủ tịch Quốc hội: 
      Theo quy định tại khoản 1, Điều 43 của Nội quy kỳ họp Quốc hội, trong thời gian Quốc hội họp, đại biểu Quốc hội gửi chất vấn đến Chủ tịch Quốc hội để chuyển đến người bị chất vấn. Người bị chất vấn có trách nhiệm trả lời trước Quốc hội tại kỳ họp đó.
      Để phục vụ Chủ tịch Quốc hội tiếp nhận và xử lý các chất vấn của đại biểu Quốc hội tại kỳ họp Quốc hội, từ trước đến nay, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội giao cho Vụ Hoạt động đại biểu (nay là Vụ Công tác đại biểu) thực hiện nhiệm vụ này. Trên cơ sở đó, Vụ Công tác đại biểu thừa lệnh Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội sao nguyên văn bản chính các chất vấn của đại biểu Quốc hội gửi tới người bị chất vấn để trả lời bằng văn  bản cho đại biểu Quốc hội. Chất vấn của đại biểu Quốc hội đối với Thủ tướng và các thành viên Chính phủ được gửi đồng thời đến người bị chất vấn và Văn phòng Chính phủ để báo cáo Thủ tướng. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ này, Vụ Công tác đại biểu thường xuyên có báo cáo nhanh về tình hình chất vấn đến Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội (đồng thời là Trưởng đoàn Thư ký kỳ họp) để phản ánh kịp thời với Chủ tịch Quốc hội.
      Nhìn chung, với trình tự và thủ tục nêu trên, việc phục vụ Chủ tịch Quốc hội tiếp nhận, xử lý các chất vấn của đại biểu Quốc hội trong thời gian qua bảo đảm chất lượng, hiệu quả, đáp ứng kịp với tiến độ các công việc chuẩn bị cho phiên họp về chất vấn và trả lời chất vấn của Quốc hội. Tuy nhiên, nhiều khâu, nhiều bước của trình tự này chưa được quy phạm hóa trong các văn bản pháp luật liên quan.
      Tổng hợp các ý kiến chất vấn và dự kiến danh sách những người có trách nhiệm trả lời chất vấn trực tiếp tại kỳ họp: 
      Theo quy định tại khoản 2, Điều 43 của Nội quy kỳ họp Quốc hội, Đoàn thư ký kỳ họp có trách nhiệm giúp Chủ tịch Quốc hội tổng hợp các ý kiến chất vấn để tổ chức việc trả lời chất vấn tại kỳ họp. Theo quy định tại khoản 2, Điều 11 Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội, Uỷ ban thường vụ Quốc hội dự kiến danh sách những người có trách nhiệm trả lời chất vấn tại kỳ họp và báo cáo Quốc hội quyết định.
      Để thực hiện công việc này, trên thực tế đã hình thành các trình tự và thủ tục sau đây:
      - Theo phân công nhiệm vụ, Vụ Công tác đại biểu giúp Trưởng đoàn thư ký kỳ họp (Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội) tổng hợp các ý kiến chất vấn của đại biểu Quốc hội để báo cáo Chủ tịch Quốc hội về việc tổ chức trả lời chất vấn tại kỳ họp. 

      - Trên cơ sở cập nhật, phân loại số lượng, nội dung các chất vấn của đại biểu Quốc hội kết hợp với việc theo dõi diễn biến các phiên họp Quốc hội và dư luận xã hội, Vụ Công tác đại biểu làm báo cáo Trưởng đoàn Thư ký kỳ họp (Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội) về tình hình chất vấn và tham mưu  việc dự kiến danh sách những người có trách nhiệm trả lời chất vấn trực tiếp tại kỳ họp. Sau khi Uỷ ban thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 575/UBTVQH12 ngày 30.1.2008 về chức năng, nhiệm vụ của Ban Công tác đại biểu, thì Vụ Công tác đại biểu cũng đồng thời giúp Ban Công tác đại biểu “phối hợp với Đoàn Thư ký kỳ họp chuẩn bị dự kiến danh sách những người có trách nhiệm trả lời chất vấn tại kỳ họp Quốc hội” (khoản 2, Điều 2 của Nghị quyết số 575/UBTVQH12).
      - Đoàn Thư ký kỳ họp xem xét báo cáo của cơ quan tham mưu để có Tờ  trình Chủ tịch Quốc hội về tình hình chất vấn và dự kiến danh sách những người có trách nhiệm trả lời chất vấn trực tiếp tại kỳ họp.
