DIỄN ĐÀN ĐBND
Cập nhật 18:53 | 20/01/2019 (GMT+7)
.
Kỷ niệm 73 năm cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội (6.1.1946 - 6.1.2019)

Nền móng xây dựng chế độ dân chủ mới

07:49 | 06/01/2019
Trao đổi với Báo Đại biểu Nhân dân nhân Kỷ niệm 73 năm Cuộc tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội, 6.1.1946 - 6.1.2019, nguyên Viện trưởng Viện Lịch sử Đảng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, PGS.TS. NGUYỄN TRỌNG PHÚC nhấn mạnh, đây là sự kiện lịch sử trọng đại, đặt nền móng cho việc xây dựng chế độ dân chủ mới ở nước ta; khẳng định tính hợp pháp của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Sức mạnh của chính quyền của dân, do dân và vì dân

- Là một nhà nghiên cứu lịch sử, ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa của Cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu ra Quốc hội Việt Nam?


Thước đo hoạt động của QH chính là thể hiện trách nhiệm đối với đất nước, với nhân dân và thực hiện đúng chức năng của QH: Lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề quan trọng. Qua quá trình hoạt động, QH đã khẳng định được vị thế của cơ quan đại diện cho cử tri cả nước, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất.

PGS.TS. Nguyễn Trọng Phúc

- Cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên là một sự kiện lịch sử trọng đại, đặt nền móng cho việc xây dựng chế độ dân chủ mới ở nước ta. Đây là lần đầu tiên, nhân dân ta được sử dụng quyền dân chủ trực tiếp bầu ra người đại diện cho mình tham gia QH theo chế độ phổ thông đầu phiếu. Kết quả của cuộc bầu cử đã khẳng định sức mạnh của chính quyền của dân, do dân và vì dân, khẳng định tính hợp pháp của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trên cơ sở pháp lý quan trọng này, chúng ta mới tranh thủ được khối đại đoàn kết dân tộc ở trong nước, đồng thời tranh thủ được sự ủng hộ của bạn bè và cộng đồng quốc tế. Vị thế, tính hợp pháp của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được khẳng định, người dân được thực hiện quyền dân chủ thực chất của mình. Kết quả của Cuộc Tổng truyển cử là đã đặt nền tảng đầu tiên vững chắc cho sự phát triển của QH Việt Nam từ năm 1946 cho đến nay.

- Theo ông, điều gì đã làm cho Cuộc Tổng tuyển cử này trở nên đặc biệt?

- Lúc ấy chúng ta chưa có Hiến pháp, cũng chưa từng tổ chức một cuộc bầu cử nào có tính chất hệ trọng và quy mô như Cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên này. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh về tổ chức bầu cử, trong đó có quy định: Công dân Việt Nam không phân biệt nam nữ già, trẻ, gái, trai, dân tộc, tôn giáo từ 18 tuổi trở lên thì được đi bầu cử; 21 tuổi trở lên thì được ra ứng cử. Quy định này đã thể hiện tính dân chủ rộng rãi khiến Cuộc Tổng tuyển cử thực sự trở thành ngày hội lớn nhất để nhân dân thực thi quyền làm chủ của mình. Rất nhiều người đã tham gia ứng cử. Đơn cử như Hà Nội, có tới 74 người ra ứng cử trong khi chỉ được bầu 6 ĐBQH. Người có tỷ lệ phiếu bầu cao nhất lúc ấy là Bác Hồ với hơn 98% tổng số phiếu bầu. Dù là lần đầu tiên đi bầu cử, nhưng người dân đã thể hiện ý thức chính trị và trách nhiệm chính trị rất cao.

- Với tinh thần dân chủ ấy, nhân dân ta đã bầu ra QH khóa đầu tiên với những ĐBQH ưu tú thuộc nhiều thành phần, thực sự đại diện cho ý chí, nguyện vọng của cử tri và nhân dân cả nước. Tinh thần này cũng đã duy trì xuyên suốt trong 13 cuộc tổng tuyển cử bầu QH sau này. Theo ông, để nâng cao chất lượng ĐBQH, nâng cao hiệu quả hoạt động của QH, công tác bầu cử cần lưu ý điều gì?