      - Sau khi xem xét Tờ trình của Đoàn thư ký kỳ họp, Chủ tịch Quốc hội giao cho Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội trao đổi sơ bộ với Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ để xin ý kiến Thủ tướng về dự kiến danh sách những người có trách nhiệm trả lời chất vấn trực tiếp tại kỳ họp.
      - Theo đề xuất của Trưởng đoàn Thư ký, Chủ tịch Quốc hội triệu tập cuộc họp liên tịch giữa Ủy ban Thường vụ Quốc hội với Thường trực Chính phủ, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao để trao đổi về việc dự kiến danh sách người trả lời chất vấn trực tiếp tại kỳ họp. Đại diện Cơ quan Chủ tịch nước, Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được mời dự và phát biểu ý kiến tại cuộc họp này.
      - Trên cơ sở ý kiến tại cuộc họp liên tịch này, Chủ tịch Quốc hội giao Trưởng đoàn Thư ký xin ý kiến các thành viên Ủy ban thường vụ Quốc hội về dự thảo Tờ trình Quốc hội về dự kiến danh sách những người có trách nhiệm trả lời chất vấn trực tiếp tại kỳ họp.
      - Sau khi có ý kiến của các thành viên Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội quyết định gửi Tờ trình này đến các vị đại biểu Quốc hội để xin ý kiến. Vụ Công tác đại biểu giúp Trưởng đoàn Thư ký tổng hợp và tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội để báo cáo Chủ tịch Quốc hội; Đồng thời dự thảo bài phát biểu khai mạc phiên họp về chất vấn và trả lời chất vấn của Chủ tịch Quốc hội. Trong bài phát biểu này, Chủ tịch Quốc hội sẽ thay mặt Ủy ban thường vụ Quốc hội trình xin ý kiến Quốc hội biểu quyết thông qua danh sách chính thức những người có trách nhiệm trả lời chất vấn trực tiếp tại kỳ họp.
      Mặc dù các trình tự, thủ tục trên đây được hình thành trong thực tiễn, chưa được quy định trong văn bản pháp luật, nhưng nhìn chung bảo đảm chặt chẽ và kỹ lưỡng, mang lại hiệu quả rất thiết thực. Tuy nhiên, không phải tại kỳ họp nào trình tự và thủ tục đó cũng được thực hiện một cách đầy đủ, đặc biệt là việc tổ chức cuộc họp liên tịch để trao đổi về  dự kiến danh sách những người có trách nhiệm trả lời chất vấn.

      Trình tự tiến hành việc chất vấn và trả lời chất vấn tại phiên họp toàn thể của Quốc hội:
      Theo quy định tại khoản 3, Điều 11 Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và khoản 3, Điều 43 Nội quy kỳ họp Quốc hội, trình tự tiến hành việc chất vấn và trả lời chất vấn tại phiên họp toàn thể của Quốc hội được tiến hành như sau:
      - Chủ tọa phiên họp nêu những vấn đề chất vấn và thứ tự trả lời chất vấn;
      - Người bị chất vấn trả lời trực tiếp từng vấn đề thuộc nội dung chất vấn; thời gian trả lời chất vấn về từng vấn đề không quá mười lăm phút;
      - Đại biểu Quốc hội có thể nêu thêm câu hỏi liên quan đến nội dung trả lời chất vấn; Thời gian nêu câu hỏi không quá ba phút.
      Nhìn chung, trình tự này cơ bản là hợp lý, đáp ứng được yêu cầu nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn tại mỗi kỳ họp Quốc hội. Tuy nhiên, qua thực tiễn cũng cho thấy trình tự này đang bộc lộ một số hạn chế, đó là:
      - Chưa có quy định cụ thể về việc quyết định thời lượng của các phiên họp chất vấn và trả lời chất vấn. Trên thực tế, Ủy ban thường vụ Quốc hội dự kiến để Quốc hội quyết định chương trình làm việc chính thức của kỳ họp.  Công việc này được tiến hành ngay từ những ngày đầu của kỳ họp, nên chưa thể dự báo trước được diễn biến tình hình chất vấn để có thể trù liệu  thời lượng của các phiên họp về chất vấn và trả lời chất vấn. Thông thường, việc bố trí thời gian cho hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn khoảng 2 đến 3 ngày. Tại một số kỳ họp, do có nhiều vấn đề cần làm rõ trong khi chất vấn và trả lời chất vấn, nhưng do thời lượng hạn chế, nên Quốc hội không thể đi đến cùng những vấn đề nóng bỏng mà đại biểu Quốc hội và nhân dân quan tâm.
      - Chưa có quy định về việc Quốc hội xem xét, quyết định nội dung các vấn đề bức xúc, nổi cộm, cần được làm rõ trong các chất vấn của đại biểu Quốc hội. Công việc này hiện nay do Ủy ban thường vụ Quốc hội dự kiến, báo cáo Quốc hội. Trên cơ sở đó, Chủ tịch Quốc hội điều khiển các phiên họp theo hướng tập trung vào những vấn đề mà Ủy ban thường vụ Quốc hội đã lựa chọn.
      - Chưa có quy định về việc đánh giá, kết luận đối với việc trả lời chất vấn của người có trách nhiệm trước Quốc hội. Trên thực tế, sau khi kết thúc phần trả lời chất vấn, Chủ tịch Quốc hội thường tóm tắt và nêu những vấn đề cần lưu ý. Vì vậy, trách nhiệm của người trả lời chất vấn chưa được xác định rõ, đặc biệt là quá trình xử lý những vấn đề “hậu chất vấn”.
      - Tại kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XII vừa qua, đã xuất hiện hình thức chứng minh bằng hình ảnh trong khi đại biểu Quốc hội chất vấn. Nhưng, trong các văn bản pháp luật liên quan lại chưa quy định giá trị pháp lý của hình thức này.
      Những vấn đề nêu trên cần được nghiên cứu, đánh giá một cách khoa học để sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan cho phù hợp với thực tiễn.
      Những hệ quả phát sinh trong hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn tại kỳ họp Quốc hội:
      Bên cạnh việc quy định về quy trình chất vấn và trả lời chất vấn tại kỳ họp Quốc hội,  tại các  khoản 4, 5 Điều 11 Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và các khoản 4, 5 Điều 43 Nội quy kỳ họp Quốc hội, cũng quy định: Trong trường hợp vấn đề chất vấn cần được điều tra thì Quốc hội có thể quyết định cho trả lời trước Uỷ ban thường vụ Quốc hội hoặc tại kỳ họp sau của Quốc hội hoặc cho trả lời bằng văn bản. Khi cần thiết, Quốc hội ra nghị quyết về việc trả lời chất vấn và trách nhiệm của người bị chất vấn. 
      Tuy nhiên, trên thực tế những hệ quả phát sinh này chưa diễn ra, do quy định trong các văn bản pháp luật liên quan chưa quy định cụ thể. Bởi vậy, trong một số kỳ họp Quốc hội, tuy đã có những manh nha phát sinh hệ quả pháp lý từ hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn, nhưng lại thiếu trình tự, thủ tục để xử lý những tình huống này.
      Gần đây, tại kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XII vừa qua, Chủ tịch Quốc hội có đề nghị Đoàn Thư ký kỳ họp hoàn thiện biên bản tóm tắt các phiên họp về chất vấn và trả lời chất vấn, làm cơ sở cho việc xử lý tiếp những công việc “hậu chất vấn”. Đây là vấn đề mới, cần được nghiên cứu, bổ sung vào các quy định có liên quan cho phù hợp. Tiếp đó, liên tục trong hai phiên họp thứ 7 và thứ 8 diễn ra trong tháng 3, tháng 4 năm 2008 vừa qua, Uỷ ban thường vụ Quốc hội đã tổ chức việc chất vấn, trả lời chất vấn một số vị Bộ trưởng, Trưởng ngành. Cách làm đó được dư luận quan tâm và đánh giá cao. Tuy nhiên, tính hiện thực về chế tài xử lý những vấn đề “hậu chất vấn” vẫn đang là vấn đề được cử tri quan tâm và mong đợi.

Ts  Lê Thanh Vân
Phó vụ trưởng Vụ Công tác đại biểu – VPQH

Ts Lê Thanh Vân
Xem tin theo ngày:
Ý KIẾN CHUYÊN GIA
11:02 08/03/2013
Hiện nay, các bộ, ngành, các địa phương đang đóng góp ý kiến xây dựng dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992, trong đó liên quan đến công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe người dân. Vậy làm thế nào để khi Hiến pháp mới được ban hành thực sự là đạo luật gốc, kết tinh ý chí, nguyện vọng và trí tuệ của toàn toàn dân? Đây cũng chính là vấn đề đặt ra trong buổi Tọa đàm chuyên gia đóng góp ý kiến một số quy định cho dự thảo sửa đổi Hiến pháp 1992 do Ủy ban Về các xã hội vừa tổ chức mới đây.
Quay trở lại đầu trang