- Tôi cho rằng quy trình bầu cử của chúng ta thực hiện như thời gian qua là khá chặt chẽ. Tuy nhiên, điều đáng tiếc là vẫn để lọt một số cá nhân không đáp ứng được yêu cầu. Để tránh xảy ra những trường hợp tương tự, đòi hỏi phải nâng cao vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong việc hiệp thương, giới thiệu người ứng cử ĐBQH. Quá trình hiệp thương phải làm kỹ hơn, chặt chẽ hơn; phát huy vai trò, tiếng nói của người dân trong việc nhận xét, đánh giá người được giới thiệu ra ứng cử có xứng đáng để đưa danh sách bầu cử hay không. Cơ chế tự ứng cử cần tiếp tục duy trì với yêu cầu cao hơn nữa về năng lực, trách nhiệm, bản lĩnh của người tự ứng cử. Nếu làm tốt được việc này thì chúng ta sẽ bầu được những người xứng đáng vào QH.

Đưa tinh thần tiến bộ của Hiến pháp 2013 vào cuộc sống

- Không lâu sau Cuộc Tổng tuyển cử, QH đã thông qua bản Hiến pháp đầu tiên với những quan điểm, tư tưởng hết sức tiến bộ mà đến thời điểm này, những giá trị của Hiến pháp năm 1946 vẫn được đánh giá là mẫu mực, thưa ông?

- Để xây dựng bản Hiến pháp, Ủy ban soạn thảo Hiến pháp đã được thành lập do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu. Thành phần tham gia vào Ủy ban soạn thảo rất đa dạng, được lựa chọn từ những nhân sĩ trí thức, đặc biệt là những người giỏi về chuyên môn luật. Sau khi có dự thảo Hiến pháp, bản dự thảo được trình ra Kỳ họp thứ Hai của QH Khóa I. Đến ngày 9.11.1946 thì QH chính thức thông qua bản Hiến pháp năm 1946 sau khi được thảo luận thẳng thắn ở QH, xin ý kiến rộng rãi của các nhà khoa học. Phương thức thảo luận, xây dựng Hiến pháp đã được QH kế thừa và phát huy trong các nhiệm kỳ sau này khi tiến hành sửa đổi, bổ sung Hiến pháp.

Dù chỉ có 70 điều nhưng tư tưởng dân chủ, hiện đại của bản Hiến pháp năm 1946 vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay. Các lần sửa đổi, bổ sung Hiến pháp sau này cũng đã kế thừa nhiều tư tưởng được ghi nhận trong bản Hiến pháp đầu tiên này. Ví dụ, quyền dân chủ nhân dân, quyền con người được đề cập rất rõ trong Hiến pháp 1946. Và có thể nói rằng, đến Hiến pháp năm 2013, chúng ta mới kế thừa đầy đủ nhất và phát triển thêm, làm sâu sắc thêm nhiều nội dung về quyền con người, quyền công dân, quyền làm chủ của nhân dân… 

- Hiến pháp năm 2013, như ông nói đã kế thừa và phát triển được nhiều nhất giá trị của Hiến pháp năm 1946. Sau 5 năm thi hành, từ quan sát của mình, ông thấy việc triển khai thực thi Hiến pháp 2013 như thế nào?

- Tôi cho là chúng ta đã triển khai thực hiện Hiến pháp khá bài bản trên tất cả các lĩnh vực. Nhiều văn bản luật về kinh tế, văn hóa, giáo dục, quốc phòng… được ban hành kịp thời, giúp đưa tư tưởng tiến bộ của Hiến pháp 2013 vào hệ thống pháp luật và đời sống. Tôi đánh giá cao việc QH đã nhanh chóng xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật theo đúng tinh thần của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Hoạt động của QH ngày càng được đổi mới. Tinh thần dân chủ trong sinh hoạt nghị trường ngày càng thể hiện rõ thông qua việc thảo luận, tranh luận sôi nổi về các dự án luật, chất vấn các thành viên Chính phủ… Chính sự dân chủ, công khai như vậy đã nâng cao chất lượng hoạt động và vai trò, vị thế của QH.

- Xin cảm ơn ông!

Hà An thực hiện
Xem tin theo ngày:
Ý KIẾN CHUYÊN GIA
11:33 19/02/2018
Kiến nghị cử tri được “ghi nhận” nhưng chưa giải quyết dứt điểm, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Sơn La Nhâm Thị Phương cho rằng, cần xác định việc giải quyết, trả lời đầy đủ, đúng thời hạn các kiến nghị của cử tri là một trong những tiêu chí đánh giá hoàn thành nhiệm vụ; tạo sức ép, buộc từng ngành, cấp chủ động, năng động thực hiện đúng, đủ và kịp thời.
Quay trở lại đầu trang